Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
45 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 45 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 1 s boyunca 32 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 32 m/s²t1 = 1 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
7 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 7 kgθ = 30°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 125 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 12 kg’lık bloğu çekiyor; 5 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 12 kgF = 125 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 18 m/s hızla atılıyor ve 20 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 18 m/sR = 20 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 26 m/sθ = 25°h = 15 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
1,1 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 60° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 1,1 mθ = 60°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,8 m uzunluğunda bir ipe bağlı bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. g = 9,81 m/s² alın. İpin tam gergin kaldığı, tepedeki en küçük hız vmin nedir?
r = 0,8 mg = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 12 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 45°μ = 0,25d = 12 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 800 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 5 mL = 5 mμ = 0,1k = 800 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2 m/s hızla giden 1,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 4,5 kgv1 = 2 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,25 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 13 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,25 kgvin = 28 m/svout = 13 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1,9 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,9 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
100 m/s hızla giden 10 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 1,5 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 700 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.
m = 10 gv = 100 m/sM = 1,5 kgk = 700 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Işık, elmas içinde (n = 2,42) su (n = 1,33) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 45/3,6 = 12,5 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 12,5²/(2·6,5) = 12,02 m
Cevap
s = 12,02 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 68,19 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 32·1 = 32 m/s
h₁ = ½·32·1² = 16 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 32²/(2·9,81) = 52,19 m
hmax = 16 + 52,19 = 68,19 m
Cevap
hmax = 68,19 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,631 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: θ = 18,63 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·20/18² = 0,6056
Açı
2θ = 37,27° → θ = 18,63°
Cevap
θ = 18,63°
Diğer çözüm 90° − θ = 71,37°.
6.Eğik atış
Cevap: x = 75,33 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 26·cos 25° = 23,56 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 25° = 10,99 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 15 + 10,99·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,99 + √(120,7 + 294,3))/9,81 = 3,197 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 23,56·3,197 = 75,33 m
Cevap
x = 75,33 m
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 4,023 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 1,1·sin 60° = 0,9526 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,9526·9,81·tan 60°) = 4,023 m/s
Cevap
v = 4,023 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 2,801 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Tepede gerilme kuvveti sıfır
m·g = m·v²/r → v = √(g·r) = √(9,81·0,8) = 2,801 m/s
Cevap
vmin = 2,801 m/s
9.İş ve enerji
Cevap: v = 11,17 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·12·(0,7071 − 0,25·0,7071)) = 11,17 m/s
Cevap
v = 11,17 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 9,396 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(5 − 0,1·5) = 22,07 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,5) = 9,396 m/s
Cevap
v = 9,396 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 1 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (1,5 − 4,5)/(1,5 + 4,5)·2 = −1 m/s
v′2 = 2·1,5/(1,5 + 4,5)·2 = 1 m/s
Cevap
v′2 = 1 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 10,25 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,25·(13 + 28) = 10,25 N·s
Cevap
J = 10,25 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,897 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,9/2π)² = 0,897 m
Cevap
L = 0,897 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: A = 3,076 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Çarpmadan sonraki hız
V = m·v/(m + M) = 0,01·100/1,51 = 0,6623 m/s
Açısal frekans
ω = √(k/(m + M)) = √(700/1,51) = 21,53 rad/s
Genlik
A = V/ω = 0,6623/21,53 = 0,03076 m = 3,076 cm
Cevap
A = 3,076 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θc = 33,34 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
90°’de kırılma
sin θc = n₂/n₁ = 1,33/2,42 = 0,5496
Kritik açı
θc = arcsin(0,5496) = 33,34°
Cevap
θc = 33,34°
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: NA = 0,2965
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.