Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 200 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 2100 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 200 km/hs = 2100 m
a = m/s²
2.KinematikZor
Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 5 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
35 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 20° üstünde bir halatla 120 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 35 kgF = 120 Nθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 5,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 5,5 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 28 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 12 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 28 m/sθ = 25°x = 12 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 50° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 29 m/sθ = 50°h = 55 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 45 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 45 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,6 kgr = 1,5 mv = 3,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Eğim boyunca 11 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 35°μ = 0,2d = 11 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2 kgh = 1,5 mL = 4,5 mμ = 0,2k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
8 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 3 kgm2 = 2,5 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 22 m/s hızla çarpıyor ve 14 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 22 m/svout = 14 m/sΔt = 50 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 2,3 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 2,3 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 100 N/m olan bir yaya bağlı 3,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 11 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 3,3 kgk = 100 N/mA = 11 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir hoparlör, 2 W ses gücünü her yöne eşit olarak yayar. 10 m uzaklıktaki ses şiddeti düzeyini, β, bulun.
P = 2 Wr = 10 mI0 = 10⁻¹² W/m²
β = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir kırınım ağının milimetrede 300 çizgisi vardır. 500 nm dalga boylu ışık ağa dik olarak düşüyor. Görülebilecek en yüksek aydınlık maksimum mertebesi, mmax, kaçtır?
N = 300 mm⁻¹λ = 500 nm
mmax =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: a = 0,7349 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v = 200/3,6 = 55,56 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 55,56²/(2·2100) = 0,7349 m/s²
Cevap
a = 0,7349 m/s²
2.Kinematik
Cevap: t = 2,592 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−20 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 20 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (5 + √(5² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,592 s
Cevap
t = 2,592 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,494 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 343,4 − 120·sin 20° = 302,3 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 112,8 − 60,46
a = 52,3/35 = 1,494 m/s²
Cevap
a = 1,494 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 0,5606 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 28·cos 25° = 25,38 m/s
t = x/vx = 12/25,38 = 0,4729 s
O andaki yükseklik
y = 11,83·0,4729 − ½·9,81·0,4729² = 4,499 m
Cevap
y = 4,499 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 117,6 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 29·cos 50° = 18,64 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 50° = 22,22 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 55 + 22,22·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (22,22 + √(493,5 + 1079))/9,81 = 6,307 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 18,64·6,307 = 117,6 m
Cevap
x = 117,6 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 14,86 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·45) = 14,86 m/s
Cevap
vmax = 14,86 m/s (53,48 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 10,79 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,6·9,81 + 0,6·3,5²/1,5 = 5,886 + 4,9 = 10,79 N
Cevap
T = 10,79 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 9,404 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·11·(0,5736 − 0,2·0,8192)) = 9,404 m/s
Cevap
v = 9,404 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: x = 10,85 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(1,5 − 0,2·4,5) = 11,77 J
En büyük sıkışma
½kx² = 11,77 → x = √(2·11,77/2000) = 0,1085 m = 10,85 cm
Cevap
x = 10,85 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 0,7273 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (3 − 2,5)/(3 + 2,5)·8 = 0,7273 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 2,5)·8 = 8,727 m/s
Cevap
v′1 = 0,7273 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 10,8 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(14 + 22) = 10,8 N·s
Cevap
J = 10,8 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 3,042 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(2,3/9,81) = 3,042 s
Cevap
T = 3,042 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 0,6055 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(100/3,3) = 5,505 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,11·5,505 = 0,6055 m/s
Cevap
vmax = 0,6055 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 92,02 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet
I = P/(4πr²) = 0,001592 W/m²
Seviye
β = 10·log₁₀(0,001592/10⁻¹²) = 92,02 dB
Cevap
β = 92,02 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: mmax = 6
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …