Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
90 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 90 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1 s boyunca 28 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 28 m/s²t1 = 1 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
7 kg ve 5 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 7 kgm2 = 5 kgg = 9,81 m/s²
T = N
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 6 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 6 kgμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 40 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 50° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 10 m/sθ = 50°h = 50 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
0,5 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 30° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 0,5 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
1 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 11,5 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 1,6 kgr = 1 mvbottom = 11,5 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
0,5 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 7 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,3. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 0,5 kgθ = 40°μ = 0,3d = 7 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 1 kgh = 4 mL = 4,5 mμ = 0,1k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
6 m/s hızla giden 2 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 2 kgm2 = 5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 15 m/s hızla doğuya giden 2000 kg’lık bir otomobil, 11 m/s hızla kuzeye giden 1600 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 2000 kgv1 = 15 m/s (E)m2 = 1600 kgv2 = 11 m/s (N)
θ = °
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 240 N/m olan bir yaydaki 0,2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 18 cm genlikle salınıyor. Dengeden 5 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 0,2 kgk = 240 N/mA = 18 cmx = 5 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 3,5 s periyot ve 11 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 11 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 7,7 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 3,5 sA = 11 cmx = 7,7 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
5 cm boyunda bir cisim, odak uzaklığı 12 cm olan ince bir yakınsak merceğin 30 cm önünde duruyor. Görüntü boyunu, hi, bulun (ters görüntü için negatif).
ho = 5 cmdo = 30 cmf = 12 cm
hi = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
Milimetrede 1200 çizgili bir ağ, bir spektrum çizgisinin 1. mertebe maksimumunu doğrudan geçiş doğrultusundan 49,4° açıyla gösteriyor. Çizginin dalga boyunu, λ, bulun.
N = 1200 mm⁻¹θ1 = 49,4°m = 1
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 69,44 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 90/3,6 = 25 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 25²/(2·4,5) = 69,44 m
Cevap
s = 69,44 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 53,96 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 28·1 = 28 m/s
h₁ = ½·28·1² = 14 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 28²/(2·9,81) = 39,96 m
hmax = 14 + 39,96 = 53,96 m
Cevap
hmax = 53,96 m
3.Newton yasaları
Cevap: T = 57,23 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (7 − 5)·9,81/(7 + 5) = 1,635 m/s²
Hafif kütleden ip gerilmesi
T − m2·g = m2·a → T = 5·(9,81 + 1,635) = 57,23 N
Cevap
T = 57,23 N
4.Newton yasaları
Cevap: a = 2,523 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 40·cos 35° = 32,77 m/s
vy = v0·sin θ = 40·sin 35° = 22,94 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·22,94/9,81 = 4,677 s
Cevap
t = 4,677 s
6.Eğik atış
Cevap: x = 26,15 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 10·cos 50° = 6,428 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 50° = 7,66 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 50 + 7,66·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (7,66 + √(58,68 + 981))/9,81 = 4,068 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 6,428·4,068 = 26,15 m
Cevap
x = 26,15 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 1,19 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 0,5·sin 30° = 0,25 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,25·9,81·tan 30°) = 1,19 m/s
Cevap
v = 1,19 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 133,1 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 11,5² − 4·9,81·1 = 93,01 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,6·93,01/1 − 1,6·9,81 = 133,1 N
Cevap
Ttop = 133,1 N
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 7,891 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 4,905·0,766 = 3,757 N
F = μN = 0,3·3,757 = 1,127 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 1,127·7 = 7,891 J
Cevap
Wf = 7,891 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 37,32 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 9,81·(4 − 0,1·4,5) = 34,83 J
En büyük sıkışma
½kx² = 34,83 → x = √(2·34,83/500) = 0,3732 m = 37,32 cm
Cevap
x = 37,32 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −2,571 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (2 − 5)/(2 + 5)·6 = −2,571 m/s
v′2 = 2·2/(2 + 5)·6 = 3,429 m/s
Cevap
v′1 = −2,571 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 30,4 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 2000·15 = 30000 kg·m/s
py = 1600·11 = 17600 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 0,5867 → θ = 30,4°
Cevap
θ = 30,4°
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 5,99 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(240/0,2) = 34,64 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 34,64·√(0,18² − 0,05²) = 5,99 m/s
Cevap
v = 5,99 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,4431 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/3,5 = 1,795 rad/s
Zaman için çözün
0,7 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,7) = 0,7954 rad
t = 0,7954/1,795 = 0,4431 s
Cevap
t = 0,4431 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: hi = −3,333 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/12 − 1/30
di = 20 cm
Büyütme ve boy
m = −20/30 = −0,6667
hi = −0,6667·5 = −3,333 cm
Cevap
hi = −3,333 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 632,7 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …