Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1,4 s15

54 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,4 s’dir; ardından otomobil 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 54 km/htr = 1,4 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 9 m/s10 m

Bir top, yerden 10 m yükseklikteki bir çatının kenarından 9 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 9 m/sh₀ = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
θ = 25°a = ?m = 12 kg

12 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 12 kgθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 25°blokv₀ = 9 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 25° eğimli bir rampada 9 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 9 m/sθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
5 my = ?v0​ = 16 m/s40°

Bir top düz zeminden 16 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde, 5 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 16 m/sθ = 40°x = 5 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 5 mv0​ = 28 m/s30°H = ?

Bir top 5 m’lik bir uçurumun tepesinden 28 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 28 m/sθ = 30°h = 5 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 70 mvmax​ = ?

Bir otomobil 70 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 70 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,5 mv = 9 m/s

1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 9 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,6 kgr = 1,5 mv = 9 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
25°d = 12 mμ = 0,35

Bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Eğim boyunca 12 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 25°μ = 0,35d = 12 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 1 mL = 2 mμ = 0,1k = 5000 N/m

5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 5 kgh = 1 mL = 2 mμ = 0,1k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4 kg86 m/s1 kgv′2​ = ?

Yatay olarak 31 m/s hızla giden 5 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 4 kg’lık parça 86 m/s hızla ileri devam ediyor. 1 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).

M = 5 kgu = 31 m/sm1 = 4 kgv′1 = 86 m/sm2 = 1 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1600 kgv1​ = ?800 kg

1600 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 800 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 6 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,75. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1600 kgm2 = 800 kgd = 6 mμ = 0,75g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,45 s

k = 370 N/m olan bir yaydaki 2,3 kg’lık kütle pozitif yönde 6 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,45 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.

m = 2,3 kgk = 370 N/mA = 6 cmt = 0,45 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,6 kgk = 190 N/mA = 9 cm

k = 190 N/m olan bir yaya bağlı 3,6 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.

m = 3,6 kgk = 190 N/mA = 9 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
P10 × 60 dB

Bir makine, belirli bir noktada 60 dB ses düzeyi veriyor. 10 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.

β1 = 60 dBn = 10
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = ?d = 0,5 mmL = 1 m2,6 mm

Aralarında 0,5 mm olan iki yarık tek renkli ışıkla aydınlatılıyor. 1 m uzaktaki bir ekranda 2. aydınlık saçak, merkezi saçaktan 2,6 mm uzaktadır. Dalga boyunu, λ, bulun.

d = 0,5 mmL = 1 my2 = 2,6 mmm = 2
λ = nm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 39,75 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 54/3,6 = 15 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 15·1,4 = 21 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 15²/(2·6) = 18,75 m

Toplam

d = 21 + 18,75 = 39,75 m

Cevap

d = 39,75 m
2.Kinematik

Cevap: t = 2,615 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−10 = 9·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 9·t − 10 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (9 + √(9² + 2·9,81·10))/9,81 = 2,615 s

Cevap

t = 2,615 s
3.Newton yasaları

Cevap: a = 2,368 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 25° − 0,2·cos 25°) = 9,81·(0,4226 − 0,1813) = 2,368 m/s²

Cevap

a = 2,368 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 7,391 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 25° + 0,15·cos 25°) = 5,48 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 9²/(2·5,48) = 7,391 m

Cevap

d = 7,391 m
5.Eğik atış

Cevap: y = 3,379 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 16·cos 40° = 12,26 m/s
t = x/vx = 5/12,26 = 0,4079 s

O andaki yükseklik

y = 10,28·0,4079 − ½·9,81·0,4079² = 3,379 m

Cevap

y = 3,379 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: H = 14,99 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 28·sin 30° = 14 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 14²/(2·9,81) = 9,99 m

Yerden yükseklik

H = 5 + 9,99 = 14,99 m

Cevap

H = 14,99 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 14,35 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·70) = 14,35 m/s

Cevap

vmax = 14,35 m/s (51,67 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 38,29 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 0,6·9,81 + 0,6·9²/1,5 = 5,886 + 32,4 = 38,29 N

Cevap

T = 38,29 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 4,982 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·12·(0,4226 − 0,35·0,9063)) = 4,982 m/s

Cevap

v = 4,982 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: x = 12,53 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 49,05·(1 − 0,1·2) = 39,24 J

En büyük sıkışma

½kx² = 39,24 → x = √(2·39,24/5000) = 0,1253 m = 12,53 cm

Cevap

x = 12,53 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = −189 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Önceki momentum

p = M·u = 5·31 = 155 kg·m/s

Sonraki momentum

155 = 4·86 + 1·v′2
v′2 = (155 − 344)/1 = −189 m/s

Cevap

v′2 = −189 m/s

Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 14,09 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,75·9,81·6) = 9,396 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2400·9,396/1600 = 14,09 m/s

Cevap

v1 = 14,09 m/s
(50,74 km/h)
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 0,4143 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(370/2,3) = 12,68 rad/s
ω·t = 12,68·0,45 = 5,708 rad

Hız

v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,06·12,68·sin(5,708) = 0,4143 m/s

Cevap

v = 0,4143 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: E = 0,7695 J

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(190/3,6) = 7,265 rad/s

Enerji

E = ½·k·A² = ½·190·0,09² = 0,7695 J

Cevap

E = 0,7695 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β = 70 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Toplam şiddet

I = 10·I₁

Seviye

β = 60 + 10·log₁₀(10) = 70 dB

Cevap

β = 70 dB
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: λ = 650 nm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Dalga boyu

λ = y·d/(mL) = 0,0026·0,0005/(2·1) = 6,5 × 10⁻⁷ m = 650 nm

Cevap

λ = 650 nm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics