Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1800 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 3 m/s²s = 1800 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 2 s boyunca 34 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 34 m/s²t1 = 2 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
17 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 17 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 28 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 30 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 30 m/sθ = 25°h = 60 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 100 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 100 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1 kgr = 1,2 mv = 3 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 7 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 45°μ = 0,2d = 7 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 1 kgh = 1 mL = 1,5 mμ = 0,15k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
6 m/s hızla giden 4,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 4,5 kgm2 = 5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 19 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 19 m/svout = 4 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 1,2 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 1,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 310 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 11 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 4 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.
k = 310 N/mA = 11 cmx = 4 cm
U = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 15 cm olan ince bir ıraksak merceğin 12 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 12 cmf = −15 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,62, kılıfı n₂ = 1,6’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.
n1 = 1,62n2 = 1,6n0 = 1,00
θa = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 103,9 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·3·1800) = 103,9 m/s
Cevap
v = 103,9 m/s
(374,1 km/h)
2.Kinematik
Cevap: hmax = 303,7 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 34·2 = 68 m/s
h₁ = ½·34·2² = 68 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 68²/(2·9,81) = 235,7 m
hmax = 68 + 235,7 = 303,7 m
Cevap
hmax = 303,7 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,781 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 28·cos 20° = 26,31 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 20° = 9,577 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 9,577²/(2·9,81) = 4,674 m
Cevap
H = 4,674 m
6.Eğik atış
Cevap: α = 53,38 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 30·cos 25° = 27,19 m/s
vy0 = 30·sin 25° = 12,68 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(12,68² + 2·9,81·60) = 36,58 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 36,58/27,19 → α = 53,38°
Cevap
α = 53,38°
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 24,26 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·100) = 24,26 m/s
Cevap
vmax = 24,26 m/s (87,34 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 17,31 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1·9,81 + 1·3²/1,2 = 9,81 + 7,5 = 17,31 N
Cevap
T = 17,31 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 38,85 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,7071 = 27,75 N
F = μN = 0,2·27,75 = 5,549 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 5,549·7 = 38,85 J
Cevap
Wf = 38,85 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 13,79 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 9,81·(1 − 0,15·1,5) = 7,603 J
En büyük sıkışma
½kx² = 7,603 → x = √(2·7,603/800) = 0,1379 m = 13,79 cm
Cevap
x = 13,79 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 5,684 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4,5 − 5)/(4,5 + 5)·6 = −0,3158 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 5)·6 = 5,684 m/s
Cevap
v′2 = 5,684 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1035 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(4 + 19) = 10,35 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 10,35/0,01 = 1035 N
Cevap
Favg = 1035 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 2,198 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(1,2/9,81) = 2,198 s
Cevap
T = 2,198 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: U = 0,248 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·310·0,11² = 1,876 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·310·0,04² = 0,248 J
Cevap
U = 0,248 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −6,667 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−15) − 1/12
di = −6,667 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −6,667 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θa = 14,7 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.