Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 90 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 10 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 10 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
20 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 60 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 20 kgF = 60 Nθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 1,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 65° üstünde atılıyor ve 15 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 65°R = 15 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 13 m/sθ = 20°h = 50 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil, 35 m yarıçaplı dairesel bir yay olan yoldaki bir tümseğin tepesinden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Hangi hızın vmax üstünde tekerlekler tepede yoldan ayrılır?
r = 35 mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,6 kgr = 1,5 mv = 3,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 1000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,5 kg olan bir top konuyor ve yay 8 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,5 kgk = 1000 N/mx = 8 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 5 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,25). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 4 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 2,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 4 kgμ = 0,25d = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
12 m/s hızla giden 3,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 3,5 kgm2 = 3 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,2 kg’lık bir top bir duvara 27 m/s hızla çarpıyor ve 13 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,2 kgvin = 27 m/svout = 13 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 1 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 1 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 30 N/m olan bir yaya bağlı 0,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 7 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 0,2 kgk = 30 N/mA = 7 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 1,2 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 4. harmonik frekansını, f4, bulun.
v = 343 m/sn = 4L = 1,2 m
f4 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir kırınım ağının milimetrede 300 çizgisi vardır. 600 nm dalga boylu ışık ağa dik olarak düşüyor. Görülebilecek en yüksek aydınlık maksimum mertebesi, mmax, kaçtır?
N = 300 mm⁻¹λ = 600 nm
mmax =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 39,06 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·8) = 39,06 m
Cevap
s = 39,06 m
2.Kinematik
Cevap: t = 2,454 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−5 = 10·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 10·t − 5 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (10 + √(10² + 2·9,81·5))/9,81 = 2,454 s
Cevap
t = 2,454 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 0,5834 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 60·sin 25° = 170,8 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 54,38 − 42,71
a = 11,67/20 = 0,5834 m/s²
Cevap
a = 0,5834 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 6,278 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·15/sin 130°) = 13,86 m/s
Cevap
v0 = 13,86 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 44,93 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 13·cos 20° = 12,22 m/s
vy = v0·sin θ = 13·sin 20° = 4,446 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 50 + 4,446·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,446 + √(19,77 + 981))/9,81 = 3,678 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 12,22·3,678 = 44,93 m
Cevap
x = 44,93 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 18,53 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Normal kuvvet sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·35) = 18,53 m/s
Cevap
vmax = 18,53 m/s
(66,71 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 28,76 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,6·9,81 + 1,6·3,5²/1,5 = 15,7 + 13,07 = 28,76 N
Cevap
T = 28,76 N
9.İş ve enerji
Cevap: h = 0,6524 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·1000·0,08² = 3,2 J
Yükseklik
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
h = ½kx²/(mg) = 3,2/4,905 = 0,6524 m
Cevap
h = 0,6524 m
10.İş ve enerji
Cevap: v = 3,871 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 39,24·2,5 = 98,1 J
μ·m₁g·d = 0,25·49,05·2,5 = 30,66 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 67,44 → v = √(2·67,44/9) = 3,871 m/s
Cevap
v = 3,871 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 12,92 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3,5 − 3)/(3,5 + 3)·12 = 0,9231 m/s
v′2 = 2·3,5/(3,5 + 3)·12 = 12,92 m/s
Cevap
v′2 = 12,92 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 8 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,2·(13 + 27) = 8 N·s
Cevap
J = 8 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 2,006 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(1/9,81) = 2,006 s
Cevap
T = 2,006 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 10,5 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(30/0,2) = 12,25 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,07·12,25² = 10,5 m/s²
Cevap
amax = 10,5 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f4 = 571,7 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·1,2/4 = 0,6 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,6 = 571,7 Hz
Cevap
f4 = 571,7 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: mmax = 5
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …