Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
80 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 80 km/ha = −4 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 10 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 10 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
35 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 190 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 35 kgF = 190 Nθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 35 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 4 kg’lık bloğu çekiyor; 2 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 4 kgF = 35 Nμ = 0,15g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 30 m/s hızla atılıyor ve 45 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 30 m/sR = 45 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 30 m’lik bir uçurumun tepesinden 27 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 27 m/sθ = 60°h = 30 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir lunapark rotorunda biniciler 3,7 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.
r = 3,7 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 8 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?
R = 8 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. Eğim boyunca 16 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 40°μ = 0,15d = 16 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 2 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 25 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 10 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
Yatay olarak 25 m/s hızla giden 8 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 54 m/s hızla ileri devam ediyor. 6 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 8 kgu = 25 m/sm1 = 2 kgv′1 = 54 m/sm2 = 6 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,35 kg’lık bir top bir duvara 25 m/s hızla çarpıyor ve 13 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,35 kgvin = 25 m/svout = 13 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1,5 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,5 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 3,3 s periyot ve 5 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 5 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 2,5 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 3,3 sA = 5 cmx = 2,5 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru için temel (birinci harmonik) frekansının 264 Hz olması gerekir. Ses sürati 343 m/s’dir. Borunun uzunluğunu, L, bulun.
v = 343 m/sn = 1f1 = 264 Hz
L = m
16.Dalgalar, ses ve optikZor
532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,2 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1,2 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 3. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y3, bulun.
λ = 532 nmd = 0,2 mmL = 1,2 mm = 3
y3 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 5,556 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 80/3,6 = 22,22 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 22,22/4 = 5,556 s
Cevap
t = 5,556 s
2.Kinematik
Cevap: hmax = 45,1 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 10²/(2·9,81) = 5,097 m
Yerden yükseklik
hmax = 40 + 5,097 = 45,1 m
Cevap
hmax = 45,1 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,041 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 343,4 − 190·sin 25° = 263,1 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 172,2 − 65,76
a = 106,4/35 = 3,041 m/s²
Cevap
a = 3,041 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 11,67 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: θ = 14,69 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·45/30² = 0,4905
Açı
2θ = 29,37° → θ = 14,69°
Cevap
θ = 14,69°
Diğer çözüm 90° − θ = 75,31°.
6.Eğik atış
Cevap: H = 57,87 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 27·sin 60° = 23,38 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 23,38²/(2·9,81) = 27,87 m
Yerden yükseklik
H = 30 + 27,87 = 57,87 m
Cevap
H = 57,87 m
7.Dairesel hareket
Cevap: n = 18,58 rpm
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Biniciye etkiyen kuvvetler
N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g
Açısal hız
ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,7·3,7)) = 1,946 rad/s
Dönme hızı
n = ω·60/(2π) = 18,58 rpm
Cevap
n = 18,58 rpm
8.Dairesel hareket
Cevap: hmin = 20 m
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki koşul
m·g = m·v²/R → v² = g·R
Enerjinin korunumu
g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·8 = 20 m
Cevap
hmin = 20 m
9.İş ve enerji
Cevap: v = 12,87 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·16·(0,6428 − 0,15·0,766)) = 12,87 m/s
Cevap
v = 12,87 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 11,24 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
mg·sin θ = 9,81 N
μ·mg·cos θ = 2,549 N
İş–enerji
½mv² = (25 − 12,36)·10 = 126,4 J
v = √(2·126,4/2) = 11,24 m/s
Cevap
v = 11,24 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 15,33 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 8·25 = 200 kg·m/s
Sonraki momentum
200 = 2·54 + 6·v′2
v′2 = (200 − 108)/6 = 15,33 m/s
Cevap
v′2 = 15,33 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 13,3 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,35·(13 + 25) = 13,3 N·s
Cevap
J = 13,3 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,5591 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,5/2π)² = 0,5591 m
Cevap
L = 0,5591 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,55 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/3,3 = 1,904 rad/s
Zaman için çözün
0,5 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,5) = 1,047 rad
t = 1,047/1,904 = 0,55 s
Cevap
t = 0,55 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 0,6496 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 343/264 = 1,299 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 1·1,299/2 = 0,6496 m
Cevap
L = 0,6496 m
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y3 = 9,576 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …