Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 3 m/s²s = 1800 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1800 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 3 m/s²s = 1800 m
v = m/s
2.KinematikZor
a = 34 m/s²

Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 2 s boyunca 34 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

a = 34 m/s²t1 = 2 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 30°a = ?m = 17 kg

17 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 17 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 8 kg3,5 kgμ = 0,2

Yatay bir masa üzerindeki 8 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 8 kgm2 = 3,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 28 m/s20°menzilH = ?

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.

v0 = 28 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
h = 60 mv0​ = 30 m/s25°α = ?

Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 30 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 30 m/sθ = 25°h = 60 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 100 mvmax​ = ?

Bir otomobil 100 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 100 mμs = 0,6g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 mv = 3 m/s

1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 1 kgr = 1,2 mv = 3 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
45°d = 7 mμ = 0,2

4 kg kütleli bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimde 7 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 4 kgθ = 45°μ = 0,2d = 7 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
h = 1 mL = 1,5 mμ = 0,15k = 800 N/m

1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 1 kgh = 1 mL = 1,5 mμ = 0,15k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4,5 kg6 m/s5 kg

6 m/s hızla giden 4,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 4,5 kgm2 = 5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
19 m/s4 m/s

0,45 kg’lık bir top bir duvara 19 m/s hızla çarpıyor ve 4 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.

m = 0,45 kgvin = 19 m/svout = 4 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 1,2 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 1,2 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 1,2 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 310 N/mA = 11 cmx = 4 cm

k = 310 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 11 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 4 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.

k = 310 N/mA = 11 cmx = 4 cm
U = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 12 cmf = −15 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 15 cm olan ince bir ıraksak merceğin 12 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).

do = 12 cmf = −15 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
θa​ = ?n1​ = 1,62n2​ = 1,6n0​ = 1,00

Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,62, kılıfı n₂ = 1,6’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.

n1 = 1,62n2 = 1,6n0 = 1,00
θa = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 103,9 m/s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·3·1800) = 103,9 m/s

Cevap

v = 103,9 m/s
(374,1 km/h)
2.Kinematik

Cevap: hmax = 303,7 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Motorlu evre

v₁ = 34·2 = 68 m/s
h₁ = ½·34·2² = 68 m

Yukarı serbest uçuş

Tepede hız sıfırdır.

Δh = v₁²/(2g) = 68²/(2·9,81) = 235,7 m
hmax = 68 + 235,7 = 303,7 m

Cevap

hmax = 303,7 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 2,781 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 30° − 0,25·cos 30°) = 9,81·(0,5 − 0,2165) = 2,781 m/s²

Cevap

a = 2,781 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 28,66 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (34,34 − 15,7)/11,5 = 1,621 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 8·1,621 + 15,7 = 28,66 N

Cevap

T = 28,66 N
5.Eğik atış

Cevap: H = 4,674 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 28·cos 20° = 26,31 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 20° = 9,577 m/s

En yüksek nokta

Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 9,577²/(2·9,81) = 4,674 m

Cevap

H = 4,674 m
6.Eğik atış

Cevap: α = 53,38 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 30·cos 25° = 27,19 m/s
vy0 = 30·sin 25° = 12,68 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(12,68² + 2·9,81·60) = 36,58 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 36,58/27,19 → α = 53,38°

Cevap

α = 53,38°
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 24,26 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,6·9,81·100) = 24,26 m/s

Cevap

vmax = 24,26 m/s (87,34 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 17,31 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 1·9,81 + 1·3²/1,2 = 9,81 + 7,5 = 17,31 N

Cevap

T = 17,31 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 38,85 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 39,24·0,7071 = 27,75 N
F = μN = 0,2·27,75 = 5,549 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 5,549·7 = 38,85 J

Cevap

Wf = 38,85 J
10.İş ve enerji

Cevap: x = 13,79 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 9,81·(1 − 0,15·1,5) = 7,603 J

En büyük sıkışma

½kx² = 7,603 → x = √(2·7,603/800) = 0,1379 m = 13,79 cm

Cevap

x = 13,79 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 5,684 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (4,5 − 5)/(4,5 + 5)·6 = −0,3158 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 5)·6 = 5,684 m/s

Cevap

v′2 = 5,684 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: Favg = 1035 N

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,45·(4 + 19) = 10,35 N·s

Ortalama kuvvet

Favg = J/Δt = 10,35/0,01 = 1035 N

Cevap

Favg = 1035 N
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 2,198 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(1,2/9,81) = 2,198 s

Cevap

T = 2,198 s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: U = 0,248 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·310·0,11² = 1,876 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·310·0,04² = 0,248 J

Cevap

U = 0,248 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di = −6,667 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/(−15) − 1/12
di = −6,667 cm
FF12 cmf = −15 cm

Işın şeması

sanal, cisimle aynı tarafta

Cevap

di = −6,667 cm
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θa = 14,7 °

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Kılıftaki kritik açı

sin θc = 1,6/1,62 = 0,9877 → θc = 80,99°

Sayısal açıklık

NA = √(1,62² − 1,6²) = 0,2538

Kabul açısı

θa = arcsin(0,2538) = 14,7°

Cevap

θa = 14,7°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics