Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
54 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 54 km/ha = −8 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 17 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 17 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 5,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 31 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 5,5 m/sd = 31 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 7 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 7 m/sθ = 15°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 38 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 40 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 32 m/sθ = 20°h = 40 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.Dairesel hareketOrta
900 kg’lık bir otomobil yoldaki bir tümseğin tepesinden 7 m/s hızla geçiyor. Tümseğin tepesi 35 m yarıçaplı dairesel bir yaydır. g = 9,81 m/s² alın. Tepede yolun otomobile uyguladığı normal kuvvet N değerini bulun.
m = 900 kgv = 7 m/sr = 35 mg = 9,81 m/s²
N = N
8.Dairesel hareketZor
170 m yarıçaplı bir viraj 25° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,2’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı eğimden aşağı kaymadan alabileceği en düşük hız vmin değerini bulun.
r = 170 mθ = 25°μs = 0,2g = 9,81 m/s²
vmin = m/s
9.İş ve enerjiOrta
4 kg kütleli bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğimde 15 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 4 kgθ = 30°μ = 0,25d = 15 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
10.İş ve enerjiZor
5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 5 kgh = 1,5 mL = 2 mμ = 0,3k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
12 m/s hızla giden 4 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 4 kgm2 = 2,5 kgv1 = 12 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 23 m/s hızla doğuya giden 1300 kg’lık bir otomobil, 14 m/s hızla kuzeye giden 1900 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.
m1 = 1300 kgv1 = 23 m/s (E)m2 = 1900 kgv2 = 14 m/s (N)
v′ = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 200 N/m olan bir yaydaki 1,1 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 14 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 1,1 kgk = 200 N/mA = 14 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 120 N/m olan bir yaya bağlı 3,2 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. Salınımın toplam enerjisi E değerini bulun.
m = 3,2 kgk = 120 N/mA = 9 cm
E = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
440 Hz’lik bir kaynak, durgun bir gözlemciden uzaklaşarak 15 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
f = 440 Hzv = 343 m/svs = 15 m/s
f′ = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
600 nm dalga boylu ışık, 0,2 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 3. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ3, bulun.
λ = 600 nma = 0,2 mmm = 3
θ3 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 14,06 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 15²/(2·8) = 14,06 m
Cevap
s = 14,06 m
2.Kinematik
Cevap: hmax = 29,73 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 17²/(2·9,81) = 14,73 m
Yerden yükseklik
hmax = 15 + 14,73 = 29,73 m
Cevap
hmax = 29,73 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,04974
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 5,5²/(2·31) = 0,4879 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,4879/9,81 = 0,04974
Cevap
μ = 0,04974
4.Newton yasaları
Cevap: d = 4,992 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 15° + 0,25·cos 15°) = 4,908 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 7²/(2·4,908) = 4,992 m
Cevap
d = 4,992 m
5.Eğik atış
Cevap: H = 30,41 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 38·cos 40° = 29,11 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 40° = 24,43 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 24,43²/(2·9,81) = 30,41 m
Cevap
H = 30,41 m
6.Eğik atış
Cevap: t = 4,182 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 32·cos 20° = 30,07 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 20° = 10,94 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 40 + 10,94·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (10,94 + √(119,8 + 784,8))/9,81 = 4,182 s
Cevap
t = 4,182 s
7.Dairesel hareket
Cevap: N = 7569 N
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki kuvvetler
Merkeze doğru (aşağı) pozitiftir.
m·g − N = m·v²/r
N = 900·9,81 − 900·7²/35 = 8829 − 1260 = 7569 N
Cevap
N = 7569 N
Otomobil daha hafif hisseder: yol onu ağırlığından daha az iter.
8.Dairesel hareket
Cevap: vmin = 20,16 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim yukarı yönlüdür.
N·(sin θ − μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ + μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(170·9,81·0,2414/0,9908) = 20,16 m/s
Cevap
vmin = 20,16 m/s
(72,56 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: Wf = 127,4 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 39,24·0,866 = 33,98 N
F = μN = 0,25·33,98 = 8,496 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 8,496·15 = 127,4 J
Cevap
Wf = 127,4 J
10.İş ve enerji
Cevap: x = 24,26 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 49,05·(1,5 − 0,3·2) = 44,15 J
En büyük sıkışma
½kx² = 44,15 → x = √(2·44,15/1500) = 0,2426 m = 24,26 cm
Cevap
x = 24,26 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 2,769 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4 − 2,5)/(4 + 2,5)·12 = 2,769 m/s
v′2 = 2·4/(4 + 2,5)·12 = 14,77 m/s
Cevap
v′1 = 2,769 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′ = 12,51 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(200/1,1) = 13,48 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 13,48·√(0,14² − 0,02²) = 1,868 m/s
Cevap
v = 1,868 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: E = 0,486 J
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(120/3,2) = 6,124 rad/s
Enerji
E = ½·k·A² = ½·120·0,09² = 0,486 J
Cevap
E = 0,486 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 421,6 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …