Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
108 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,4 s’dir; ardından otomobil 6 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 108 km/htr = 1,4 sa = −6 m/s²
d = m
2.KinematikZor
A topu 10 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 19 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Toplar ne zaman karşılaşır? t değerini bulun.
H = 10 mv0B = 19 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 20° üstünde bir halatla 140 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 25 kgF = 140 Nθ = 20°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 40 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 9 kg’lık bloğu çekiyor; 6 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 6 kgm2 = 9 kgF = 40 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 30 m’lik bir uçurumun tepesinden 20 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 20 m/sθ = 70°h = 30 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 80 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 80 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 28,9 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 8,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.
m = 1 kgh = 28,9 mR = 8,5 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 10 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 50° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 10 kgL = 1 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
10 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 10 kgh = 4,5 mL = 4,5 mμ = 0,1k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
10 m/s hızla giden 1200 kg’lık bir otomobil, duran 500 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 1200 kgv1 = 10 m/sm2 = 500 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1500 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1400 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 23,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
k = 440 N/m olan bir yaydaki 1,2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 9 cm genlikle salınıyor. Dengeden 6 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 1,2 kgk = 440 N/mA = 9 cmx = 6 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 240 N/m olan bir yaya bağlı 0,5 kg’lık bir kütle denge konumundan 18 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 0,5 kgk = 240 N/mA = 18 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir gözlemci, 500 Hz’lik durgun bir kaynağa doğru 5 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 500 Hzv = 343 m/svo = 5 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,5, kılıfı n₂ = 1,49’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.
n1 = 1,5n2 = 1,49n0 = 1,00
θa = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 117 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 108/3,6 = 30 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 30·1,4 = 42 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 30²/(2·6) = 75 m
Toplam
d = 42 + 75 = 117 m
Cevap
d = 117 m
2.Kinematik
Cevap: t = 0,5263 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
10 − ½g·t² = 19·t − ½g·t² → t = 10/19 = 0,5263 s
Cevap
t = 0,5263 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,289 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 140·sin 20° = 197,4 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 131,6 − 49,34
a = 82,22/25 = 3,289 m/s²
Cevap
a = 3,289 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 16 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: H = 5,433 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 35° = 14,74 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 35° = 10,32 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 10,32²/(2·9,81) = 5,433 m
Cevap
H = 5,433 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 48 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 20·sin 70° = 18,79 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 18,79²/(2·9,81) = 18 m
Yerden yükseklik
H = 30 + 18 = 48 m
Cevap
H = 48 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 23,44 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·80) = 23,44 m/s
Cevap
vmax = 23,44 m/s (84,38 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Nbottom = 76,52 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·28,9 = 567 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R + m·g = 1·567/8,5 + 9,81 = 76,52 N
Cevap
Nbottom = 76,52 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 168,2 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 50°) = 7,009 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
T = mg + mv²/L = 98,1 + 10·7,009/1 = 168,2 N
Cevap
T = 168,2 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 168,2 N.
10.İş ve enerji
Cevap: x = 72,78 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 98,1·(4,5 − 0,1·4,5) = 397,3 J
En büyük sıkışma
½kx² = 397,3 → x = √(2·397,3/1500) = 0,7278 m = 72,78 cm
Cevap
x = 72,78 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 17647 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1200·10/1700 = 7,059 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1200·10² = 60000 J
Kafter = ½·1700·7,059² = 42353 J
Kaybolan enerji
ΔK = 60000 − 42353 = 17647 J
Cevap
ΔK = 17647 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 29,35 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(440/1,2) = 19,15 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 19,15·√(0,09² − 0,06²) = 1,285 m/s
Cevap
v = 1,285 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 3,944 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(240/0,5) = 21,91 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,18·21,91 = 3,944 m/s
Cevap
vmax = 3,944 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 507,3 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.