Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
72 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 72 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 3,6 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 3,6 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 70 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgF = 70 Nθ = 25°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
40° eğimli bir rampadaki 9 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 9,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 9 kgm2 = 9,5 kgθ = 40°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 12 m/sθ = 25°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 60 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 12 m/sθ = 20°h = 60 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir yol mühendisi otomobillerin 80 m yarıçaplı bir virajı sürtünmeye dayanmadan 60 km/h ile almasını istiyor. g = 9,81 m/s² alın. Eğim açısı θ değerini bulun.
r = 80 mv = 60 km/hg = 9,81 m/s²
θ = °
8.Dairesel hareketZor
1,1 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,1 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 9 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,1 kgr = 1,1 mv = 9 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 17 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 30°μ = 0,25d = 17 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 4000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 4,5 mL = 3 mμ = 0,3k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
6 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 0,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 2,5 kgm2 = 0,5 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
12 g’lık bir mermi, 2 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 25° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 12 gM = 2 kgL = 2 mθ = 25°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Periyodu 1,6 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.
T = 1,6 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 450 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 1,8 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlenin en büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 1,8 kgk = 450 N/mg = 9,81 m/s²
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Işık, kron cam içinde (n = 1,50) gliserin (n = 1,47) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.
n1 = 1,50n2 = 1,47
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
480 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,2 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 4. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y4, bulun.
λ = 480 nmd = 0,2 mmL = 1,5 mm = 4
y4 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 30,77 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 20²/(2·6,5) = 30,77 m
Cevap
s = 30,77 m
2.Kinematik
Cevap: d = 57,76 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(3,6 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1235 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1235))/(2·4,905) = 3,432 s
Derinlik
d = ½·9,81·3,432² = 57,76 m
Cevap
d = 57,76 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,27 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 70·sin 25° = 117,6 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 63,44 − 29,39
a = 34,05/15 = 2,27 m/s²
Cevap
a = 2,27 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 81,43 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 93,2 N
m₁·g·sin θ = 56,75 N
μ·m₁·g·cos θ = 13,53 N
Sistemin ivmesi
a = (93,2 − 56,75 − 13,53)/18,5 = 1,239 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 9,5·(9,81 − 1,239) = 81,43 N
Cevap
T = 81,43 N
5.Eğik atış
Cevap: t = 1,034 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 12·cos 25° = 10,88 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 25° = 5,071 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·5,071/9,81 = 1,034 s
Cevap
t = 1,034 s
6.Eğik atış
Cevap: x = 44,44 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 12·cos 20° = 11,28 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 20° = 4,104 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 60 + 4,104·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,104 + √(16,84 + 1177))/9,81 = 3,941 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 11,28·3,941 = 44,44 m
Cevap
x = 44,44 m
7.Dairesel hareket
Cevap: θ = 19,49 °
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Birimler
v = 60/3,6 = 16,67 m/s
Eğim açısı
tan θ = v²/(r·g) = 16,67²/(80·9,81) = 0,3539
θ = 19,49°
Cevap
θ = 19,49°
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 91,79 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,1·9,81 + 1,1·9²/1,1 = 10,79 + 81 = 91,79 N
Cevap
T = 91,79 N
9.İş ve enerji
Cevap: v = 9,724 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·17·(0,5 − 0,25·0,866)) = 9,724 m/s
Cevap
v = 9,724 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 8,404 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(4,5 − 0,3·3) = 17,66 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,6) = 8,404 m/s
Cevap
v = 8,404 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 4 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (2,5 − 0,5)/(2,5 + 0,5)·6 = 4 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 0,5)·6 = 10 m/s
Cevap
v′1 = 4 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 321,5 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 2·(1 − cos 25°) = 0,1874 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,1874) = 1,917 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 2,012·1,917/0,012 = 321,5 m/s
Cevap
v = 321,5 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: L = 0,6361 m
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Uzunluk için çözün
L = g·(T/2π)² = 9,81·(1,6/2π)² = 0,6361 m
Cevap
L = 0,6361 m
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 0,6204 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Denge ve genlik
x₀ = m·g/k = 1,8·9,81/450 = 0,03924 m = A
En büyük hız
Hız dengede en büyüktür.
ω = √(450/1,8) = 15,81 rad/s
vmax = A·ω = 0,03924·15,81 = 0,6204 m/s
Cevap
vmax = 0,6204 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θc = 78,52 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
90°’de kırılma
sin θc = n₂/n₁ = 1,47/1,50 = 0,98
Kritik açı
θc = arcsin(0,98) = 78,52°
Cevap
θc = 78,52°
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y4 = 14,4 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …