Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 4 m/s²s = 1200 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 4 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1200 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 4 m/s²s = 1200 m
v = m/s
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)6 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 6 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 24 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 3 m/s²t1 = 6 st2 = 24 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
4,5 kg3,5 kg

4,5 kg ve 3,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 4,5 kgm2 = 3,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 2 kg1 kgμ = 0,2

Yatay bir masa üzerindeki 2 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 2 kgm2 = 1 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 26 m/s35°x = ?

Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 26 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
h = 50 mv0​ = 34 m/s45°H = ?

Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 34 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 34 m/sθ = 45°h = 50 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 75 mvmax​ = ?

Bir otomobil 75 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 75 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 0,6 mv = ?

0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 0,6 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
36 km/h2°1500 kg

Kütlesi 1500 kg olan bir otomobil 2° eğimli bir yokuşu sabit 36 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 450 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.

m = 1500 kgθ = 2°Fr = 450 Nv = 36 km/hg = 9,81 m/s²
P = kW
10.İş ve enerjiZor
F = 45 N30°μ = 0,35 kg

Kütlesi 5 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 45 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.

m = 5 kgF = 45 Nθ = 30°μ = 0,3d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1800 kg23 m/s1600 kg

23 m/s hızla giden 1800 kg’lık bir otomobil, duran 1600 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?

m1 = 1800 kgv1 = 23 m/sm2 = 1600 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
22 m/s4 m/s

0,3 kg’lık bir top bir duvara 22 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,3 kgvin = 22 m/svout = 4 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
1,8 kgk = 480 N/mA = 6 cmx = 2 cm

k = 480 N/m olan bir yaydaki 1,8 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 6 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 1,8 kgk = 480 N/mA = 6 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?12,8

Bir cisim 4 s periyot ve 16 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 12,8 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 4 sA = 16 cmx = 12,8 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
85 dB?1 m5 m

Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 1 m uzaklıkta düzey 85 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 5 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.

β1 = 85 dBr1 = 1 mr2 = 5 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Fdo​ = 12 cmR = 50 cm

Bir cisim, eğrilik yarıçapı 50 cm olan çukur aynanın 12 cm önündedir. Görüntü uzaklığını, di, bulun; aynanın önündeki (gerçek) görüntü için pozitif, arkasındaki (sanal) görüntü için negatif.

do = 12 cmR = 50 cm
di = cm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 97,98 m/s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·4·1200) = 97,98 m/s

Cevap

v = 97,98 m/s
(352,7 km/h)
2.Kinematik

Cevap: s = 550,8 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 3·6 = 18 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·3·6² = 54 m
s2 = 18·24 = 432 m
s3 = 18²/(2·2,5) = 64,8 m

Toplam mesafe

s = 54 + 432 + 64,8 = 550,8 m

Cevap

s = 550,8 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 1,226 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İvme

Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.

a = (4,5 − 3,5)·9,81/(4,5 + 3,5) = 1,226 m/s²

Cevap

a = 1,226 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 1,962 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (9,81 − 3,924)/3 = 1,962 m/s²

Cevap

a = 1,962 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: x = 64,75 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 26·cos 35° = 21,3 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 35° = 14,91 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·14,91/9,81 = 3,04 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 21,3·3,04 = 64,75 m

Cevap

x = 64,75 m
6.Eğik atış

Cevap: H = 79,46 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 34·sin 45° = 24,04 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 24,04²/(2·9,81) = 29,46 m

Yerden yükseklik

H = 50 + 29,46 = 79,46 m

Cevap

H = 79,46 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 17,16 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·75) = 17,16 m/s

Cevap

vmax = 17,16 m/s (61,76 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 2,426 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,6) = 2,426 m/s

Cevap

vmin = 2,426 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: P = 9,635 kW

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.

İtici kuvvet

m·g = 1500·9,81 = 14715 N
mg·sin θ = 14715·sin 2° = 513,5 N
F = 513,5 + 450 = 963,5 N

Güç

v = 36/3,6 = 10 m/s
P = F·v = 963,5·10 = 9635 W = 9,635 kW

Cevap

P = 9,635 kW
10.İş ve enerji

Cevap: v = 3,932 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca kuvvetler

m·g = 5·9,81 = 49,05 N
mg·sin θ = 24,52 N
μ·mg·cos θ = 12,74 N

İş–enerji

½mv² = (45 − 37,27)·5 = 38,66 J
v = √(2·38,66/5) = 3,932 m/s

Cevap

v = 3,932 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK = 224047 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1800·23/3400 = 12,18 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·1800·23² = 476100 J
Kafter = ½·3400·12,18² = 252053 J

Kaybolan enerji

ΔK = 476100 − 252053 = 224047 J

Cevap

ΔK = 224047 J

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 195 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,3·(4 + 22) = 7,8 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 7,8/0,04 = 195 N

Cevap

Favg = 195 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,9238 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(480/1,8) = 16,33 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 16,33·√(0,06² − 0,02²) = 0,9238 m/s

Cevap

v = 0,9238 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,5903 s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/4 = 1,571 rad/s

Zaman için çözün

0,8 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,8) = 0,9273 rad
t = 0,9273/1,571 = 0,5903 s

Cevap

t = 0,5903 s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β2 = 71,02 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Şiddet oranı

I₂/I₁ = (1/5)² = 0,04

Yeni düzey

β₂ = 85 + 10·log₁₀(0,04) = 71,02 dB

Cevap

β2 = 71,02 dB

Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.

16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di = −23,08 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Odak uzaklığı

f = R/2 = 25 cm

Ayna denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/25 − 1/12
di = −23,08 cm
F12 cmf = 25 cm

Işın şeması

aynanın arkasında sanal görüntü

Cevap

di = −23,08 cm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics