Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
108 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,5 s’dir; ardından otomobil 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 108 km/htr = 0,5 sa = −8 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 11 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 11 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 150 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 25 kgF = 150 Nθ = 25°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 9,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 9,5 kgm2 = 4 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 30 m/sθ = 35°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 31 m/sθ = 40°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 30 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 30 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,5 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 4 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,5 kgr = 0,5 mv = 4 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 800 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,1 kg olan bir top konuyor ve yay 4 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.
m = 0,1 kgk = 800 N/mx = 4 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
2 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 2 kgh = 2,5 mL = 4,5 mμ = 0,3k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
7 m/s hızla giden 4 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 4 kgm2 = 3 kgv1 = 7 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
800 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1200 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 8,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
Periyodu 2,9 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 2,9 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 50 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 11 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 50 N/mA = 11 cmx = 2 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 5 cm olan ince bir yakınsak merceğin 8 cm önünde duruyor. Büyütmeyi, m, bulun (ters görüntü için negatif).
do = 8 cmf = 5 cm
m =
16.Dalgalar, ses ve optikZor
480 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,3 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 2. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y2, bulun.
λ = 480 nmd = 0,3 mmL = 2 mm = 2
y2 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 71,25 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 108/3,6 = 30 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 30·0,5 = 15 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 30²/(2·8) = 56,25 m
Toplam
d = 15 + 56,25 = 71,25 m
Cevap
d = 71,25 m
2.Kinematik
Cevap: t = 3,199 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 11·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 11·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (11 + √(11² + 2·9,81·15))/9,81 = 3,199 s
Cevap
t = 3,199 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,528 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 150·sin 25° = 181,9 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 135,9 − 72,74
a = 63,2/25 = 2,528 m/s²
Cevap
a = 2,528 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 1,181 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 30·cos 35° = 24,57 m/s
vy = v0·sin θ = 30·sin 35° = 17,21 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 17,21²/(2·9,81) = 15,09 m
Cevap
H = 15,09 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 144,3 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 31·cos 40° = 23,75 m/s
vy = v0·sin θ = 31·sin 40° = 19,93 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 60 + 19,93·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (19,93 + √(397,1 + 1177))/9,81 = 6,076 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 23,75·6,076 = 144,3 m
Cevap
x = 144,3 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 14,35 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·30) = 14,35 m/s
Cevap
vmax = 14,35 m/s (51,67 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 20,91 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,5·9,81 + 0,5·4²/0,5 = 4,905 + 16 = 20,91 N
Cevap
T = 20,91 N
9.İş ve enerji
Cevap: h = 0,6524 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 4 cm = 0,04 m
½kx² = ½·800·0,04² = 0,64 J
Yükseklik
m·g = 0,1·9,81 = 0,981 N
h = ½kx²/(mg) = 0,64/0,981 = 0,6524 m
Cevap
h = 0,6524 m
10.İş ve enerji
Cevap: v = 4,75 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 19,62·(2,5 − 0,3·4,5) = 22,56 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,15) = 4,75 m/s
Cevap
v = 4,75 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 1 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4 − 3)/(4 + 3)·7 = 1 m/s
v′2 = 2·4/(4 + 3)·7 = 8 m/s
Cevap
v′1 = 1 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 27,01 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,9/2π)² = 2,09 m
Cevap
L = 2,09 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 0,2925 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·50·0,11² = 0,3025 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·50·0,02² = 0,01 J
Kinetik enerji
K = 0,3025 − 0,01 = 0,2925 J
Cevap
K = 0,2925 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: m = −1,667
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/5 − 1/8
di = 13,33 cm
Büyütme
m = −di/do = −13,33/8 = −1,667
Cevap
m = −1,667
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y2 = 6,4 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …