Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
54 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 54 km/ha = −5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 30 m yükseklikteki bir çatının kenarından 9 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 9 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
4 kg’lık bir blok, yatayla 45° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 4 kgθ = 45°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
40° eğimli bir rampadaki 6,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 9 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 6,5 kgm2 = 9 kgθ = 40°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 38 m/sθ = 25°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 27 m/s hızla ve yatayın 60° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere çarpma hızı v değerini bulun.
v₀ = 27 m/sθ = 60°h = 45 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
7.Dairesel hareketOrta
320 m yarıçaplı bir viraj 18° eğimlendirilmiştir. Bir otomobil hiç sürtünme gerekmeden onu hangi hızla v alabilir? g = 9,81 m/s² alın.
r = 320 mθ = 18°g = 9,81 m/s²
v = m/s
8.Dairesel hareketZor
40 m yarıçaplı bir viraj 18° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,2’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 40 mθ = 18°μs = 0,2g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1 kg olan bir top, 0,5 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 50° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1 kgL = 0,5 mθ = 50°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2000 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 4 kgh = 5 mL = 3 mμ = 0,2k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
20 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 21 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 20 gM = 4 kgh = 21 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 15 m/s hızla doğuya giden 1200 kg’lık bir otomobil, 11 m/s hızla kuzeye giden 1700 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.
m1 = 1200 kgv1 = 15 m/s (E)m2 = 1700 kgv2 = 11 m/s (N)
v′ = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 190 N/m olan bir yaydaki 2,3 kg’lık kütle pozitif yönde 5 cm çekiliyor ve t = 0’da durgun hâlden bırakılıyor. t = 0,2 s anında hızı v değerini (işaretiyle) bulun.
m = 2,3 kgk = 190 N/mA = 5 cmt = 0,2 s
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 390 N/m olan uzamamış düşey bir yayın alt ucuna 1,7 kg’lık bir kütle bağlanıyor ve durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Yayın en büyük uzaması xmax değerini cm cinsinden bulun.
m = 1,7 kgk = 390 N/mg = 9,81 m/s²
xmax = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir makine, belirli bir noktada 65 dB ses düzeyi veriyor. 5 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 15²/(2·5) = 22,5 m
Cevap
s = 22,5 m
2.Kinematik
Cevap: t = 3,555 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−30 = 9·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 9·t − 30 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (9 + √(9² + 2·9,81·30))/9,81 = 3,555 s
Cevap
t = 3,555 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 6,243 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 88,29 N
m₁·g·sin θ = 40,99 N
μ·m₁·g·cos θ = 4,885 N
Sistemin ivmesi
a = (88,29 − 40,99 − 4,885)/15,5 = 2,737 m/s²
Cevap
a = 2,737 m/s²
5.Eğik atış
Cevap: H = 13,15 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 38·cos 25° = 34,44 m/s
vy = v0·sin θ = 38·sin 25° = 16,06 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 16,06²/(2·9,81) = 13,15 m
Cevap
H = 13,15 m
6.Eğik atış
Cevap: v = 40,15 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 27·cos 60° = 13,5 m/s
vy0 = 27·sin 60° = 23,38 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(23,38² + 2·9,81·45) = 37,81 m/s
Çarpma hızı
v = √(13,5² + 37,81²) = 40,15 m/s
Cevap
v = 40,15 m/s
Enerjiyle kontrol edin: v² = v₀² + 2gh.
7.Dairesel hareket
Cevap: v = 31,94 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
v = √(r·g·tan θ) = √(320·9,81·tan 18°) = 31,94 m/s
Cevap
v = 31,94 m/s
(115 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 14,84 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.
N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(40·9,81·0,4992/0,8893) = 14,84 m/s
Cevap
vmax = 14,84 m/s
(53,43 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: T = 16,82 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,5·(1 − cos 50°) = 3,504 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 1·9,81 = 9,81 N
T = mg + mv²/L = 9,81 + 1·3,504/0,5 = 16,82 N
Cevap
T = 16,82 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 16,82 N.
10.İş ve enerji
Cevap: v = 9,291 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 39,24·(5 − 0,2·3) = 172,7 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,4) = 9,291 m/s
Cevap
v = 9,291 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 408 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,21) = 2,03 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,02 + 4)·2,03/0,02 = 408 m/s
Cevap
v = 408 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′ = 8,95 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(190/2,3) = 9,089 rad/s
ω·t = 9,089·0,2 = 1,818 rad
Hız
v = −A·ω·sin(ω·t) = −0,05·9,089·sin(1,818) = −0,4407 m/s
Cevap
v = −0,4407 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: xmax = 8,552 cm
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Denge ve genlik
x₀ = m·g/k = 1,7·9,81/390 = 0,04276 m = A
En alt nokta
xmax = 2A = 0,08552 m = 8,552 cm
Cevap
xmax = 8,552 cm
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 71,99 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Toplam şiddet
I = 5·I₁
Seviye
β = 65 + 10·log₁₀(5) = 71,99 dB
Cevap
β = 71,99 dB
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: NA = 0,3035
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.