Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
50 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 50 km/ha = −4,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 12 s boyunca 1,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 7 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 3,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 1,5 m/s²t1 = 12 st2 = 7 sa3 = −3,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 7,5 m/s ilk hızla kayıyor ve 29 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 7,5 m/sd = 29 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 1,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 1,5 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 70° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 22 m/sθ = 70°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 33 m/sθ = 55°h = 45 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir lunapark rotorunda biniciler 3,1 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. En küçük açısal hız ω değerini rad/s cinsinden bulun.
r = 3,1 mμs = 0,8g = 9,81 m/s²
ω = rad/s
8.Dairesel hareketZor
Küçük bir araba sürtünmesiz bir pistte durgun hâlden bırakılıyor ve 1 m yarıçaplı düşey bir çembere giriyor. Çemberin tepesinde pistte kalabilmesi için çemberin dibinin üstünde en az hangi yükseklikten hmin başlamalıdır?
R = 1 mv₀ = 0
hmin = m
9.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Eğim boyunca 13 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 40°μ = 0,35d = 13 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.İş ve enerjiZor
4 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 4 kgh = 3,5 mL = 3 mμ = 0,1k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 33 m/s hızla giden 18 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 10 kg’lık parça 70 m/s hızla ileri devam ediyor. 8 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 18 kgu = 33 m/sm1 = 10 kgv′1 = 70 m/sm2 = 8 kg
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
15 g’lık bir mermi, 1,1 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 3 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 15° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 3 kgL = 1,1 mθ = 15°g = 9,81 m/s²
v = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 350 N/m olan bir yaydaki 0,6 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 15 cm genlikle salınıyor. Dengeden 1 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 0,6 kgk = 350 N/mA = 15 cmx = 1 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 280 N/m olan bir yaya bağlı 1,9 kg’lık bir kütle denge konumundan 4 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük ivmesi amax değerini bulun.
m = 1,9 kgk = 280 N/mA = 4 cm
amax = m/s²
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 0,4 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 3. harmonik frekansını, f3, bulun.
v = 343 m/sn = 3L = 0,4 m
f3 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
589 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,1 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 3. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y3, bulun.
λ = 589 nmd = 0,1 mmL = 2 mm = 3
y3 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 3,086 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 13,89/4,5 = 3,086 s
Cevap
t = 3,086 s
2.Kinematik
Cevap: s = 280,3 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 1,5·12 = 18 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·1,5·12² = 108 m
s2 = 18·7 = 126 m
s3 = 18²/(2·3,5) = 46,29 m
Toplam mesafe
s = 108 + 126 + 46,29 = 280,3 m
Cevap
s = 280,3 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,09886
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 7,5²/(2·29) = 0,9698 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 0,9698/9,81 = 0,09886
Cevap
μ = 0,09886
4.Newton yasaları
Cevap: a = 3,924 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 22·cos 70° = 7,524 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 70° = 20,67 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·20,67/9,81 = 4,215 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 7,524·4,215 = 31,71 m
Cevap
x = 31,71 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 129,7 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 33·cos 55° = 18,93 m/s
vy = v0·sin θ = 33·sin 55° = 27,03 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 45 + 27,03·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (27,03 + √(730,7 + 882,9))/9,81 = 6,85 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 18,93·6,85 = 129,7 m
Cevap
x = 129,7 m
7.Dairesel hareket
Cevap: ω = 1,989 rad/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Biniciye etkiyen kuvvetler
N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g
Açısal hız
ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,8·3,1)) = 1,989 rad/s
Cevap
ω = 1,989 rad/s
8.Dairesel hareket
Cevap: hmin = 2,5 m
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Tepedeki koşul
m·g = m·v²/R → v² = g·R
Enerjinin korunumu
g·h = g·2R + ½·g·R → h = 2,5·R = 2,5·1 = 2,5 m
Cevap
hmin = 2,5 m
9.İş ve enerji
Cevap: v = 9,776 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·13·(0,6428 − 0,35·0,766)) = 9,776 m/s
Cevap
v = 9,776 m/s
10.İş ve enerji
Cevap: v = 7,924 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 39,24·(3,5 − 0,1·3) = 125,6 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·3,2) = 7,924 m/s
Cevap
v = 7,924 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −13,25 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 18·33 = 594 kg·m/s
Sonraki momentum
594 = 10·70 + 8·v′2
v′2 = (594 − 700)/8 = −13,25 m/s
Cevap
v′2 = −13,25 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 172,4 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,1·(1 − cos 15°) = 0,03748 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,03748) = 0,8575 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 3,015·0,8575/0,015 = 172,4 m/s
Cevap
v = 172,4 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 3,615 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(350/0,6) = 24,15 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 24,15·√(0,15² − 0,01²) = 3,615 m/s
Cevap
v = 3,615 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: amax = 5,895 m/s²
Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.
Açısal frekans
ω = √(280/1,9) = 12,14 rad/s
En büyük ivme
amax = A·ω² = 0,04·12,14² = 5,895 m/s²
Cevap
amax = 5,895 m/s²
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f3 = 643,1 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·0,4/3 = 0,5333 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,5333 = 643,1 Hz
Cevap
f3 = 643,1 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y3 = 35,34 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …