Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)0,6 s33,33

120 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,6 s’dir; ardından otomobil 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.

v₀ = 120 km/htr = 0,6 sa = −7 m/s²
d = m
2.KinematikZor
v₀ = 5 m/s35 m

Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 5 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 20°a = ?m = 12 kg

12 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 12 kgθ = 20°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 7 kg4,5 kgμ = 0,25

Yatay bir masa üzerindeki 7 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m1 = 7 kgm2 = 4,5 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
v0​ = 18 m/s50°menzilH = ?

Bir top düz zeminden yatayın 50° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.

v0 = 18 m/sθ = 50°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
h = 40 mv0​ = 14 m/s30°α = ?

Bir top 40 m’lik bir uçurumun tepesinden 14 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 14 m/sθ = 30°h = 40 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 3,6 mn = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 3,6 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.

r = 3,6 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
R = 8,5 mh = 24,65 m

3 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 24,65 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 8,5 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin dibinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Nbottom değerini bulun.

m = 3 kgh = 24,65 mR = 8,5 mg = 9,81 m/s²
Nbottom = N
9.İş ve enerjiOrta
30°d = 12 mμ = 0,35

5 kg kütleli bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimde 12 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.

m = 5 kgθ = 30°μ = 0,35d = 12 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
h = 15 mR = 5 mv = ?

Kütlesi 0,5 kg olan bir araba, 5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 15 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Arabanın halkanın tepesindeki hızı v değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 15 mR = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 kg12 m/s4,5 kg

12 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 5 kgm2 = 4,5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1500 kg25 m/s1500 kg10 m/sθ = ?

Bir kavşakta 25 m/s hızla doğuya giden 1500 kg’lık bir otomobil, 10 m/s hızla kuzeye giden 1500 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.

m1 = 1500 kgv1 = 25 m/s (E)m2 = 1500 kgv2 = 10 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
t (s)x (cm)0,9 s

k = 270 N/m olan bir yaydaki 0,7 kg’lık kütle pozitif yönde 15 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,9 s anında dengeden yer değiştirmesi x değerini (işaretiyle) bulun.

m = 0,7 kgk = 270 N/mA = 15 cmt = 0,9 s
x = cm
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
mk = 250 N/mA = 8 cmx = 4 cm

k = 250 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 8 cm genlikle salınıyor. Dengeden 4 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.

k = 250 N/mA = 8 cmx = 4 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
L = ?n = 7

Bir ucu kapalı bir boru için 7. harmonik frekansının 800 Hz olması gerekir. Ses sürati 343 m/s’dir. Borunun uzunluğunu, L, bulun.

v = 343 m/sn = 7f7 = 800 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 633 nmθ1​ = ?

633 nm dalga boylu ışık, milimetrede 500 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.

N = 500 mm⁻¹λ = 633 nmm = 1
θ1 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: d = 99,37 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Birimler

v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s

Tepki mesafesi

d1 = v₀·tr = 33,33·0,6 = 20 m

Fren mesafesi

d2 = v₀²/(2a) = 33,33²/(2·7) = 79,37 m

Toplam

d = 20 + 79,37 = 99,37 m

Cevap

d = 99,37 m
2.Kinematik

Cevap: hmax = 36,27 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 5²/(2·9,81) = 1,274 m

Yerden yükseklik

hmax = 35 + 1,274 = 36,27 m

Cevap

hmax = 36,27 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 1,051 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 20° − 0,25·cos 20°) = 9,81·(0,342 − 0,2349) = 1,051 m/s²

Cevap

a = 1,051 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: T = 33,59 N

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Sistemin ivmesi

a = (m2·g − μ·m1·g)/(m1 + m2) = (44,15 − 17,17)/11,5 = 2,346 m/s²

Masadaki bloktan gerilme kuvveti

T − μ·m1·g = m1·a
T = 7·2,346 + 17,17 = 33,59 N

Cevap

T = 33,59 N
5.Eğik atış

Cevap: H = 9,691 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 18·cos 50° = 11,57 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 50° = 13,79 m/s

En yüksek nokta

Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.

H = vy²/(2g) = 13,79²/(2·9,81) = 9,691 m

Cevap

H = 9,691 m
6.Eğik atış

Cevap: α = 67,22 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 14·cos 30° = 12,12 m/s
vy0 = 14·sin 30° = 7 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(7² + 2·9,81·40) = 28,88 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 28,88/12,12 → α = 67,22°

Cevap

α = 67,22°
7.Dairesel hareket

Cevap: n = 22,29 rpm

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,5·3,6)) = 2,335 rad/s

Dönme hızı

n = ω·60/(2π) = 22,29 rpm

Cevap

n = 22,29 rpm
8.Dairesel hareket

Cevap: Nbottom = 200,1 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Enerjinin korunumundan hız

v² = 2·9,81·24,65 = 483,6 m²/s²

Kuvvetler

Merkeze doğru pozitiftir.

N = m·v²/R + m·g = 3·483,6/8,5 + 29,43 = 200,1 N

Cevap

Nbottom = 200,1 N
9.İş ve enerji

Cevap: Wf = 178,4 J

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Sürtünme kuvveti

N = mg·cos θ = 49,05·0,866 = 42,48 N
F = μN = 0,35·42,48 = 14,87 N

Sürtünmeye karşı iş

Wf = F·d = 14,87·12 = 178,4 J

Cevap

Wf = 178,4 J
10.İş ve enerji

Cevap: v = 9,905 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Tepedeki hız

v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(15 − 10) = 98,1 m²/s²
v = 9,905 m/s

Cevap

v = 9,905 m/s

Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.

11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = 0,6316 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (5 − 4,5)/(5 + 4,5)·12 = 0,6316 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 4,5)·12 = 12,63 m/s

Cevap

v′1 = 0,6316 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: θ = 21,8 °

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Momentum bileşenleri

px = 1500·25 = 37500 kg·m/s
py = 1500·10 = 15000 kg·m/s

Yön

tan θ = py/px = 0,4 → θ = 21,8°

Cevap

θ = 21,8°
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: x = 5,798 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(270/0,7) = 19,64 rad/s
ω·t = 19,64·0,9 = 17,68 rad

Yer değiştirme

x = A·cos(ω·t) = 15·cos(17,68) = 5,798 cm

Cevap

x = 5,798 cm
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: K = 0,6 J

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Toplam enerji

E = ½·k·A² = ½·250·0,08² = 0,8 J

x’teki yay enerjisi

U = ½·k·x² = ½·250·0,04² = 0,2 J

Kinetik enerji

K = 0,8 − 0,2 = 0,6 J

Cevap

K = 0,6 J
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: L = 0,7503 m

Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.

Dalga boyu

λ = v/f = 343/800 = 0,4288 m

Uzunluk

L = nλ/4 = 7·0,4288/4 = 0,7503 m

Cevap

L = 0,7503 m
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ1 = 18,45 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Çizgi aralığı

d = 1/500 mm = 2 × 10⁻⁶ m

Ağ denklemi

sin θ = mλ/d = 1·633 × 10⁻⁹/(2 × 10⁻⁶) = 0,3165
θ = 18,45°

Cevap

θ1 = 18,45°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics