Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 19 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 19 m/sapolice = 5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 8 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 24 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4,5 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 3 m/s²t1 = 8 st2 = 24 sa3 = −4,5 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 12 m/s ilk hızla kayıyor ve 29 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 12 m/sd = 29 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
20° eğimli bir rampadaki 6,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 8,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 6,5 kgm2 = 8,5 kgθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 30 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 22 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.
v₀ = 22 m/sθ = 20°h = 60 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 85 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 85 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 29,25 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 7,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.
m = 1,5 kgh = 29,25 mR = 7,5 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 30 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,8’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 30 km/hμ = 0,8g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 22,5 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 22,5 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 2,5 kgm2 = 3 kgv1 = 4 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 11 m/s hızla çarpıyor ve 10 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 11 m/svout = 10 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 370 N/m olan bir yaydaki 3 kg’lık kütle pozitif yönde 3 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 1,4 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.
m = 3 kgk = 370 N/mA = 3 cmt = 1,4 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 30 N/m olan bir yaya bağlı 4 kg’lık bir kütle denge konumundan 8 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 4 kgk = 30 N/mA = 8 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru için 4. harmonik frekansının 858 Hz olması gerekir. Ses sürati 343 m/s’dir. Borunun uzunluğunu, L, bulun.
v = 343 m/sn = 4f4 = 858 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
650 nm dalga boylu ışık, 0,2 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 1. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ1, bulun.
λ = 650 nma = 0,2 mmm = 1
θ1 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 7,6 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·19/5 = 7,6 s
Cevap
t = 7,6 s
O anda polis arabası 2v = 38 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: t = 37,33 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 3·8 = 24 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 24/4,5 = 5,333 s
Toplam süre
t = 8 + 24 + 5,333 = 37,33 s
Cevap
t = 37,33 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2531
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 12²/(2·29) = 2,483 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,483/9,81 = 0,2531
Cevap
μ = 0,2531
4.Newton yasaları
Cevap: a = 3,306 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 83,39 N
m₁·g·sin θ = 21,81 N
μ·m₁·g·cos θ = 11,98 N
Sistemin ivmesi
a = (83,39 − 21,81 − 11,98)/15 = 3,306 m/s²
Cevap
a = 3,306 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: H = 11,47 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 30·cos 30° = 25,98 m/s
vy = v0·sin θ = 30·sin 30° = 15 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 15²/(2·9,81) = 11,47 m
Cevap
H = 11,47 m
6.Eğik atış
Cevap: v = 40,76 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 22·cos 20° = 20,67 m/s
vy0 = 22·sin 20° = 7,524 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(7,524² + 2·9,81·60) = 35,13 m/s
Çarpma hızı
v = √(20,67² + 35,13²) = 40,76 m/s
Cevap
v = 40,76 m/s
Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 15,82 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·85) = 15,82 m/s
Cevap
vmax = 15,82 m/s (56,94 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Nbottom = 129,5 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·29,25 = 573,9 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R + m·g = 1,5·573,9/7,5 + 14,71 = 129,5 N
Cevap
Nbottom = 129,5 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 4,424 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 30/3,6 = 8,333 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 8,333²/(2·0,8·9,81) = 4,424 m
Cevap
d = 4,424 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: N = 19,62 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −0,3636 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (2,5 − 3)/(2,5 + 3)·4 = −0,3636 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 3)·4 = 3,636 m/s
Cevap
v′1 = −0,3636 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 9,45 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(10 + 11) = 9,45 N·s
Cevap
J = 9,45 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: x = −2,962 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(370/3) = 11,11 rad/s
ω·t = 11,11·1,4 = 15,55 rad
Yer değiştirme
x = A·cos(ω·t) = 3·cos(15,55) = −2,962 cm
Cevap
x = −2,962 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 0,6 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(30/4) = 2,739 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,08·2,739² = 0,6 m/s²
Cevap
amax = 0,6 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 0,7995 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 343/858 = 0,3998 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 4·0,3998/2 = 0,7995 m
Cevap
L = 0,7995 m
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ1 = 0,1862 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …