Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 4 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1200 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 4 m/s²s = 1200 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 6 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 24 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 3 m/s²t1 = 6 st2 = 24 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
4,5 kg ve 3,5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 4,5 kgm2 = 3,5 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 2 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 1 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 26 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 34 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 34 m/sθ = 45°h = 50 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 75 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 75 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,6 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 0,6 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1500 kg olan bir otomobil 2° eğimli bir yokuşu sabit 36 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 450 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
Kütlesi 5 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 45 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
23 m/s hızla giden 1800 kg’lık bir otomobil, duran 1600 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1800 kgv1 = 23 m/sm2 = 1600 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 22 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 22 m/svout = 4 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 480 N/m olan bir yaydaki 1,8 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 6 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 1,8 kgk = 480 N/mA = 6 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 4 s periyot ve 16 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 12,8 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 4 sA = 16 cmx = 12,8 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 1 m uzaklıkta düzey 85 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 5 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.
β1 = 85 dBr1 = 1 mr2 = 5 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 50 cm olan çukur aynanın 12 cm önündedir. Görüntü uzaklığını, di, bulun; aynanın önündeki (gerçek) görüntü için pozitif, arkasındaki (sanal) görüntü için negatif.
do = 12 cmR = 50 cm
di = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 97,98 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·4·1200) = 97,98 m/s
Cevap
v = 97,98 m/s
(352,7 km/h)
2.Kinematik
Cevap: s = 550,8 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 3·6 = 18 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·3·6² = 54 m
s2 = 18·24 = 432 m
s3 = 18²/(2·2,5) = 64,8 m
Toplam mesafe
s = 54 + 432 + 64,8 = 550,8 m
Cevap
s = 550,8 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,226 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (4,5 − 3,5)·9,81/(4,5 + 3,5) = 1,226 m/s²
Cevap
a = 1,226 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 1,962 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 26·cos 35° = 21,3 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 35° = 14,91 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·14,91/9,81 = 3,04 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 21,3·3,04 = 64,75 m
Cevap
x = 64,75 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 79,46 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 34·sin 45° = 24,04 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 24,04²/(2·9,81) = 29,46 m
Yerden yükseklik
H = 50 + 29,46 = 79,46 m
Cevap
H = 79,46 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 17,16 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·75) = 17,16 m/s
Cevap
vmax = 17,16 m/s (61,76 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 2,426 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,6) = 2,426 m/s
Cevap
vmin = 2,426 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: P = 9,635 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1500·9,81 = 14715 N
mg·sin θ = 14715·sin 2° = 513,5 N
F = 513,5 + 450 = 963,5 N
Güç
v = 36/3,6 = 10 m/s
P = F·v = 963,5·10 = 9635 W = 9,635 kW
Cevap
P = 9,635 kW
10.İş ve enerji
Cevap: v = 3,932 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
mg·sin θ = 24,52 N
μ·mg·cos θ = 12,74 N
İş–enerji
½mv² = (45 − 37,27)·5 = 38,66 J
v = √(2·38,66/5) = 3,932 m/s
Cevap
v = 3,932 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 224047 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1800·23/3400 = 12,18 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1800·23² = 476100 J
Kafter = ½·3400·12,18² = 252053 J
Kaybolan enerji
ΔK = 476100 − 252053 = 224047 J
Cevap
ΔK = 224047 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 195 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(4 + 22) = 7,8 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 7,8/0,04 = 195 N
Cevap
Favg = 195 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,9238 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(480/1,8) = 16,33 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 16,33·√(0,06² − 0,02²) = 0,9238 m/s
Cevap
v = 0,9238 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,5903 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/4 = 1,571 rad/s
Zaman için çözün
0,8 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,8) = 0,9273 rad
t = 0,9273/1,571 = 0,5903 s
Cevap
t = 0,5903 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β2 = 71,02 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet oranı
I₂/I₁ = (1/5)² = 0,04
Yeni düzey
β₂ = 85 + 10·log₁₀(0,04) = 71,02 dB
Cevap
β2 = 71,02 dB
Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −23,08 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.