Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 31 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 6 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 31 m/sapolice = 6 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 2 m/s² ile hızlanıyor, sonra 25 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 2 m/s²t1 = 10 st2 = 25 sa3 = −2 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
12 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 12 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
20° eğimli bir rampadaki 1,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 7 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 7 kgθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 65° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 26 m/sθ = 65°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 25 m’lik bir uçurumun tepesinden 10 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 10 m/sθ = 55°h = 25 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
0,5 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 50° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Topun hızı v değerini bulun.
L = 0,5 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
3,5 kg’lık bir araba sürtünmesiz bir pistte 18,8 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor ve 4 m yarıçaplı düşey bir çemberden geçiyor. g = 9,81 m/s² alın. Çemberin tepesinde pistin arabaya uyguladığı normal kuvvet Ntop değerini bulun.
m = 3,5 kgh = 18,8 mR = 4 mg = 9,81 m/s²
Ntop = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 2000 kg olan bir otomobil 5° eğimli bir yokuşu sabit 36 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 300 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 5000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 3,5 mL = 1 mμ = 0,15k = 5000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 m/s hızla giden 1000 kg’lık bir otomobil, duran 1400 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?
m1 = 1000 kgv1 = 5 m/sm2 = 1400 kgv2 = 0
ΔK/K = %
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,3 kg’lık bir top bir duvara 23 m/s hızla çarpıyor ve 12 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,3 kgvin = 23 m/svout = 12 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 120 N/m olan bir yaydaki 3,2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 8 cm genlikle salınıyor. Dengeden 5 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 3,2 kgk = 120 N/mA = 8 cmx = 5 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 50 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 14 cm genlikle salınıyor. Dengeden 9 cm uzaktayken kinetik enerjisi K değerini bulun.
k = 50 N/mA = 14 cmx = 9 cm
K = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 0,6 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 150 m/s ile yayılır. 2. harmonik frekansını, f2, bulun.
v = 150 m/sn = 2L = 0,6 m
f2 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
589 nm dalga boylu ışık, 0,08 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 3. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ3, bulun.
λ = 589 nma = 0,08 mmm = 3
θ3 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 10,33 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·31/6 = 10,33 s
Cevap
t = 10,33 s
O anda polis arabası 2v = 62 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: s = 700 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2·10 = 20 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·2·10² = 100 m
s2 = 20·25 = 500 m
s3 = 20²/(2·2) = 100 m
Toplam mesafe
s = 100 + 500 + 100 = 700 m
Cevap
s = 700 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,812 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 68,67 N
m₁·g·sin θ = 5,033 N
μ·m₁·g·cos θ = 2,766 N
Sistemin ivmesi
a = (68,67 − 5,033 − 2,766)/8,5 = 7,161 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 7·(9,81 − 7,161) = 18,54 N
Cevap
T = 18,54 N
5.Eğik atış
Cevap: t = 4,804 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 26·cos 65° = 10,99 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 65° = 23,56 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·23,56/9,81 = 4,804 s
Cevap
t = 4,804 s
6.Eğik atış
Cevap: α = 76,35 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 10·cos 55° = 5,736 m/s
vy0 = 10·sin 55° = 8,192 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(8,192² + 2·9,81·25) = 23,61 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 23,61/5,736 → α = 76,35°
Cevap
α = 76,35°
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 2,116 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 0,5·sin 50° = 0,383 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,383·9,81·tan 50°) = 2,116 m/s
Cevap
v = 2,116 m/s
8.Dairesel hareket
Cevap: Ntop = 151,1 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Enerjinin korunumundan hız
v² = 2·9,81·(18,8 − 2·4) = 211,9 m²/s²
Kuvvetler
Merkeze doğru pozitiftir.
N = m·v²/R − m·g = 3,5·211,9/4 − 34,34 = 151,1 N
Cevap
Ntop = 151,1 N
9.İş ve enerji
Cevap: P = 20,1 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 2000·9,81 = 19620 N
mg·sin θ = 19620·sin 5° = 1710 N
F = 1710 + 300 = 2010 N
Güç
v = 36/3,6 = 10 m/s
P = F·v = 2010·10 = 20100 W = 20,1 kW
Cevap
P = 20,1 kW
10.İş ve enerji
Cevap: v = 8,107 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(3,5 − 0,15·1) = 16,43 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,35) = 8,107 m/s
Cevap
v = 8,107 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK/K = 58,33 %
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1000·5/2400 = 2,083 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1000·5² = 12500 J
Kafter = ½·2400·2,083² = 5208 J
Kaybolan kesir
ΔK/K = 7292/12500 = 58,33 %
Cevap
ΔK/K = 58,33 %
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 10,5 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,3·(12 + 23) = 10,5 N·s
Cevap
J = 10,5 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,3824 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(120/3,2) = 6,124 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 6,124·√(0,08² − 0,05²) = 0,3824 m/s
Cevap
v = 0,3824 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: K = 0,2875 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·50·0,14² = 0,49 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·50·0,09² = 0,2025 J
Kinetik enerji
K = 0,49 − 0,2025 = 0,2875 J
Cevap
K = 0,2875 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f2 = 250 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,6/2 = 0,6 m
Frekans
f = v/λ = 150/0,6 = 250 Hz
Cevap
f2 = 250 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ3 = 1,266 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …