Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
A topu 35 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 24 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?
H = 35 mv0B = 24 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 35° üstünde bir halatla 80 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 25 kgF = 80 Nθ = 35°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 70 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 9 kg’lık bloğu çekiyor; 4 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 9 kgF = 70 Nμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 30 m/s hızla atılıyor ve 70 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 30 m/sR = 70 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m’lik bir uçurumun tepesinden 16 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 16 m/sθ = 70°h = 55 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir yol mühendisi otomobillerin 150 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 50 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.
r = 150 mv = 50 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 5,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,6 kgr = 1,2 mv = 5,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 100 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 100 km/hμ = 0,6g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,25) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 10 kgh = 3,5 mL = 1,5 mμ = 0,25k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
11 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 11 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
8 g’lık bir mermi, 1,4 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 10° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 2,5 kgL = 1,4 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 3 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 3 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 400 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 2,5 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlenin en büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 2,5 kgk = 400 N/mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 25 cm olan ince bir yakınsak merceğin 6 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 6 cmf = 25 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Duran bir park sensörü, 15 m/s ile uzaklaşan bir arabaya doğru 30 kHz’lik ultrason gönderiyor. Sensöre geri dönen yankının frekansını, f″, bulun (ses sürati 343 m/s).
f = 30 kHzu = 15 m/sv = 343 m/s
f″ = Hz
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 4,274 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 27,78/6,5 = 4,274 s
Cevap
t = 4,274 s
2.Kinematik
Cevap: y = 24,57 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
35 − ½g·t² = 24·t − ½g·t² → t = 35/24 = 1,458 s
Karşılaşma yüksekliği
y = 24·1,458 − ½·9,81·1,458² = 24,57 m
Cevap
y = 24,57 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,824 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 80·sin 35° = 199,4 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 65,53 − 19,94
a = 45,6/25 = 1,824 m/s²
Cevap
a = 1,824 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 21,54 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: θ = 24,86 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·70/30² = 0,763
Açı
2θ = 49,73° → θ = 24,86°
Cevap
θ = 24,86°
Diğer çözüm 90° − θ = 65,14°.
6.Eğik atış
Cevap: H = 66,52 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 16·sin 70° = 15,04 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 15,04²/(2·9,81) = 11,52 m
Yerden yükseklik
H = 55 + 11,52 = 66,52 m
Cevap
H = 66,52 m
7.Dairesel hareket
Cevap: θ = 7,468 °
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Birimler
v = 50/3,6 = 13,89 m/s
Eğim açısı
tan θ = v²/(r·g) = 13,89²/(150·9,81) = 0,1311
θ = 7,468°
Cevap
θ = 7,468°
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 56,03 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,6·9,81 + 1,6·5,5²/1,2 = 15,7 + 40,33 = 56,03 N
Cevap
T = 56,03 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 65,55 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 100/3,6 = 27,78 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 27,78²/(2·0,6·9,81) = 65,55 m
Cevap
d = 65,55 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 7,83 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 98,1·(3,5 − 0,25·1,5) = 306,6 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,125) = 7,83 m/s
Cevap
v = 7,83 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 12,94 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (5 − 3,5)/(5 + 3,5)·11 = 1,941 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 3,5)·11 = 12,94 m/s
Cevap
v′2 = 12,94 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 202,5 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,4·(1 − cos 10°) = 0,02127 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,02127) = 0,646 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 2,508·0,646/0,008 = 202,5 m/s
Cevap
v = 202,5 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 3,475 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(3/9,81) = 3,475 s
Cevap
T = 3,475 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 0,7755 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Denge ve genlik
x₀ = m·g/k = 2,5·9,81/400 = 0,06131 m = A
En büyük hız
Hız dengede en büyüktür.
ω = √(400/2,5) = 12,65 rad/s
vmax = A·ω = 0,06131·12,65 = 0,7755 m/s
Cevap
vmax = 0,7755 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −7,895 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/25 − 1/6
di = −7,895 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −7,895 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f″ = 27486 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.