Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 90 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 15 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 15 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
5 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 30 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 5 kgF = 30 Nθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 70 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 8 kg’lık bloğu çekiyor; 10 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 10 kgm2 = 8 kgF = 70 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 10 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde, 5 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 10 m/sθ = 60°x = 5 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 16 m/sθ = 30°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 20 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 20 mμs = 0,3g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,8 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 2 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 10 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 2 kgr = 0,8 mvbottom = 10 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 0,2 kg olan bir top, 1,5 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 60° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,2 kgL = 1,5 mθ = 60°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 10 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 115 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
Yatay olarak 6 m/s hızla giden 4 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 21 m/s hızla ileri devam ediyor. 2 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 4 kgu = 6 m/sm1 = 2 kgv′1 = 21 m/sm2 = 2 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 10 m/s hızla çarpıyor ve 14 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 20 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 10 m/svout = 14 m/sΔt = 20 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,7 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,73 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 0,7 mT = 2,73 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 2,5 s periyot ve 13 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. Dengeden 7,8 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 2,5 sA = 13 cmx = 7,8 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 12 cm olan ince bir ıraksak merceğin 10 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 10 cmf = −12 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Aralarında 0,4 mm olan iki yarık tek renkli ışıkla aydınlatılıyor. 1,2 m uzaktaki bir ekranda 2. aydınlık saçak, merkezi saçaktan 3 mm uzaktadır. Dalga boyunu, λ, bulun.
d = 0,4 mmL = 1,2 my2 = 3 mmm = 2
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 56,82 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·5,5) = 56,82 m
Cevap
s = 56,82 m
2.Kinematik
Cevap: t = 3,361 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−5 = 15·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 15·t − 5 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (15 + √(15² + 2·9,81·5))/9,81 = 3,361 s
Cevap
t = 3,361 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,256 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 49,05 − 30·sin 25° = 36,37 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 27,19 − 10,91
a = 16,28/5 = 3,256 m/s²
Cevap
a = 3,256 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 1,927 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 10·cos 60° = 5 m/s
t = x/vx = 5/5 = 1 s
O andaki yükseklik
y = 8,66·1 − ½·9,81·1² = 3,755 m
Cevap
y = 3,755 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 61,06 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 16·cos 30° = 13,86 m/s
vy = v0·sin θ = 16·sin 30° = 8 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 60 + 8·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (8 + √(64 + 1177))/9,81 = 4,407 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 13,86·4,407 = 61,06 m
Cevap
x = 61,06 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 7,672 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,3·9,81·20) = 7,672 m/s
Cevap
vmax = 7,672 m/s (27,62 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 151,9 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 10² − 4·9,81·0,8 = 68,61 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 2·68,61/0,8 − 2·9,81 = 151,9 N
Cevap
Ttop = 151,9 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 3,924 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1,5·(1 − cos 60°) = 14,71 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
T = mg + mv²/L = 1,962 + 0,2·14,71/1,5 = 3,924 N
Cevap
T = 3,924 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 3,924 N.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 6,687 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
mg·sin θ = 49,05 N
μ·mg·cos θ = 21,24 N
İş–enerji
½mv² = (115 − 70,29)·5 = 223,6 J
v = √(2·223,6/10) = 6,687 m/s
Cevap
v = 6,687 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −9 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 4·6 = 24 kg·m/s
Sonraki momentum
24 = 2·21 + 2·v′2
v′2 = (24 − 42)/2 = −9 m/s
Cevap
v′2 = −9 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 10,8 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(14 + 10) = 10,8 N·s
Cevap
J = 10,8 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 3,708 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·0,7/2,73² = 3,708 m/s²
Cevap
g = 3,708 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,256 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/2,5 = 2,513 rad/s
Zaman için çözün
0,6 = sin(ω·t) → ω·t = arcsin(0,6) = 0,6435 rad
t = 0,6435/2,513 = 0,256 s
Cevap
t = 0,256 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −5,455 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−12) − 1/10
di = −5,455 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −5,455 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 500 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …