Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
polisa = 5,5 m/s²otomobil27 m/s

Sabit 27 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 5,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.

vcar = 27 m/sapolice = 5,5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
d = ?

Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 3,3 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.

ttotal = 3,3 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
kutuv₀ = 3 m/sμ = ?

Bir kutu düz bir zeminde 3 m/s ilk hızla kayıyor ve 1,8 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.

v₀ = 3 m/sd = 1,8 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
θ = 30°blokv₀ = 8,5 m/s

Bir bloğa itme veriliyor ve 30° eğimli bir rampada 8,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?

v₀ = 8,5 m/sθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
45 my = ?v0​ = 38 m/s25°

Bir top düz zeminden 38 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 45 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?

v₀ = 38 m/sθ = 25°x = 45 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
h = 45 mv0​ = 27 m/s65°H = ?

Bir top 45 m’lik bir uçurumun tepesinden 27 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.

v₀ = 27 m/sθ = 65°h = 45 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 115 mvmax​ = ?

Bir otomobil 115 m yarıçaplı düz bir virajı dönüyor. Lastiklerle yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. Otomobilin kaymadan virajı dönebileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 115 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
8.Dairesel hareketZor
θ = 20°merkezevmax​ = ?

280 m yarıçaplı bir viraj 20° eğimlendirilmiştir ve lastikler ile yol arasındaki statik sürtünme katsayısı 0,2’dir. g = 9,81 m/s² alın. Bir otomobilin virajı yukarı ve dışarı kaymadan alabileceği en yüksek hız vmax değerini bulun.

r = 280 mθ = 20°μs = 0,2g = 9,81 m/s²
vmax = m/s
9.İş ve enerjiOrta
30°L = 0,5 m0,2 kg

Kütlesi 0,2 kg olan bir top, 0,5 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 30° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.

m = 0,2 kgL = 0,5 mθ = 30°g = 9,81 m/s²
T = N
10.İş ve enerjiZor
h = 3 mL = 5 mμ = 0,15k = 2000 N/m

0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.

m = 0,5 kgh = 3 mL = 5 mμ = 0,15k = 2000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
1 kg8 m/s5 kg

8 m/s hızla giden 1 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.

m1 = 1 kgm2 = 5 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
1800 kg9 m/s1200 kg18 m/sv′ = ?

Bir kavşakta 9 m/s hızla doğuya giden 1800 kg’lık bir otomobil, 18 m/s hızla kuzeye giden 1200 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.

m1 = 1800 kgv1 = 9 m/s (E)m2 = 1200 kgv2 = 18 m/s (N)
v′ = m/s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
0,2 kgk = 370 N/mA = 11 cmx = 2 cm

k = 370 N/m olan bir yaydaki 0,2 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 11 cm genlikle salınıyor. Dengeden 2 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.

m = 0,2 kgk = 370 N/mA = 11 cmx = 2 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
t (s)x (cm)t = ?2,5

Bir cisim 4 s periyot ve 10 cm genlikle basit harmonik hareket yapıyor. 10 cm’lik en büyük yer değiştirmesinden 2,5 cm’lik bir yer değiştirmeye gitmesi için gereken en kısa süre t nedir?

T = 4 sA = 10 cmx = 2,5 cm
t = s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
95 dB?1 m4 m

Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 1 m uzaklıkta düzey 95 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 4 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.

β1 = 95 dBr1 = 1 mr2 = 4 m
β2 = dB
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 405 nmθ2​ = ?

405 nm dalga boylu ışık, milimetrede 800 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 2. mertebe maksimumunun açısını, θ2, bulun.

N = 800 mm⁻¹λ = 405 nmm = 2
θ2 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: t = 9,818 s

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Eşit mesafeler

v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·27/5,5 = 9,818 s

Cevap

t = 9,818 s

O anda polis arabası 2v = 54 m/s hızla hareket eder.

2.Kinematik

Cevap: d = 48,9 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

Sürenin iki kısmı

½·9,81·t₁² = 343·(3,3 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 1132 = 0

Düşme süresi

Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.

t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·1132))/(2·4,905) = 3,157 s

Derinlik

d = ½·9,81·3,157² = 48,9 m

Cevap

d = 48,9 m
3.Newton yasaları

Cevap: μ = 0,2548

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

a = v₀²/(2d) = 3²/(2·1,8) = 2,5 m/s²

Sürtünme katsayısı

μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,5/9,81 = 0,2548

Cevap

μ = 0,2548
4.Newton yasaları

Cevap: d = 5,139 m

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Yavaşlama

İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.

a = 9,81·(sin 30° + 0,25·cos 30°) = 7,029 m/s²

Yol

d = v₀²/(2a) = 8,5²/(2·7,029) = 5,139 m

Cevap

d = 5,139 m
5.Eğik atış

Cevap: y = 12,61 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Duvara kadar süre

vx = 38·cos 25° = 34,44 m/s
t = x/vx = 45/34,44 = 1,307 s

O andaki yükseklik

y = 16,06·1,307 − ½·9,81·1,307² = 12,61 m

Cevap

y = 12,61 m

Top duvarda hâlâ yükselmektedir.

6.Eğik atış

Cevap: H = 75,52 m

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Düşey atış hızı

vy = 27·sin 65° = 24,47 m/s

Uçurumun üstündeki yükselme

Δh = vy²/(2g) = 24,47²/(2·9,81) = 30,52 m

Yerden yükseklik

H = 45 + 30,52 = 75,52 m

Cevap

H = 75,52 m
7.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 28,1 m/s

Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.

Merkezcil kuvveti sürtünme sağlar

m·v²/r = μ·m·g
v = √(μ·g·r) = √(0,7·9,81·115) = 28,1 m/s

Cevap

vmax = 28,1 m/s (101,2 km/h)
8.Dairesel hareket

Cevap: vmax = 40,87 m/s

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Kuvvet dengeleri

Sürtünme eğim aşağı yönlüdür.

N·(sin θ + μ·cos θ) = m·v²/r
N·(cos θ − μ·sin θ) = m·g

Sürat

v = √(280·9,81·0,53/0,8713) = 40,87 m/s

Cevap

vmax = 40,87 m/s
(147,1 km/h)
9.İş ve enerji

Cevap: T = 2,488 N

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.

Alttaki hız

v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,5·(1 − cos 30°) = 1,314 m²/s²

Alttaki kuvvetler

m·g = 0,2·9,81 = 1,962 N
T = mg + mv²/L = 1,962 + 0,2·1,314/0,5 = 2,488 N

Cevap

T = 2,488 N

Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 2,488 N.

10.İş ve enerji

Cevap: x = 10,51 cm

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 4,905·(3 − 0,15·5) = 11,04 J

En büyük sıkışma

½kx² = 11,04 → x = √(2·11,04/2000) = 0,1051 m = 10,51 cm

Cevap

x = 10,51 cm
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′2 = 2,667 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (1 − 5)/(1 + 5)·8 = −5,333 m/s
v′2 = 2·1/(1 + 5)·8 = 2,667 m/s

Cevap

v′2 = 2,667 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′ = 9 m/s

Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.

Momentum bileşenleri

px = 1800·9 = 16200 kg·m/s
py = 1200·18 = 21600 kg·m/s

Enkazın hızı

v′ = √(px² + py²)/(m1 + m2) = 27000/3000 = 9 m/s

Cevap

v′ = 9 m/s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: v = 4,652 m/s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = √(370/0,2) = 43,01 rad/s

x’teki hız

v = ω·√(A² − x²) = 43,01·√(0,11² − 0,02²) = 4,652 m/s

Cevap

v = 4,652 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: t = 0,8391 s

Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².

Açısal frekans

ω = 2π/T = 2π/4 = 1,571 rad/s

Zaman için çözün

0,25 = cos(ω·t) → ω·t = arccos(0,25) = 1,318 rad
t = 1,318/1,571 = 0,8391 s

Cevap

t = 0,8391 s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: β2 = 82,96 dB

Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).

Şiddet oranı

I₂/I₁ = (1/4)² = 0,0625

Yeni düzey

β₂ = 95 + 10·log₁₀(0,0625) = 82,96 dB

Cevap

β2 = 82,96 dB

Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.

16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ2 = 40,39 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Çizgi aralığı

d = 1/800 mm = 1,25 × 10⁻⁶ m

Ağ denklemi

sin θ = mλ/d = 2·405 × 10⁻⁹/(1,25 × 10⁻⁶) = 0,648
θ = 40,39°

Cevap

θ2 = 40,39°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics