Fizik 1: Mekanik: hızlı tekrar paketi

Formül kâğıtları, her konunun temel yöntem adımları ve 16 alıştırma sorusu; tam çözümler en sonda.

Yeni sorularDerse dön

Yazdırma penceresinde, bir kopyayı cihazınızda saklamak için “PDF olarak kaydet” seçeneğini seçin.

1Formüller ve yöntemler

Kinematik

Hız
v = v0 + a·t
Yer değiştirme
s = v0·t + ½·a·t²
Zaman olmadan
v² = v0² + 2·a·s
Birimler
1 m/s = 3,6 km/h

Yöntem

  1. Bildiklerinizi birimleriyle listeleyin: v₀, v, a, t ve s.
  2. Üç bilineninizi ve bilinmeyeni içeren denklemi seçin.
  3. Bir pozitif yön seçin ve zıt yöndeki büyüklüklere eksi işareti verin.
  4. Çözün ve cevabın fiziksel olarak anlamlı olduğunu kontrol edin.

Newton yasaları

İkinci yasa
ΣF = m·a
Ağırlık
W = m·g
Kinetik sürtünme
Ff = μ·N
Eğik düzlemde
eğim boyunca: m·g·sin θ, dik: m·g·cos θ

Yöntem

  1. Cisme etkiyen her kuvvetle bir serbest cisim diyagramı çizin.
  2. Hareket boyunca bir pozitif yön seçin.
  3. Kuvvetleri harekete paralel ve dik bileşenlere ayırın (eğimde: boyunca m·g·sin θ, yüzeye doğru m·g·cos θ).
  4. Hareket boyunca ΣF = m·a uygulayın; sürtünme harekete karşı μ·N’dir.

Eğik atış

Bileşenler
vx = v0cos θ, vy = v0sin θ
Konum
x = vxt, y = h + vyt − ½gt²
Maksimum yükseklik
H = h + vy²/(2g)
Menzil (düz zemin)
R = v0²·sin 2θ/g

Yöntem

  1. Atış hızını bileşenlerine ayırın: vx = v₀·cos θ ve vy = v₀·sin θ.
  2. Yatay hareket sabit hızlıdır; düşey hareketin ivmesi −g’dir.
  3. Uçuş süresini düşey hareketten bulun.
  4. Menzili bulmak için bu süreyi yatay harekette kullanın.

Dairesel hareket

Merkezcil ivme
a = v²/r = ω²·r
Merkezcil kuvvet
F = m·v²/r
Açısal hız
ω = v/r = 2π/T
Düz viraj, sürtünme
vmax = √(μ·g·r)

İş ve enerji

Kinetik enerji
Ek = ½mv²
Potansiyel enerji
Ep = mgh
Enerji denkliği
Ek1 + Ep1 + W = Ek2 + Ep2 + losses
Sürtünme işi
W = μ·N·d
Güç
P = W/t

Momentum ve çarpışmalar

Momentum
p = m·v
Korunum
Σm·v (before) = Σm·v (after)
Tamamen esnek olmayan
v′ = (m1v1 + m2v2)/(m1 + m2)
İtme
J = F·Δt = m·Δv

Yöntem

  1. Bir pozitif yön seçin ve her hıza işaretini verin.
  2. Önceki toplam momentumu yazın: Σm·v.
  3. Tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler sonra birlikte hareket eder; esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur.
  4. Önceki momentumu sonraki momentuma eşitleyin ve çözün.

Yaylar ve sarkaçlar

Yaydaki kütle
T = 2π·√(m/k)
Sarkaç
T = 2π·√(L/g)
Açısal frekans
ω = √(k/m) = 2π/T
En büyük hız ve ivme
vmax = A·ω, amax = A·ω²
Enerji
E = ½·k·A²

Dalgalar, ses ve optik

Dalga sürati
v = fλ, T = 1/f
İp
v = √(T/μ), μ = m/L
Ses düzeyi
β = 10·log10(I/I0), I0 = 10⁻¹² W/m²
Noktasal kaynak
I = P/(4πr²)
Duran dalgalar
ip ya da iki ucu açık boru fn = n·v/(2L); bir ucu kapalı boru fn = n·v/(4L), n tek
Doppler etkisi
f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs)
Kırılma indisi
n = c/v, λ = λ0/n
Snell yasası
n1sin θ1 = n2sin θ2
Kritik açı
sin θc = n2/n1
Optik lif
NA = sin θa = √(n1² − n2²)
Mercekler ve aynalar
1/f = 1/do + 1/di, m = −di/do, mirror f = R/2
Çift yarık
d·sin θ = mλ, ym = mλL/d
Kırınım ağı
d = 1/N, d·sin θ = mλ, mmax ≤ d/λ
Tek yarık
a·sin θ = mλ (dark), w = 2λL/a

Yöntem

  1. Problemin türünü belirleyin: dalga sürati, ses düzeyi, duran dalga, Doppler, kırılma, mercek ya da ayna veya girişim.
  2. Önce bağıntıyı yazın: v = fλ, β = 10·log(I/I₀), fₙ = n·v/(2L) veya n·v/(4L), f′ = f(v ± vo)/(v ∓ vs), n₁sin θ₁ = n₂sin θ₂, 1/f = 1/d₀ + 1/dᵢ, d·sin θ = mλ.
  3. Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
  4. İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.

2Alıştırma soruları

1.KinematikOrta
t (s)v (m/s)1,852 s13,89

50 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.

v₀ = 50 km/ha = −7,5 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
t (s)v (m/s)10 s

Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 10 s boyunca 1 m/s² ile hızlanıyor, sonra 20 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2,5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.

a1 = 1 m/s²t1 = 10 st2 = 20 sa3 = −2,5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
20 kg35°F = 150 Nμ = 0,3

20 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 35° üstünde bir halatla 150 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.

m = 20 kgF = 150 Nθ = 35°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
3 kg8 kgTF = 130 Nμ = 0,3

Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 130 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 8 kg’lık bloğu çekiyor; 3 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.

m1 = 3 kgm2 = 8 kgF = 130 Nμ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
v0​ = ?75°R = 95 m

Bir top düz zeminden yatayın 75° üstünde atılıyor ve 95 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.

θ = 75°R = 95 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
h = 15 mv0​ = 10 m/s30°x = ?

Bir top 15 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.

v0 = 10 m/sθ = 30°h = 15 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
r = 2,9 mn = ?

Bir lunapark rotorunda biniciler 2,9 m yarıçaplı düşey bir silindirin duvarına yaslanıyor. Yeterince hızlı döndüğünde zemin aşağı iner ve onları sürtünme tutar. Statik sürtünme katsayısı 0,7. g = 9,81 m/s² alın. En küçük dönme hızı n değerini dakikadaki devir cinsinden bulun.

r = 2,9 mμs = 0,7g = 9,81 m/s²
n = rpm
8.Dairesel hareketZor
r = 0,5 m8 m/svtop​ = ?

0,5 m uzunluğundaki hafif bir ipe bağlı 1,4 kg’lık bir top düşey bir çemberde döndürülüyor. En alt noktada hızı 8 m/s’dir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. En üst noktada ipteki gerilme Ttop değerini bulun.

m = 1,4 kgr = 0,5 mvbottom = 8 m/sg = 9,81 m/s²
Ttop = N
9.İş ve enerjiOrta
0,05 kgk = 400 N/mh = ?

Bir oyuncak fırlatıcının yay sabiti 400 N/m olan düşey bir yayı vardır. Üzerine kütlesi 0,05 kg olan bir top konuyor ve yay 5 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Hava direncini ve yayın kütlesini ihmal ederek topun, yay sıkışıkken bulunduğu konumdan ölçülen yükselme yüksekliği h değerini bulun.

m = 0,05 kgk = 400 N/mx = 5 cmg = 9,81 m/s²
h = m
10.İş ve enerjiZor
h = 5 mL = 3 mμ = 0,1k = 2500 N/m

2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 3 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,1) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 2500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.

m = 2,5 kgh = 5 mL = 3 mμ = 0,1k = 2500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
2,5 kg8 m/s5 kg

8 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).

m1 = 2,5 kgm2 = 5 kgv1 = 8 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
23 m/s19 m/s

0,1 kg’lık bir top bir duvara 23 m/s hızla çarpıyor ve 19 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.

m = 0,1 kgvin = 23 m/svout = 19 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
L = ?

Periyodu 2,3 s olması için basit bir sarkaç ne uzunlukta olmalıdır? g = 9,81 m/s² alın. L değerini bulun.

T = 2,3 sg = 9,81 m/s²
L = m
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
3,5 kgk = 180 N/mA = 9 cm

k = 180 N/m olan bir yaya bağlı 3,5 kg’lık bir kütle denge konumundan 9 cm çekilip serbest bırakılıyor. En büyük hızı vmax değerini bulun.

m = 3,5 kgk = 180 N/mA = 9 cm
vmax = m/s
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
θc = ?90°elmas, n1​ = 2,42gliserin, n2​ = 1,47

Işık, elmas içinde (n = 2,42) gliserin (n = 1,47) ile düz bir sınıra doğru ilerliyor. Ötesinde tam yansıdığı kritik açıyı, θc, bulun.

n1 = 2,42n2 = 1,47
θc = °
16.Dalgalar, ses ve optikZor
λ = 405 nmθ1​ = ?

405 nm dalga boylu ışık, milimetrede 400 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.

N = 400 mm⁻¹λ = 405 nmm = 1
θ1 = °

3Çözeltiler

1.Kinematik

Cevap: s = 12,86 m

Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.

Birimler

v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s

Fren mesafesi

0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·7,5) = 12,86 m

Cevap

s = 12,86 m
2.Kinematik

Cevap: s = 270 m

Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.

En yüksek hız

v = a1·t1 = 1·10 = 10 m/s

Her evrenin mesafesi

s1 = ½·1·10² = 50 m
s2 = 10·20 = 200 m
s3 = 10²/(2·2,5) = 20 m

Toplam mesafe

s = 50 + 200 + 20 = 270 m

Cevap

s = 270 m
3.Newton yasaları

Cevap: a = 4,491 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Normal kuvvet

N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 150·sin 35° = 110,2 N

Yatay kuvvetler

m·a = F·cos θ − μ·N = 122,9 − 33,05
a = 89,82/20 = 4,491 m/s²

Cevap

a = 4,491 m/s²
4.Newton yasaları

Cevap: a = 8,875 m/s²

Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.

Tüm sistem

a = (F − μ·(m1 + m2)·g)/(m1 + m2) = (130 − 32,37)/11 = 8,875 m/s²

Cevap

a = 8,875 m/s²
5.Eğik atış

Cevap: v0 = 43,17 m/s

Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.

Menzil formülünü v₀ için çözün

v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·95/sin 150°) = 43,17 m/s

Cevap

v0 = 43,17 m/s
6.Eğik atış

Cevap: x = 20,19 m

Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.

Atış hızını bileşenlerine ayırın

Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.

vx = v0·cos θ = 10·cos 30° = 8,66 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 30° = 5 m/s

Havada kalma süresi

y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.

0 = 15 + 5·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (5 + √(25 + 294,3))/9,81 = 2,331 s

Yatay mesafe

x = vx·t = 8,66·2,331 = 20,19 m

Cevap

x = 20,19 m
7.Dairesel hareket

Cevap: n = 20,99 rpm

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Biniciye etkiyen kuvvetler

N = m·ω²·r
μ·N = m·g → μ·ω²·r = g

Açısal hız

ω = √(g/(μ·r)) = √(9,81/(0,7·2,9)) = 2,198 rad/s

Dönme hızı

n = ω·60/(2π) = 20,99 rpm

Cevap

n = 20,99 rpm
8.Dairesel hareket

Cevap: Ttop = 110,5 N

Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.

Tepedeki hız

2r yükseklik boyunca kinetik enerji potansiyel enerjiye dönüşür.

vtop² = 8² − 4·9,81·0,5 = 44,38 m²/s²

Tepedeki kuvvetler

İp gerilmesi ve yerçekimi ikisi de aşağı, merkeze doğrudur.

T + m·g = m·vtop²/r
T = 1,4·44,38/0,5 − 1,4·9,81 = 110,5 N

Cevap

Ttop = 110,5 N
9.İş ve enerji

Cevap: h = 1,019 m

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Yay enerjisi

x = 5 cm = 0,05 m
½kx² = ½·400·0,05² = 0,5 J

Yükseklik

m·g = 0,05·9,81 = 0,4905 N
h = ½kx²/(mg) = 0,5/0,4905 = 1,019 m

Cevap

h = 1,019 m
10.İş ve enerji

Cevap: v = 9,603 m/s

İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).

Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji

Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.

mgh − μmgL = 24,53·(5 − 0,1·3) = 115,3 J

Yaydaki hız

½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,7) = 9,603 m/s

Cevap

v = 9,603 m/s
11.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: v′1 = −2,667 m/s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Duran hedefle esnek çarpışma

Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.

v′1 = (2,5 − 5)/(2,5 + 5)·8 = −2,667 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 5)·8 = 5,333 m/s

Cevap

v′1 = −2,667 m/s

Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.

12.Momentum ve çarpışmalar

Cevap: J = 4,2 N·s

Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.

Momentumdaki değişim

J = m·Δv = 0,1·(19 + 23) = 4,2 N·s

Cevap

J = 4,2 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: L = 1,315 m

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Uzunluk için çözün

L = g·(T/2π)² = 9,81·(2,3/2π)² = 1,315 m

Cevap

L = 1,315 m
14.Yaylar ve sarkaçlar

Cevap: vmax = 0,6454 m/s

Basit harmonik hareket: k sertlikli bir yaya bağlı m kütlesi ω = √(k/m) açısal frekansı ve T = 2π/ω = 2π·√(m/k) periyoduyla salınır. L uzunluğundaki basit sarkaç için T = 2π·√(L/g). A genliğiyle en büyük hız A·ω, en büyük ivme A·ω² ve enerji ½·k·A²’dir.

Açısal frekans

ω = √(180/3,5) = 7,171 rad/s

En büyük hız

vmax = A·ω = 0,09·7,171 = 0,6454 m/s

Cevap

vmax = 0,6454 m/s
15.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θc = 37,4 °

Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.

90°’de kırılma

sin θc = n₂/n₁ = 1,47/2,42 = 0,6074

Kritik açı

θc = arcsin(0,6074) = 37,4°

Cevap

θc = 37,4°
16.Dalgalar, ses ve optik

Cevap: θ1 = 9,323 °

Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …

Çizgi aralığı

d = 1/400 mm = 2,5 × 10⁻⁶ m

Ağ denklemi

sin θ = mλ/d = 1·405 × 10⁻⁹/(2,5 × 10⁻⁶) = 0,162
θ = 9,323°

Cevap

θ1 = 9,323°

ExamProblems · examproblems.com/courses/physics-1-mechanics