Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
100 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 100 km/ha = −7 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 9 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 9 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 6,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 7,2 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 6,5 m/sd = 7,2 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 6 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 6 kgm2 = 5,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 28 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 18 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 28 m/sθ = 25°x = 18 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 40 m’lik bir uçurumun tepesinden 34 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 34 m/sθ = 45°h = 40 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
0,9 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 25° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 0,9 mθ = 25°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
0,5 m uzunluğunda bir ipe bağlı 0,9 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 3 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,9 kgr = 0,5 mv = 3 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 0,5 kg olan bir top, 0,8 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 90° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,5 kgL = 0,8 mθ = 90°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 2 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 4 kgh = 2 mL = 5 mμ = 0,15k = 1000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
10 m/s hızla giden 700 kg’lık bir otomobil, duran 1700 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Çarpışmada ne kadar kinetik enerji ΔK kaybolur?
m1 = 700 kgv1 = 10 m/sm2 = 1700 kgv2 = 0
ΔK = J
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,1 kg’lık bir top bir duvara 23 m/s hızla çarpıyor ve 12 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,1 kgvin = 23 m/svout = 12 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
Başka bir gezegendeki bir astronot, 0,7 m uzunluğundaki bir basit sarkacın küçük salınımlar için periyodunun 4,13 s olduğunu buluyor. O gezegendeki yerçekimi ivmesi g değerini bulun.
L = 0,7 mT = 4,13 s
g = m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 260 N/m olan bir yaya bağlı 3,1 kg’lık bir kütle denge konumundan 6 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.
m = 3,1 kgk = 260 N/mA = 6 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 12 cm olan ince bir yakınsak merceğin 8 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 8 cmf = 12 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
550 nm dalga boylu ışık, milimetrede 500 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 3. mertebe maksimumunun açısını, θ3, bulun.
N = 500 mm⁻¹λ = 550 nmm = 3
θ3 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 3,968 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 100/3,6 = 27,78 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 27,78/7 = 3,968 s
Cevap
t = 3,968 s
2.Kinematik
Cevap: t = 2,892 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 9·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 9·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (9 + √(9² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,892 s
Cevap
t = 2,892 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2991
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 6,5²/(2·7,2) = 2,934 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,934/9,81 = 0,2991
Cevap
μ = 0,2991
4.Newton yasaları
Cevap: T = 28,15 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 28·cos 25° = 25,38 m/s
t = x/vx = 18/25,38 = 0,7093 s
O andaki yükseklik
y = 11,83·0,7093 − ½·9,81·0,7093² = 5,926 m
Cevap
y = 5,926 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: α = 56,93 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 34·cos 45° = 24,04 m/s
vy0 = 34·sin 45° = 24,04 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(24,04² + 2·9,81·40) = 36,92 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 36,92/24,04 → α = 56,93°
Cevap
α = 56,93°
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 1,812 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 0,9·sin 25° = 0,3804 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,3804·9,81·tan 25°) = 1,319 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·0,3804/1,319 = 1,812 s
Cevap
T = 1,812 s
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 25,03 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 0,9·9,81 + 0,9·3²/0,5 = 8,829 + 16,2 = 25,03 N
Cevap
T = 25,03 N
9.İş ve enerji
Cevap: T = 14,71 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 90°) = 15,7 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
T = mg + mv²/L = 4,905 + 0,5·15,7/0,8 = 14,71 N
Cevap
T = 14,71 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 14,71 N.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 4,952 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 39,24·(2 − 0,15·5) = 49,05 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·1,25) = 4,952 m/s
Cevap
v = 4,952 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK = 24792 J
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 700·10/2400 = 2,917 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·700·10² = 35000 J
Kafter = ½·2400·2,917² = 10208 J
Kaybolan enerji
ΔK = 35000 − 10208 = 24792 J
Cevap
ΔK = 24792 J
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 3,5 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,1·(12 + 23) = 3,5 N·s
Cevap
J = 3,5 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: g = 1,62 m/s²
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
g için çözün
g = 4π²·L/T² = 4π²·0,7/4,13² = 1,62 m/s²
Cevap
g = 1,62 m/s²
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: vmax = 0,5495 m/s
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(260/3,1) = 9,158 rad/s
En büyük hız
vmax = A·ω = 0,06·9,158 = 0,5495 m/s
Cevap
vmax = 0,5495 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −24 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/12 − 1/8
di = −24 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −24 cm
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ3 = 55,59 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …