Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 260 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 2000 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 260 km/hs = 2000 m
a = m/s²
2.KinematikZor
Bir top, yerden 25 m yükseklikteki bir çatının kenarından 8 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 8 m/sh₀ = 25 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
4 kg’lık bir blok, yatayla 35° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 4 kgθ = 35°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 3 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 50° üstünde atılıyor ve 75 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 50°R = 75 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 20 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 50° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 23 m/sθ = 50°h = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 150 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 150 mμs = 0,4g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
1,3 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,6 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 10 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.
m = 1,6 kgr = 1,3 mvbottom = 10 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Eğim boyunca 10 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 30°μ = 0,35d = 10 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 5 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,2). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 3 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 1,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 3 kgμ = 0,2d = 1,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 26 m/s hızla giden 8 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 4 kg’lık parça 33 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 8 kgu = 26 m/sm1 = 4 kgv′1 = 33 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 29 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 29 m/svout = 11 m/sΔt = 40 ms
Favg = N
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Basit bir sarkacın uzunluğu 1,1 m. g = 9,81 m/s² alın. Küçük salınımlar için periyodu T değerini bulun.
L = 1,1 mg = 9,81 m/s²
T = s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 190 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 14 cm genlikle salınıyor. Dengeden 8 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 190 N/mA = 14 cmx = 8 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 0,65 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
v = 343 m/sn = 1L = 0,65 m
f1 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
589 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,4 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2,5 m uzaklıkta. Komşu aydınlık saçaklar arasındaki aralığı, Δy, bulun.
λ = 589 nmd = 0,4 mmL = 2,5 m
Δy = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: a = 1,304 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v = 260/3,6 = 72,22 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 72,22²/(2·2000) = 1,304 m/s²
Cevap
a = 1,304 m/s²
2.Kinematik
Cevap: t = 3,216 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−25 = 8·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 8·t − 25 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (8 + √(8² + 2·9,81·25))/9,81 = 3,216 s
Cevap
t = 3,216 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,618 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·75/sin 100°) = 27,33 m/s
Cevap
v0 = 27,33 m/s
6.Eğik atış
Cevap: t = 4,498 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 23·cos 50° = 14,78 m/s
vy = v0·sin θ = 23·sin 50° = 17,62 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 20 + 17,62·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (17,62 + √(310,4 + 392,4))/9,81 = 4,498 s
Cevap
t = 4,498 s
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 24,26 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,4·9,81·150) = 24,26 m/s
Cevap
vmax = 24,26 m/s (87,34 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: Ttop = 44,6 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki hız
2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.
vtop² = 10² − 4·9,81·1,3 = 48,99 m²/s²
Tepedeki kuvvetler
İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.
T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,6·48,99/1,3 − 1,6·9,81 = 44,6 N
Cevap
Ttop = 44,6 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 6,215 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·10·(0,5 − 0,35·0,866)) = 6,215 m/s
Cevap
v = 6,215 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 2,712 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 29,43·1,5 = 44,14 J
μ·m₁g·d = 0,2·49,05·1,5 = 14,72 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 29,43 → v = √(2·29,43/8) = 2,712 m/s
Cevap
v = 2,712 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 19 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 8·26 = 208 kg·m/s
Sonraki momentum
208 = 4·33 + 4·v′2
v′2 = (208 − 132)/4 = 19 m/s
Cevap
v′2 = 19 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 300 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(11 + 29) = 12 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 12/0,04 = 300 N
Cevap
Favg = 300 N
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: T = 2,104 s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Sarkacın periyodu
T = 2π·√(1,1/9,81) = 2,104 s
Cevap
T = 2,104 s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 1,254 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·190·0,14² = 1,862 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·190·0,08² = 0,608 J
Kinetik enerji
K = 1,862 − 0,608 = 1,254 J
Cevap
K = 1,254 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 263,8 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,65/1 = 1,3 m
Frekans
f = v/λ = 343/1,3 = 263,8 Hz
Cevap
f1 = 263,8 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: Δy = 3,681 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …