Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1,538 s10

36 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 36 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)9 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 9 s boyunca 2,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 26 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 2,5 m/s²t1 = 9 st2 = 26 sa3 = −5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
θ = 45°a = ?m = 16 kg

16 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.

m = 16 kgθ = 45°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
θ = 20°blokv₀ = 5,5 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 20° eğimli bir rampada 5,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 5,5 m/sθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?25°R = 65 m

Bir top düz zeminden yatayın 25° üstünde atılıyor ve 65 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 25°R = 65 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
3 mv0​ = 27 m/s30°x = ?

Bir top yer seviyesinden 27 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. İnerken 3 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.

v₀ = 27 m/sθ = 30°hroof = 3 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 2,2 mn = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 2,2 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.

r = 2,2 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
r = 1 mv = ?

1 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?

r = 1 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
40°d = 9 mμ = 0,15

Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Eğim boyunca 9 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.

θ = 40°μ = 0,15d = 9 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
h = 4,5 mL = 5 mμ = 0,15k = 2500 N/m

2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 2 kgh = 4,5 mL = 5 mμ = 0,15k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1,5 kg11 m/s5 kg

11 m/s hızla giden 1,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 1,5 kgm2 = 5 kgv1 = 11 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1100 kgv1​ = ?1000 kg

1100 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1000 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 4 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1100 kgm2 = 1000 kgd = 4 mμ = 0,5g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = 2,5 m

Basit bir sarkacın uzunluğu 2,5 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.

L = 2,5 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
1,9 kgk = 180 N/mA = 4 cm

k = 180 N/m olan bir yaya bağlı 1,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.

m = 1,9 kgk = 180 N/mA = 4 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
38°90°n1​ = ?hava, n2​ = 1,00

Saydam bir bloğun içindeki ışık, 38°’nin üzerindeki her geliş açısı için hava (n = 1,00) ile sınırda tam yansır. Bloğun kırılma indisini, n1, bulun.

θc = 38°n2 = 1,00
n1 =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 480 nmd = 0,1 mmL = 2,5 my = ?

480 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,1 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 3. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y3, bulun.

λ = 480 nmd = 0,1 mmL = 2,5 mm = 3
y3 = mm

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 7,692 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 36/3,6 = 10 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 10²/(2·6,5) = 7,692 m

Cevap

s = 7,692 m
2.Kinematik

Cevap: s = 736,9 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 2,5·9 = 22,5 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·2,5·9² = 101,3 m
s2 = 22,5·26 = 585 m
s3 = 22,5²/(2·5) = 50,63 m

Toplam mesafe

s = 101,3 + 585 + 50,63 = 736,9 m

Cevap

s = 736,9 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 5,549 m/s²

Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.

Eğim boyunca kuvvetler

Eğim boyunca aşağı yön pozitiftir.

m·a = m·g·sin θ − μ·m·g·cos θ

İvme

a = 9,81·(sin 45° − 0,2·cos 45°) = 9,81·(0,7071 − 0,1414) = 5,549 m/s²

Cevap

a = 5,549 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: d = 2,471 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 20° + 0,3·cos 20°) = 6,121 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 5,5²/(2·6,121) = 2,471 m

Cevap

d = 2,471 m
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 28,85 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·65/sin 50°) = 28,85 m/s

Cevap

v0 = 28,85 m/s
6.Eğik atış

Cevap: x = 58,65 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 23,38 m/s, vy = 13,5 m/s

Çatıya iniş süresi

Büyük kök: top iniyor.

3 = 13,5·t − 4,905·t²
t = (13,5 + √(13,5² − 2·9,81·3))/9,81 = 2,508 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 23,38·2,508 = 58,65 m

Cevap

x = 58,65 m
7.Dairesel hareket

Cevap: n = 28,52 rpm

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,5·2,2)) = 2,986 rad/s

Dönme hızı

n = ω·60/(2π) = 28,52 rpm

Cevap

n = 28,52 rpm
8.Dairesel hareket

Cevap: vmin = 3,132 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Tepede gerilme kuvveti sıfır

m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·1) = 3,132 m/s

Cevap

vmin = 3,132 m/s
9.İş ve enerji

Cevap: v = 9,655 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Eğim boyunca enerji denkliği

Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.

½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·9·(0,6428 − 0,15·0,766)) = 9,655 m/s

Cevap

v = 9,655 m/s
10.İş ve enerji

Cevap: v = 8,578 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 19,62·(4,5 − 0,15·5) = 73,58 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,75) = 8,578 m/s

Cevap

v = 8,578 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = −5,923 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (1,5 − 5)/(1,5 + 5)·11 = −5,923 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 5)·11 = 5,077 m/s

Cevap

v′1 = −5,923 m/s

Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 11,96 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,5·9,81·4) = 6,264 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 2100·6,264/1100 = 11,96 m/s

Cevap

v1 = 11,96 m/s
(43,05 km/h)
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: T = 3,172 s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Sarkacın periyodu

T = 2π·√(2,5/9,81) = 3,172 s

Cevap

T = 3,172 s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: amax = 3,789 m/s²

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(180/1,9) = 9,733 rad/s

En büyük ivme

amax = A·ω² = 0,04·9,733² = 3,789 m/s²

Cevap

amax = 3,789 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: n1 = 1,624

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

Bloğun kırılma indisi

n₁ = n₂/sin θc = 1,00/0,6157 = 1,624

Cevap

n1 = 1,624
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: y3 = 36 mm

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Saçak aralığı

Δy = λL/d = 480 × 10⁻⁹·2,5/(0,1 × 10⁻³) = 12 mm

3. saçak

y3 = 3·12 = 36 mm

Cevap

y3 = 36 mm

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics