Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 72 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
A topu 40 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 19 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Toplar ne zaman karşılaşır? t değerini bulun.
H = 40 mv0B = 19 m/sg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
45 kg’lık bir kutu, yatayla 35° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 45 kgθ = 35°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 25° eğimli bir rampada 6 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 6 m/sθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 22 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 23 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. İnerken 7 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 23 m/sθ = 45°hroof = 7 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 105 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 105 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
150 m yarıçaplı bir viraj 25° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,25’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı eğimden aşağı kaymadan alabileceği en düşük hız vmin değerini bulun.
r = 150 mθ = 25°μs = 0,25g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1 kg olan bir top, 3 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 60° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1 kgL = 3 mθ = 60°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
Kütlesi 2 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,4). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 6 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 2,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 6 kgμ = 0,4d = 2,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 0,5 kgm2 = 2,5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
2000 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1700 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 24,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
Başka bir gezegendeki bir astronot, 1 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 2,11 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 1 mT = 2,11 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 300 N/m olan bir yaya bağlı 1,4 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 1,4 kgk = 300 N/mA = 4 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 0,6 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
v = 343 m/sn = 1L = 0,6 m
f1 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
405 nm dalga boylu ışık, milimetrede 800 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 2. mertebe maksimumunun açısını, θ2, bulun.
N = 800 mm⁻¹λ = 405 nmm = 2
θ2 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 30,77 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·6,5) = 30,77 m
Cevap
s = 30,77 m
2.Kinematik
Cevap: t = 2,105 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
40 − ½g·t² = 19·t − ½g·t² → t = 40/19 = 2,105 s
Cevap
t = 2,105 s
3.Newton yasaları
Cevap: F = 307,4 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 253,2 + 54,24 = 307,4 N
Cevap
F = 307,4 N
4.Newton yasaları
Cevap: d = 3,285 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 25° + 0,15·cos 25°) = 5,48 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 6²/(2·5,48) = 3,285 m
Cevap
d = 3,285 m
5.Eğik atış
Cevap: x = 48,59 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 22·cos 40° = 16,85 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 40° = 14,14 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·14,14/9,81 = 2,883 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 16,85·2,883 = 48,59 m
Cevap
x = 48,59 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 45,66 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 16,26 m/s, vy = 16,26 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
7 = 16,26·t − 4,905·t²
t = (16,26 + √(16,26² − 2·9,81·7))/9,81 = 2,807 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 16,26·2,807 = 45,66 m
Cevap
x = 45,66 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 22,69 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·105) = 22,69 m/s
Cevap
vmax = 22,69 m/s (81,7 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 16,88 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim yukarı yönlüdür.
N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(150·9,81·0,196/1,012) = 16,88 m/s
Cevap
vmin = 16,88 m/s
(60,78 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: T = 19,62 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·3·(1 − cos 60°) = 29,43 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 1·9,81 = 9,81 N
T = mg + mv²/L = 9,81 + 1·29,43/3 = 19,62 N
Cevap
T = 19,62 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 19,62 N.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 5,646 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 58,86·2,5 = 147,2 J
μ·m₁g·d = 0,4·19,62·2,5 = 19,62 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 127,5 → v = √(2·127,5/8) = 5,646 m/s
Cevap
v = 5,646 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −3,333 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (0,5 − 2,5)/(0,5 + 2,5)·5 = −3,333 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 2,5)·5 = 1,667 m/s
Cevap
v′1 = −3,333 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 36,28 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·1/2,11² = 8,867 m/s²
Cevap
g = 8,867 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 8,571 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(300/1,4) = 14,64 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,04·14,64² = 8,571 m/s²
Cevap
amax = 8,571 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 285,8 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,6/1 = 1,2 m
Frekans
f = v/λ = 343/1,2 = 285,8 Hz
Cevap
f1 = 285,8 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ2 = 40,39 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …