Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
a = 4 m/s²s = 800 m

Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 4 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 800 m sonraki hızı v değerini bulun.

v₀ = 0a = 4 m/s²s = 800 m
v = m/s
2.KinematikZor
v₀ = 16 m/s40 m

Bir top, yerden 40 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.

v₀ = 16 m/sh₀ = 40 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
30 kg25°F = 80 Nμ = 0,2

30 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 80 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 30 kgF = 80 Nθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
m1​ = 3,5 kg4,5 kgθ = 30°

30° eğimli bir rampadaki 3,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 4,5 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.

m1 = 3,5 kgm2 = 4,5 kgθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = 26 m/sθ = ?R = 25 m

Bir top düz zeminden 26 m/s hızla atılıyor ve 25 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.

v₀ = 26 m/sR = 25 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
h = 10 mv0​ = 12 m/s25°α = ?

Bir top 10 m’lik bir uçurumun tepesinden 12 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?

v₀ = 12 m/sθ = 25°h = 10 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.Dairesel hareketOrta
r = 135 mvmax​ = ?

Bir otomobil 135 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,5. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 135 mμs = 0,5g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 12°merkezevmax​ = ?

130 m yarıçaplı bir viraj 12° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,15’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 130 mθ = 12°μs = 0,15g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
0,1 kgk = 2000 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 2000 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,1 kg olan bir top konuyor ve yay 5 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,1 kgk = 2000 N/mx = 5 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 4,5 mL = 3,5 mμ = 0,2k = 1500 N/m

0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 4,5 mL = 3,5 mμ = 0,2k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
3 kg5 m/s5 kg

5 m/s hızla giden 3 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 3 kgm2 = 5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1900 kgv1​ = ?1800 kg

1900 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1800 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 7 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.

m1 = 1900 kgm2 = 1800 kgd = 7 mμ = 0,6g = 9,81 m/s²
v1 = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 3 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 3 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
3 kgk = 2000 N/m350 m/s

350 m/s hızla giden 12 g’lık bir mermi, sürtünmesiz bir yüzeyde duran 3 kg’lık bir bloğa çarpıp içinde kalıyor. Blok k = 2000 N/m olan yatay bir yaya bağlıdır. Oluşan salınımın genliği A değerini cm cinsinden bulun.

m = 12 gv = 350 m/sM = 3 kgk = 2000 N/m
A = cm
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
FFdo​ = 25 cmf = 5 cm

Bir cisim, odak uzaklığı 5 cm olan ince bir yakınsak merceğin 25 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).

do = 25 cmf = 5 cm
di = cm
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 486 nmθ2​ = ?

486 nm dalga boylu ışık, milimetrede 100 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 2. mertebe maksimumunun açısını, θ2, bulun.

N = 100 mm⁻¹λ = 486 nmm = 2
θ2 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: v = 80 m/s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Mesafe sonundaki hız

v = √(2·a·s) = √(2·4·800) = 80 m/s

Cevap

v = 80 m/s
(288 km/h)
2.Kinematik

Cevap: hmax = 53,05 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Çatının üzerine yükselme

0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 16²/(2·9,81) = 13,05 m

Yerden yükseklik

hmax = 40 + 13,05 = 53,05 m

Cevap

hmax = 53,05 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 0,6802 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 294,3 − 80·sin 25° = 260,5 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 72,5 − 52,1
a = 20,41/30 = 0,6802 m/s²

Cevap

a = 0,6802 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 3,001 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

İp boyunca kuvvetler

m₂·g = 44,15 N
m₁·g·sin θ = 17,17 N
μ·m₁·g·cos θ = 2,973 N

Sistemin ivmesi

a = (44,15 − 17,17 − 2,973)/8 = 3,001 m/s²

Cevap

a = 3,001 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: θ = 10,64 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülü

R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·25/26² = 0,3628

Açı

2θ = 21,27° → θ = 10,64°

Cevap

θ = 10,64°

Diğer çözüm 90° − θ = 79,36°.

6.Eğik atış

Cevap: α = 53,87 °

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

vx = 12·cos 25° = 10,88 m/s
vy0 = 12·sin 25° = 5,071 m/s

Çarpmadaki düşey hız

Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.

vy = √(5,071² + 2·9,81·10) = 14,9 m/s

Çarpma açısı

tan α = vy/vx = 14,9/10,88 → α = 53,87°

Cevap

α = 53,87°
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 25,73 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,5·9,81·135) = 25,73 m/s

Cevap

vmax = 25,73 m/s (92,64 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 21,85 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(130·9,81·0,3546/0,947) = 21,85 m/s

Cevap

vmax = 21,85 m/s
(78,67 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: h = 2,548 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 5 cm = 0,05 m
½kx² = ½·2000·0,05² = 2,5 J

Yükseklik

m·g = 0,1·9,81 = 0,981 N
h = ½kx²/(mg) = 2,5/0,981 = 2,548 m

Cevap

h = 2,548 m
10.İş ve enerji

Cevap: x = 15,76 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 4,905·(4,5 − 0,2·3,5) = 18,64 J

En büyük sıkışma

½kx² = 18,64 → x = √(2·18,64/1500) = 0,1576 m = 15,76 cm

Cevap

x = 15,76 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 3,75 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (3 − 5)/(3 + 5)·5 = −1,25 m/s
v′2 = 2·3/(3 + 5)·5 = 3,75 m/s

Cevap

v′2 = 3,75 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v1 = 17,68 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Çarpışmadan sonraki hız

V = √(2·μ·g·d) = √(2·0,6·9,81·7) = 9,078 m/s

Çarpışmada momentum

m1·v1 = (m1 + m2)·V → v1 = 3700·9,078/1900 = 17,68 m/s

Cevap

v1 = 17,68 m/s
(63,64 km/h)
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 2,236 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(3/2π)² = 2,236 m

Cevap

L = 2,236 m
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: A = 5,411 cm

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Çarpmadan sonraki hız

V = m·v/(m + M) = 0,012·350/3,012 = 1,394 m/s

Açısal frekans

ω = √(k/(m + M)) = √(2000/3,012) = 25,77 rad/s

Genlik

A = V/ω = 1,394/25,77 = 0,05411 m = 5,411 cm

Cevap

A = 5,411 cm
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: di = 6,25 cm

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

İnce mercek denklemi

1/di = 1/f − 1/do = 1/5 − 1/25
di = 6,25 cm
FF25 cmf = 5 cm

Işın şeması

gerçek, merceğin öbür tarafında

Cevap

di = 6,25 cm
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ2 = 5,578 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Çizgi aralığı

d = 1/100 mm = 1 × 10⁻⁵ m

Ağ denklemi

sin θ = mλ/d = 2·486 × 10⁻⁹/(1 × 10⁻⁵) = 0,0972
θ = 5,578°

Cevap

θ2 = 5,578°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics