Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 17 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 17 m/sapolice = 4 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 16 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 12 m/s ilk hızla kayıyor ve 37 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 12 m/sd = 37 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 5 m/sθ = 30°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 36 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 30 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 36 m/sθ = 25°x = 30 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 19 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 19 m/sθ = 45°h = 45 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
1800 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 16 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 60 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 1800 kgv = 16 m/sr = 60 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 9,5 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?
R = 9,5 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 11 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 45°μ = 0,3d = 11 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 2,5 mL = 1,5 mμ = 0,25k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
8 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 4,5 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 18 m/s hızla çarpıyor ve 18 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 18 m/svout = 18 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 490 N/m olan bir yaydaki 0,2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 10 cm genlikle salınıyor. Dengeden 5 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 0,2 kgk = 490 N/mA = 10 cmx = 5 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 140 N/m olan bir yaya bağlı 1,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 19 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 1,2 kgk = 140 N/mA = 19 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
400 Hz’lik bir kaynak, durgun bir gözlemciye doğru 30 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 400 Hzv = 343 m/svs = 30 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Aralarında 0,5 mm olan iki yarık tek renkli ışıkla aydınlatılıyor. 2,5 m uzaktaki bir ekranda 3. aydınlık saçak, merkezi saçaktan 9,495 mm uzaktadır. Dalga boyunu, λ, bulun.
d = 0,5 mmL = 2,5 my3 = 9,495 mmm = 3
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 8,5 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·17/4 = 8,5 s
Cevap
t = 8,5 s
O anda polis arabası 2v = 34 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: t = 4,761 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−35 = 16·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 16·t − 35 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (16 + √(16² + 2·9,81·35))/9,81 = 4,761 s
Cevap
t = 4,761 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,1984
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 12²/(2·37) = 1,946 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,946/9,81 = 0,1984
Cevap
μ = 0,1984
4.Newton yasaları
Cevap: d = 1,677 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 30° + 0,3·cos 30°) = 7,454 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 5²/(2·7,454) = 1,677 m
Cevap
d = 1,677 m
5.Eğik atış
Cevap: y = 9,842 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 36·cos 25° = 32,63 m/s
t = x/vx = 30/32,63 = 0,9195 s
O andaki yükseklik
y = 15,21·0,9195 − ½·9,81·0,9195² = 9,842 m
Cevap
y = 9,842 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: α = 67,61 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 19·cos 45° = 13,44 m/s
vy0 = 19·sin 45° = 13,44 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(13,44² + 2·9,81·45) = 32,61 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 32,61/13,44 → α = 67,61°
Cevap
α = 67,61°
7.Dairesel hareket
Cevap: N = 9978 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki kuvvetler
Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.
m·g − N = m·v²/r
N = 1800·9,81 − 1800·16²/60 = 17658 − 7680 = 9978 N
Cevap
N = 9978 N
Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.
8.Dairesel hareket
Cevap: hmin = 23,75 m
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki koşul
m·g = m·v²/R → v² = g·R
Enerjinin korunumu
g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·9,5 = 23,75 m
Cevap
hmin = 23,75 m
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 91,56 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,7071 = 27,75 N
F = μN = 0,3·27,75 = 8,324 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 8,324·11 = 91,56 J
Cevap
Wf = 91,56 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 20,42 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(2,5 − 0,25·1,5) = 52,12 J
En büyük sıkışma
½kx² = 52,12 → x = √(2·52,12/2500) = 0,2042 m = 20,42 cm
Cevap
x = 20,42 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 8,421 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (5 − 4,5)/(5 + 4,5)·8 = 0,4211 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 4,5)·8 = 8,421 m/s
Cevap
v′2 = 8,421 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 12,6 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(18 + 18) = 12,6 N·s
Cevap
J = 12,6 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 4,287 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(490/0,2) = 49,5 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 49,5·√(0,1² − 0,05²) = 4,287 m/s
Cevap
v = 4,287 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 2,052 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(140/1,2) = 10,8 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,19·10,8 = 2,052 m/s
Cevap
vmax = 2,052 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 438,3 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …