Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)t = ?33,33

120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.

v₀ = 120 km/ha = −7 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
v₀ = 18 m/s5 m

Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 18 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 18 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 16 kg

16 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 16 kgθ = 45°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 1,5 kg2,5 kgμ = 0,2

Yatay bir masa üzerindeki 1,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 1,5 kgm2 = 2,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 10 m/s20°menzil

Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.

v0 = 10 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
h = 60 mv0​ = 32 m/s55°α = ?

Bir top 60 m’lik bir uçurumun tepesinden 32 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 32 m/sθ = 55°h = 60 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 55 mvmax​ = ?

Bir otomobil 55 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 55 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
r = 1,2 mv = 7,5 m/s

1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 7,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 2 kgr = 1,2 mv = 7,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
15°d = 7 mμ = 0,1

Bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 7 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 15°μ = 0,1d = 7 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 3 mL = 2 mμ = 0,2k = 1500 N/m

1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 1 kgh = 3 mL = 2 mμ = 0,2k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
500 kg8 m/s900 kg

8 m/s hızla giden 500 kg’lık bir otomobil, duran 900 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?

m1 = 500 kgv1 = 8 m/sm2 = 900 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1300 kg15 m/s1500 kg22 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 15 m/s hızla doğuya giden 1300 kg’lık bir otomobil, 22 m/s hızla kuzeye giden 1500 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 1300 kgv1 = 15 m/s (E)m2 = 1500 kgv2 = 22 m/s (N)
v′ = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
2,1 kgk = 490 N/mA = 18 cmx = 9 cm

k = 490 N/m olan bir yaydaki 2,1 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 18 cm genlikle salınıyor. Dengeden 9 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 2,1 kgk = 490 N/mA = 18 cmx = 9 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,9 kgk = 260 N/mA = 16 cm

k = 260 N/m olan bir yaya bağlı 3,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 16 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 3,9 kgk = 260 N/mA = 16 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = 1,5 mn = 5

İki ucu açık bir boru, 1,5 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 5. harmonik frekansını, f5, bulun.

v = 343 m/sn = 5L = 1,5 m
f5 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 550 nma = 0,12 mmL = 2,5 m

550 nm dalga boylu ışık, 0,12 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 2,5 m uzaklıktaki bir ekranda merkezi aydınlık maksimumun genişliğini, w, bulun (iki yandaki ilk karanlık saçaklar arası).

λ = 550 nma = 0,12 mmL = 2,5 m
w = mm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 4,762 s

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Frenleme süresi

0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 33,33/7 = 4,762 s

Cevap

t = 4,762 s
2.Kinematik

Cevap: hmax = 21,51 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 18²/(2·9,81) = 16,51 m

Yerden yükseklik

hmax = 5 + 16,51 = 21,51 m

Cevap

hmax = 21,51 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,896 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,15·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1061) = 5,896 m/s²

Cevap

a = 5,896 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 5,396 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (24,53 − 2,943)/4 = 5,396 m/s²

Cevap

a = 5,396 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: t = 0,6973 s

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 10·cos 20° = 9,397 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 20° = 3,42 m/s

Havada kalma süresi

Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.

t = 2·3,42/9,81 = 0,6973 s

Cevap

t = 0,6973 s
6.Eğik atış

Cevap: α = 66,97 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 32·cos 55° = 18,35 m/s
vy0 = 32·sin 55° = 26,21 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(26,21² + 2·9,81·60) = 43,18 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 43,18/18,35 → α = 66,97°

Cevap

α = 66,97°
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 14,69 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·55) = 14,69 m/s

Cevap

vmax = 14,69 m/s (52,89 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: T = 113,4 N

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

En alt noktadaki kuvvetler

Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.

T − m·g = m·v²/r
T = 2·9,81 + 2·7,5²/1,2 = 19,62 + 93,75 = 113,4 N

Cevap

T = 113,4 N
9.İş ve enerji

Cevap: v = 4,72 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·7·(0,2588 − 0,1·0,9659)) = 4,72 m/s

Cevap

v = 4,72 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: x = 18,44 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 9,81·(3 − 0,2·2) = 25,51 J

En büyük sıkışma

½kx² = 25,51 → x = √(2·25,51/1500) = 0,1844 m = 18,44 cm

Cevap

x = 18,44 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: ΔK = 10286 J

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Ortak hız

v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 500·8/1400 = 2,857 m/s

Önceki ve sonraki kinetik enerji

Kbefore = ½·500·8² = 16000 J
Kafter = ½·1400·2,857² = 5714 J

Kaybolan enerji

ΔK = 16000 − 5714 = 10286 J

Cevap

ΔK = 10286 J

Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 13,69 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Momentum bileşenleri

px = 1300·15 = 19500 kg·m/s
py = 1500·22 = 33000 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 38331/2800 = 13,69 m/s

Cevap

v′ = 13,69 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 2,381 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(490/2,1) = 15,28 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 15,28·√(0,18² − 0,09²) = 2,381 m/s

Cevap

v = 2,381 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 1,306 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(260/3,9) = 8,165 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,16·8,165 = 1,306 m/s

Cevap

vmax = 1,306 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: f5 = 571,7 Hz

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Bu modun dalga boyu

λ = 2L/n = 2·1,5/5 = 0,6 m

Frekans

f = v/λ = 343/0,6 = 571,7 Hz

Cevap

f5 = 571,7 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: w = 22,92 mm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

İlk karanlık saçak

y₁ = λL/a = 550 × 10⁻⁹·2,5/(0,12 × 10⁻³) = 11,46 mm

Merkezi maksimumun genişliği

w = 2y₁ = 22,92 mm

Cevap

w = 22,92 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics