Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 27 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 27 m/sapolice = 5,5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 3,3 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 3,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 3 m/s ilk hızla kayıyor ve 1,8 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 3 m/sd = 1,8 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 8,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 8,5 m/sθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 38 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 45 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 38 m/sθ = 25°x = 45 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 27 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 27 m/sθ = 65°h = 45 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
Bir otomobil 115 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 115 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
280 m yarıçaplı bir viraj 20° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,2’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.
r = 280 mθ = 20°μs = 0,2g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 0,2 kg olan bir top, 0,5 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 30° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 0,2 kgL = 0,5 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 3 mL = 5 mμ = 0,15k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
8 m/s hızla giden 1 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 5 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 9 m/s hızla doğuya giden 1800 kg’lık bir otomobil, 18 m/s hızla kuzeye giden 1200 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.
m1 = 1800 kgv1 = 9 m/s (E)m2 = 1200 kgv2 = 18 m/s (N)
v′ = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 370 N/m olan bir yaydaki 0,2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 11 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 0,2 kgk = 370 N/mA = 11 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
Bir cisim 4 s periyot ve 10 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 10 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 2,5 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?
T = 4 sA = 10 cmx = 2,5 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 1 m uzaklıkta düzey 95 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 4 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.
β1 = 95 dBr1 = 1 mr2 = 4 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
405 nm dalga boylu ışık, milimetrede 800 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 2. mertebe maksimumunun açısını, θ2, bulun.
N = 800 mm⁻¹λ = 405 nmm = 2
θ2 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 9,818 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·27/5,5 = 9,818 s
Cevap
t = 9,818 s
O anda polis arabası 2v = 54 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: d = 48,9 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(3,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1132 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1132))/(2·4,905) = 3,157 s
Derinlik
d = ½·9,81·3,157² = 48,9 m
Cevap
d = 48,9 m
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2548
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 3²/(2·1,8) = 2,5 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,5/9,81 = 0,2548
Cevap
μ = 0,2548
4.Newton yasaları
Cevap: d = 5,139 m
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 30° + 0,25·cos 30°) = 7,029 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 8,5²/(2·7,029) = 5,139 m
Cevap
d = 5,139 m
5.Eğik atış
Cevap: y = 12,61 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 38·cos 25° = 34,44 m/s
t = x/vx = 45/34,44 = 1,307 s
O andaki yükseklik
y = 16,06·1,307 − ½·9,81·1,307² = 12,61 m
Cevap
y = 12,61 m
Top duvarda hâlâ yükselmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: H = 75,52 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 27·sin 65° = 24,47 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 24,47²/(2·9,81) = 30,52 m
Yerden yükseklik
H = 45 + 30,52 = 75,52 m
Cevap
H = 75,52 m
7.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 28,1 m/s
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar
m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·115) = 28,1 m/s
Cevap
vmax = 28,1 m/s (101,2 km/h)
8.Dairesel hareket
Cevap: vmax = 40,87 m/s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Kuvvet dengeleri
Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.
N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g
Sürat
v = √(280·9,81·0,53/0,8713) = 40,87 m/s
Cevap
vmax = 40,87 m/s
(147,1 km/h)
9.İş ve enerji
Cevap: T = 2,488 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,5·(1 − cos 30°) = 1,314 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
T = mg + mv²/L = 1,962 + 0,2·1,314/0,5 = 2,488 N
Cevap
T = 2,488 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 2,488 N.
10.İş ve enerji
Cevap: x = 10,51 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(3 − 0,15·5) = 11,04 J
En büyük sıkışma
½kx² = 11,04 → x = √(2·11,04/2000) = 0,1051 m = 10,51 cm
Cevap
x = 10,51 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 2,667 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (1 − 5)/(1 + 5)·8 = −5,333 m/s
v′2 = 2·1/(1 + 5)·8 = 2,667 m/s
Cevap
v′2 = 2,667 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′ = 9 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1800·9 = 16200 kg·m/s
py = 1200·18 = 21600 kg·m/s
Enkazın hızı
v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 27000/3000 = 9 m/s
Cevap
v′ = 9 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 4,652 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(370/0,2) = 43,01 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 43,01·√(0,11² − 0,02²) = 4,652 m/s
Cevap
v = 4,652 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: t = 0,8391 s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = 2π/T = 2π/4 = 1,571 rad/s
Zaman için çözün
0,25 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,25) = 1,318 rad
t = 1,318/1,571 = 0,8391 s
Cevap
t = 0,8391 s
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β2 = 82,96 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet oranı
I₂/I₁ = (1/4)² = 0,0625
Yeni düzey
β₂ = 95 + 10·log₁₀(0,0625) = 82,96 dB
Cevap
β2 = 82,96 dB
Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ2 = 40,39 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …