Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 16 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabası başlangıç noktasından ne kadar uzakta yetişir? d değerini bulun.
vcar = 16 m/sapolice = 5,5 m/s²v0,police = 0
d = m
2.KinematikZor
A topu 10 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 23 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?
H = 10 mv0B = 23 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 10 m/s ilk hızla kayıyor ve 25 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 10 m/sd = 25 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
25° eğimli bir rampadaki 4 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 3 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 3 kgθ = 25°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 18 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde, 6 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 18 m/sθ = 35°x = 6 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 16 m/sθ = 35°h = 50 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 100 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 100 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,9 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 0,7 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 0,7 kgr = 0,9 mvbottom = 11 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 60 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 60 km/hμ = 0,6g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 1 kg olan bir araba, 1,5 m yarıçaplı düşey bir dairesel halkaya giden sürtünmesiz bir rayda 6 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Halkanın tepesinde rayın arabaya uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 1 kgh = 6 mR = 1,5 mg = 9,81 m/s²
N = N
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
7 m/s hızla giden 1 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 1 kgm2 = 5 kgv1 = 7 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1600 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 6 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
k = 210 N/m olan bir yaydaki 1 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 17 cm genlikle salınıyor. Dengeden 14 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 1 kgk = 210 N/mA = 17 cmx = 14 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 180 N/m olan bir yaya bağlı 0,5 kg’lık bir kütle denge konumundan 7 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 0,5 kgk = 180 N/mA = 7 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 5 m uzaklıkta düzey 70 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 15 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.
β1 = 70 dBr1 = 5 mr2 = 15 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Aralarında 0,25 mm olan iki yarık tek renkli ışıkla aydınlatılıyor. 3 m uzaktaki bir ekranda 2. aydınlık saçak, merkezi saçaktan 12,77 mm uzaktadır. Dalga boyunu, λ, bulun.
d = 0,25 mmL = 3 my2 = 12,77 mmm = 2
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 93,09 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·16/5,5 = 5,818 s
Yol
d = v·t = 16·5,818 = 93,09 m
Cevap
d = 93,09 m
O anda polis arabası 2v = 32 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: y = 9,073 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
10 − ½g·t² = 23·t − ½g·t² → t = 10/23 = 0,4348 s
Karşılaşma yüksekliği
y = 23·0,4348 − ½·9,81·0,4348² = 9,073 m
Cevap
y = 9,073 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2039
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 10²/(2·25) = 2 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2/9,81 = 0,2039
Cevap
μ = 0,2039
4.Newton yasaları
Cevap: T = 25,45 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 29,43 N
m₁·g·sin θ = 16,58 N
μ·m₁·g·cos θ = 3,556 N
Sistemin ivmesi
a = (29,43 − 16,58 − 3,556)/7 = 1,327 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 3·(9,81 − 1,327) = 25,45 N
Cevap
T = 25,45 N
5.Eğik atış
Cevap: y = 3,389 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 18·cos 35° = 14,74 m/s
t = x/vx = 6/14,74 = 0,4069 s
O andaki yükseklik
y = 10,32·0,4069 − ½·9,81·0,4069² = 3,389 m
Cevap
y = 3,389 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 55,87 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 16·cos 35° = 13,11 m/s
vy = v0·sin θ = 16·sin 35° = 9,177 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 50 + 9,177·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (9,177 + √(84,22 + 981))/9,81 = 4,262 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 13,11·4,262 = 55,87 m
Cevap
x = 55,87 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 26,2 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·100) = 26,2 m/s
Cevap
vmax = 26,2 m/s (94,34 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 59,78 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11² − 4·9,81·0,9 = 85,68 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 0,7·85,68/0,9 − 0,7·9,81 = 59,78 N
Cevap
Ttop = 59,78 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 23,6 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 60/3,6 = 16,67 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 16,67²/(2·0,6·9,81) = 23,6 m
Cevap
d = 23,6 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: N = 29,43 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Tepedeki hız
v² = 2g(h − 2R) = 2·9,81·(6 − 3) = 58,86 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
m·g = 1·9,81 = 9,81 N
N = mv²/R − mg = 1·58,86/1,5 − 9,81 = 29,43 N
Cevap
N = 29,43 N
Araba h = 2,5R olduğunda halkayı ancak tamamlar; o zaman tepede N = 0 olur.
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −4,667 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (1 − 5)/(1 + 5)·7 = −4,667 m/s
v′2 = 2·1/(1 + 5)·7 = 2,333 m/s
Cevap
v′1 = −4,667 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 13,43 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(210/1) = 14,49 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 14,49·√(0,17² − 0,14²) = 1,397 m/s
Cevap
v = 1,397 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 25,2 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(180/0,5) = 18,97 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,07·18,97² = 25,2 m/s²
Cevap
amax = 25,2 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β2 = 60,46 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet oranı
I₂/I₁ = (5/15)² = 0,1111
Yeni düzey
β₂ = 70 + 10·log₁₀(0,1111) = 60,46 dB
Cevap
β2 = 60,46 dB
Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 532,1 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …