Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
45 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 45 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 4 s boyunca 3 m/s² ile hızlanıyor, sonra 8 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 3 m/s²t1 = 4 st2 = 8 sa3 = −2,5 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
5,5 kg ve 1 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 5,5 kgm2 = 1 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
35° eğimli bir rampadaki 3 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 8,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Rampa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 8,5 kgθ = 35°μ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 60° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 32 m/sθ = 60°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 35 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 26 m/sθ = 40°h = 35 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir yol mühendisi otomobillerin 360 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 100 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.
r = 360 mv = 100 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
0,7 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,8 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,8 kgr = 0,7 mv = 5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Eğim boyunca 7 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 25°μ = 0,3d = 7 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 3 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,15). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 1 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 2,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 3 kgm2 = 1 kgμ = 0,15d = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
10 m/s hızla giden 4,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 4,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 10 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1600 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1600 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 23,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
Periyodu 1,6 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,6 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 250 N/m olan bir yaya bağlı 2,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 14 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 2,9 kgk = 250 N/mA = 14 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 1,5 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 300 m/s ile yayılır. 5. harmonik frekansını, f5, bulun.
v = 300 m/sn = 5L = 1,5 m
f5 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 60 cm olan çukur aynanın 40 cm önündedir. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 40 cmR = 60 cm
m =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 2,273 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 12,5/5,5 = 2,273 s
Cevap
t = 2,273 s
2.Kinematik
Cevap: t = 16,8 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 3·4 = 12 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 12/2,5 = 4,8 s
Toplam süre
t = 4 + 8 + 4,8 = 16,8 s
Cevap
t = 16,8 s
3.Newton yasaları
Cevap: T = 16,6 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (5,5 − 1)·9,81/(5,5 + 1) = 6,792 m/s²
Hafif kütleden ip gerilmesi
T − m2·g = m2·a → T = 1·(9,81 + 6,792) = 16,6 N
Cevap
T = 16,6 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 34,23 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 83,39 N
m₁·g·sin θ = 16,88 N
μ·m₁·g·cos θ = 0 N
Sistemin ivmesi
a = (83,39 − 16,88 − 0)/11,5 = 5,783 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 8,5·(9,81 − 5,783) = 34,23 N
Cevap
T = 34,23 N
5.Eğik atış
Cevap: t = 5,65 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 32·cos 60° = 16 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 60° = 27,71 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·27,71/9,81 = 5,65 s
Cevap
t = 5,65 s
6.Eğik atış
Cevap: x = 97,03 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 26·cos 40° = 19,92 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 40° = 16,71 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 35 + 16,71·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (16,71 + √(279,3 + 686,7))/9,81 = 4,872 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 19,92·4,872 = 97,03 m
Cevap
x = 97,03 m
7.Dairesel hareket
Cevap: θ = 12,32 °
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Birimler
v = 100/3,6 = 27,78 m/s
Eğim açısı
tan θ = v²/(r·g) = 27,78²/(360·9,81) = 0,2185
θ = 12,32°
Cevap
θ = 12,32°
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 81,94 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,8·9,81 + 1,8·5²/0,7 = 17,66 + 64,29 = 81,94 N
Cevap
T = 81,94 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 4,55 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·7·(0,4226 − 0,3·0,9063)) = 4,55 m/s
Cevap
v = 4,55 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 2,597 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 9,81·2,5 = 24,53 J
μ·m₁g·d = 0,15·29,43·2,5 = 11,04 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 13,49 → v = √(2·13,49/4) = 2,597 m/s
Cevap
v = 2,597 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 11,25 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4,5 − 3,5)/(4,5 + 3,5)·10 = 1,25 m/s
v′2 = 2·4,5/(4,5 + 3,5)·10 = 11,25 m/s
Cevap
v′2 = 11,25 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 33,27 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,6/2π)² = 0,6361 m
Cevap
L = 0,6361 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 1,3 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(250/2,9) = 9,285 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,14·9,285 = 1,3 m/s
Cevap
vmax = 1,3 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f5 = 500 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·1,5/5 = 0,6 m
Frekans
f = v/λ = 300/0,6 = 500 Hz
Cevap
f5 = 500 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = −3
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.