Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,9 s’dir; ardından otomobil 7,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 100 km/htr = 0,9 sa = −7,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1 s boyunca 38 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Fırlatmadan ne kadar sonra yere çarpar? t değerini bulun.
a = 38 m/s²t1 = 1 sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
18 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 18 kgθ = 30°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
35° eğimli bir rampadaki 9 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 8,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 9 kgm2 = 8,5 kgθ = 35°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 22 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde, 30 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 22 m/sθ = 60°x = 30 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 29 m/sθ = 45°h = 15 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir lunapark rotorunda biniciler 2,5 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. En küçük açısal hız ω değerini rad/s cinsinden bulun.
r = 2,5 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
ω = rad/s
8.Dairesel hareketZor
1,2 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,4 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,4 kgr = 1,2 mv = 3,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 800 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,05 kg olan bir top konuyor ve yay 5 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,05 kgk = 800 N/mx = 5 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 20 kg olan bir blok, 25° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 165 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1’tür. Blok eğim boyunca 8 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
21 m/s hızla giden 600 kg’lık bir otomobil, duran 800 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?
m1 = 600 kgv1 = 21 m/sm2 = 800 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 23 m/s hızla çarpıyor ve 15 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 23 m/svout = 15 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 1,9 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,91 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 1,9 mT = 2,91 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 320 N/m olan bir yaya bağlı 2,3 kg’lık bir kütle denge konumundan 11 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 2,3 kgk = 320 N/mA = 11 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Işık, elmas içinde (n = 2,42) gliserin (n = 1,47) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 27,78·0,9 = 25 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 27,78²/(2·7,5) = 51,44 m
Toplam
d = 25 + 51,44 = 76,44 m
Cevap
d = 76,44 m
2.Kinematik
Cevap: t = 9,219 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 38·1 = 38 m/s
h₁ = ½·38·1² = 19 m
Yere kadar serbest uçuş
−h₁ = v₁·t₂ − ½·g·t₂² denklemini pozitif kök için çözün.
t₂ = (38 + √(38² + 2·9,81·19))/9,81 = 8,219 s
t = 1 + 8,219 = 9,219 s
Cevap
t = 9,219 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,631 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 83,39 N
m₁·g·sin θ = 50,64 N
μ·m₁·g·cos θ = 18,08 N
Sistemin ivmesi
a = (83,39 − 50,64 − 18,08)/17,5 = 0,8379 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 8,5·(9,81 − 0,8379) = 76,26 N
Cevap
T = 76,26 N
5.Eğik atış
Cevap: y = 15,48 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 22·cos 60° = 11 m/s
t = x/vx = 30/11 = 2,727 s
O andaki yükseklik
y = 19,05·2,727 − ½·9,81·2,727² = 15,48 m
Cevap
y = 15,48 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 98,75 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 29·cos 45° = 20,51 m/s
vy = v0·sin θ = 29·sin 45° = 20,51 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 15 + 20,51·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (20,51 + √(420,5 + 294,3))/9,81 = 4,816 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 20,51·4,816 = 98,75 m
Cevap
x = 98,75 m
7.Dairesel hareket
Cevap: ω = 3,132 rad/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Biniciye etkiyen kuvvetler
N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g
Açısal hız
ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,4·2,5)) = 3,132 rad/s
Cevap
ω = 3,132 rad/s
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 8,007 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,4·9,81 + 0,4·3,5²/1,2 = 3,924 + 4,083 = 8,007 N
Cevap
T = 8,007 N
9.İş ve enerji
Cevap: h = 2,039 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 5 cm = 0,05 m
½kx² = ½·800·0,05² = 1 J
Yükseklik
m·g = 0,05·9,81 = 0,4905 N
h = ½kx²/(mg) = 1/0,4905 = 2,039 m
Cevap
h = 2,039 m
10.İş ve enerji
Cevap: v = 7,172 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 20·9,81 = 196,2 N
mg·sin θ = 82,92 N
μ·mg·cos θ = 17,78 N
İş–enerji
½mv² = (165 − 100,7)·8 = 514,4 J
v = √(2·514,4/20) = 7,172 m/s
Cevap
v = 7,172 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK/K = 57,14 %
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 600·21/1400 = 9 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·600·21² = 132300 J
Kafter = ½·1400·9² = 56700 J
Kaybolan kesir
ΔK/K = 75600/132300 = 57,14 %
Cevap
ΔK/K = 57,14 %
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 17,1 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(15 + 23) = 17,1 N·s
Cevap
J = 17,1 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 8,858 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·1,9/2,91² = 8,858 m/s²
Cevap
g = 8,858 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 1,936 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(320/2,3) = 11,8 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·320·0,11² = 1,936 J
Cevap
E = 1,936 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θc = 37,4 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
90°’de kırılma
sin θc = n₂/n₁ = 1,47/2,42 = 0,6074
Kritik açı
θc = arcsin(0,6074) = 37,4°
Cevap
θc = 37,4°
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: NA = 0,5477
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.