Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)0,7 s33,33

120 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,7 s’dir; ardından otomobil 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 120 km/htr = 0,7 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 13 m/s20 m

Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 13 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 13 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 20°a = ?m = 5 kg

5 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 5 kgθ = 20°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 6 kg3 kgμ = 0,25

Yatay bir masa üzerindeki 6 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 6 kgm2 = 3 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?75°R = 150 m

Bir top düz zeminden yatayın 75° üstünde atılıyor ve 150 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 75°R = 150 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 25 mv0​ = 14 m/s40°x = ?

Bir top 25 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 14 m/sθ = 40°h = 25 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 110 mvmax​ = ?

Bir otomobil, 110 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?

r = 110 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 mv = ?

1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 1,2 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 17 mμ = 0,25

Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 17 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 40°μ = 0,25d = 17 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 2,5 mL = 2,5 mμ = 0,1k = 4000 N/m

5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 4000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 5 kgh = 2,5 mL = 2,5 mμ = 0,1k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1 kg38 m/s9 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 32 m/s hızla giden 10 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 1 kg’lık parça 38 m/s hızla ileri devam ediyor. 9 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 10 kgu = 32 m/sm1 = 1 kgv′1 = 38 m/sm2 = 9 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
13 m/s10 m/s

0,5 kg’lık bir top bir duvara 13 m/s hızla çarpıyor ve 10 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,5 kgvin = 13 m/svout = 10 m/sΔt = 5 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,3 s

k = 100 N/m olan bir yaydaki 0,7 kg’lık kütle pozitif yönde 12 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,3 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 0,7 kgk = 100 N/mA = 12 cmt = 0,3 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
2,4 kgk = 200 N/m

k = 200 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 2,4 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Yayın en büyük uzaması xmax değerini cm cinsinden bulun.

m = 2,4 kgk = 200 N/mg = 9,81 m/s²
xmax = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
S30 m/sOf = 600 Hz

600 Hz’lik bir kaynak, durgun bir gözlemciye doğru 30 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.

f = 600 Hzv = 343 m/svs = 30 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
SO5 m/sf = 40 kHz

Duran bir sensör, 5 m/s ile uzaklaşan bir arabaya doğru 40 kHz’lik ultrason gönderiyor ve yankıyı yayılan sinyalle karıştırıyor. Vurum frekansını, fb, bulun (ses sürati 343 m/s).

f = 40 kHzu = 5 m/sv = 343 m/s
fb = Hz

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 115,9 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 33,33·0,7 = 23,33 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·6) = 92,59 m

Toplam

d = 23,33 + 92,59 = 115,9 m

Cevap

d = 115,9 m
2.Kinematik

Cevap: t = 3,74 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−20 = 13·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 13·t − 20 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (13 + √(13² + 2·9,81·20))/9,81 = 3,74 s

Cevap

t = 3,74 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 1,051 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 20° − 0,25·cos 20°) = 9,81·(0,342 − 0,2349) = 1,051 m/s²

Cevap

a = 1,051 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 24,52 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (29,43 − 14,71)/9 = 1,635 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 6·1,635 + 14,71 = 24,52 N

Cevap

T = 24,52 N
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 54,25 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·150/sin 150°) = 54,25 m/s

Cevap

v0 = 54,25 m/s
6.Eğik atış

Cevap: x = 35,97 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 14·cos 40° = 10,72 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 40° = 8,999 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 25 + 8,999·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (8,999 + √(80,98 + 490,5))/9,81 = 3,354 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 10,72·3,354 = 35,97 m

Cevap

x = 35,97 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 32,85 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Normal kuvvet sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·110) = 32,85 m/s

Cevap

vmax = 32,85 m/s
(118,3 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 3,431 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1,2) = 3,431 m/s

Cevap

vmin = 3,431 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: v = 12,27 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·17·(0,6428 − 0,25·0,766)) = 12,27 m/s

Cevap

v = 12,27 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: x = 23,49 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 49,05·(2,5 − 0,1·2,5) = 110,4 J

En büyük sıkışma

½kx² = 110,4 → x = √(2·110,4/4000) = 0,2349 m = 23,49 cm

Cevap

x = 23,49 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 31,33 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Önceki momentum

p = M·u = 10·32 = 320 kg·m/s

Sonraki momentum

320 = 1·38 + 9·v′2
v′2 = (320 − 38)/9 = 31,33 m/s

Cevap

v′2 = 31,33 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 11,5 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,5·(10 + 13) = 11,5 N·s

Cevap

J = 11,5 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = −10,84 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(100/0,7) = 11,95 rad/s
ω·t = 11,95·0,3 = 3,586 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 12·cos(3,586) = −10,84 cm

Cevap

x = −10,84 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: xmax = 23,54 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Denge ve genlik

x₀ = m·g/k = 2,4·9,81/200 = 0,1177 m = A

En alt nokta

xmax = 2A = 0,2354 m = 23,54 cm

Cevap

xmax = 23,54 cm
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f′ = 657,5 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Doppler formülü

f′ = f·(v + vo)/(v − vs) = 600·(343 + 0)/(343 − 30)
f′ = 657,5 Hz

Cevap

f′ = 657,5 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: fb = 1149 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Arabadaki frekans

f′ = 40000·(343 − 5)/343 = 39417 Hz

Yankının frekansı

f″ = f′·343/(343 + 5) = 38851 Hz

Vurum frekansı

fb = |f″ − f| = 1149 Hz

Cevap

fb = 1149 Hz

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics