Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 90 km/ha = −4 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 8 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 8 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
50 kg’lık bir kutu, yatayla 40° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 50 kgθ = 40°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 1,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 2 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 10 m/s hızla ve yatayın 50° üstünde, 7 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 10 m/sθ = 50°x = 7 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 32 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 32 m/sθ = 20°h = 45 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 110 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 110 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 4,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 2 kgr = 0,5 mv = 4,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
2 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 7 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 2 kgθ = 45°μ = 0,25d = 7 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 3 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,1). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 5 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 2,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 5 kgμ = 0,1d = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
8 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 17 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 4 kgh = 17 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,6 kg’lık bir top bir duvara 13 m/s hızla çarpıyor ve 14 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,6 kgvin = 13 m/svout = 14 m/sΔt = 50 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1,6 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,6 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 90 N/m olan bir yaya bağlı 3,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 11 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 3,9 kgk = 90 N/mA = 11 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip için 2. harmonik frekansının 133 Hz olması gerekir; üzerinde dalgalar 200 m/s ile yayılır. Uzunluğunu, L, bulun.
v = 200 m/sn = 2f2 = 133 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
486 nm dalga boylu ışık, milimetrede 1200 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.
N = 1200 mm⁻¹λ = 486 nmm = 1
θ1 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 78,13 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·4) = 78,13 m
Cevap
s = 78,13 m
2.Kinematik
Cevap: t = 2,745 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 8·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 8·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (8 + √(8² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,745 s
Cevap
t = 2,745 s
3.Newton yasaları
Cevap: F = 409,2 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 315,3 + 93,94 = 409,2 N
Cevap
F = 409,2 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 10,09 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 10·cos 50° = 6,428 m/s
t = x/vx = 7/6,428 = 1,089 s
O andaki yükseklik
y = 7,66·1,089 − ½·9,81·1,089² = 2,525 m
Cevap
y = 2,525 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: α = 46,48 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 32·cos 20° = 30,07 m/s
vy0 = 32·sin 20° = 10,94 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(10,94² + 2·9,81·45) = 31,67 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 31,67/30,07 → α = 46,48°
Cevap
α = 46,48°
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 17,99 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·110) = 17,99 m/s
Cevap
vmax = 17,99 m/s (64,77 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 100,6 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 2·9,81 + 2·4,5²/0,5 = 19,62 + 81 = 100,6 N
Cevap
T = 100,6 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 24,28 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 19,62·0,7071 = 13,87 N
F = μN = 0,25·13,87 = 3,468 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 3,468·7 = 24,28 J
Cevap
Wf = 24,28 J
10.İş ve enerji
Cevap: v = 5,368 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 49,05·2,5 = 122,6 J
μ·m₁g·d = 0,1·29,43·2,5 = 7,357 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 115,3 → v = √(2·115,3/8) = 5,368 m/s
Cevap
v = 5,368 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 915 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,17) = 1,826 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,008 + 4)·1,826/0,008 = 915 m/s
Cevap
v = 915 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 324 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,6·(14 + 13) = 16,2 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 16,2/0,05 = 324 N
Cevap
Favg = 324 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,6361 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,6/2π)² = 0,6361 m
Cevap
L = 0,6361 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 2,538 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(90/3,9) = 4,804 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,11·4,804² = 2,538 m/s²
Cevap
amax = 2,538 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 1,504 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 200/133 = 1,504 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 2·1,504/2 = 1,504 m
Cevap
L = 1,504 m
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ1 = 35,68 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …