Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 4 m/s²otomobil17 m/s

Sabit 17 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.

vcar = 17 m/sapolice = 4 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 16 m/s35 m

Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.

v₀ = 16 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
kutuv₀ = 12 m/sμ = ?

Bir kutu düz bir zeminde 12 m/s ilk hızla kayıyor ve 37 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.

v₀ = 12 m/sd = 37 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
θ = 30°blokv₀ = 5 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 5 m/sθ = 30°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
30 my = ?v0​ = 36 m/s25°

Bir top düz zeminden 36 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 30 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 36 m/sθ = 25°x = 30 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 45 mv0​ = 19 m/s45°α = ?

Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 19 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 19 m/sθ = 45°h = 45 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 60 m16 m/s

1800 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 16 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 60 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.

m = 1800 kgv = 16 m/sr = 60 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
R = 9,5 mh = ?

Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 9,5 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?

R = 9,5 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
45°d = 11 mμ = 0,3

4 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 11 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 4 kgθ = 45°μ = 0,3d = 11 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
h = 2,5 mL = 1,5 mμ = 0,25k = 2500 N/m

2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 2,5 kgh = 2,5 mL = 1,5 mμ = 0,25k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kg8 m/s4,5 kg

8 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 5 kgm2 = 4,5 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
18 m/s18 m/s

0,35 kg’lık bir top bir duvara 18 m/s hızla çarpıyor ve 18 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,35 kgvin = 18 m/svout = 18 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
0,2 kgk = 490 N/mA = 10 cmx = 5 cm

k = 490 N/m olan bir yaydaki 0,2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 10 cm genlikle salınıyor. Dengeden 5 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 490 N/mA = 10 cmx = 5 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,2 kgk = 140 N/mA = 19 cm

k = 140 N/m olan bir yaya bağlı 1,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 19 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 1,2 kgk = 140 N/mA = 19 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
S30 m/sOf = 400 Hz

400 Hz’lik bir kaynak, durgun bir gözlemciye doğru 30 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.

f = 400 Hzv = 343 m/svs = 30 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = ?d = 0,5 mmL = 2,5 m9,495 mm

Aralarında 0,5 mm olan iki yarık tek renkli ışıkla aydınlatılıyor. 2,5 m uzaktaki bir ekranda 3. aydınlık saçak, merkezi saçaktan 9,495 mm uzaktadır. Dalga boyunu, λ, bulun.

d = 0,5 mmL = 2,5 my3 = 9,495 mmm = 3
λ = nm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 8,5 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·17/4 = 8,5 s

Cevap

t = 8,5 s

O anda polis arabası 2v = 34 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: t = 4,761 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Hareket denklemi

Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.

−35 = 16·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 16·t − 35 = 0

İkinci derece denklemi çözün

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t = (16 + √(16² + 2·9,81·35))/9,81 = 4,761 s

Cevap

t = 4,761 s
3.Newton yasaları

Cevap: μ = 0,1984

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

a = v₀²/(2d) = 12²/(2·37) = 1,946 m/s²

Sürtünme katsayısı

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 1,946/9,81 = 0,1984

Cevap

μ = 0,1984
4.Newton yasaları

Cevap: d = 1,677 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 30° + 0,3·cos 30°) = 7,454 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 5²/(2·7,454) = 1,677 m

Cevap

d = 1,677 m
5.Eğik atış

Cevap: y = 9,842 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 36·cos 25° = 32,63 m/s
t = x/vx = 30/32,63 = 0,9195 s

O andaki yükseklik

y = 15,21·0,9195 − ½·9,81·0,9195² = 9,842 m

Cevap

y = 9,842 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: α = 67,61 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 19·cos 45° = 13,44 m/s
vy0 = 19·sin 45° = 13,44 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(13,44² + 2·9,81·45) = 32,61 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 32,61/13,44 → α = 67,61°

Cevap

α = 67,61°
7.Dairesel hareket

Cevap: N = 9978 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki kuvvetler

Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.

m·g − N = m·v²/r
N = 1800·9,81 − 1800·16²/60 = 17658 − 7680 = 9978 N

Cevap

N = 9978 N

Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.

8.Dairesel hareket

Cevap: hmin = 23,75 m

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki koşul

m·g = m·v²/R → v² = g·R

Enerjinin korunumu

g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·9,5 = 23,75 m

Cevap

hmin = 23,75 m
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 91,56 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 39,24·0,7071 = 27,75 N
F = μN = 0,3·27,75 = 8,324 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 8,324·11 = 91,56 J

Cevap

Wf = 91,56 J
10.İş ve enerji

Cevap: x = 20,42 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 24,53·(2,5 − 0,25·1,5) = 52,12 J

En büyük sıkışma

½kx² = 52,12 → x = √(2·52,12/2500) = 0,2042 m = 20,42 cm

Cevap

x = 20,42 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 8,421 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (5 − 4,5)/(5 + 4,5)·8 = 0,4211 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 4,5)·8 = 8,421 m/s

Cevap

v′2 = 8,421 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 12,6 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,35·(18 + 18) = 12,6 N·s

Cevap

J = 12,6 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 4,287 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(490/0,2) = 49,5 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 49,5·√(0,1² − 0,05²) = 4,287 m/s

Cevap

v = 4,287 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 2,052 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(140/1,2) = 10,8 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,19·10,8 = 2,052 m/s

Cevap

vmax = 2,052 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f′ = 438,3 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Doppler formülü

f′ = f·(v + vo)/(v − vs) = 400·(343 + 0)/(343 − 30)
f′ = 438,3 Hz

Cevap

f′ = 438,3 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: λ = 633 nm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Dalga boyu

λ = y·d/(mL) = 0,009495·0,0005/(3·2,5) = 6,33 × 10⁻⁷ m = 633 nm

Cevap

λ = 633 nm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics