Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
108 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 108 km/ha = −4 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 7 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 7 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
20 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 150 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 20 kgF = 150 Nθ = 25°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 4,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 8,5 kgm2 = 4,5 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 28 m/s hızla ve yatayın 70° üstünde, 31 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 28 m/sθ = 70°x = 31 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 15° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 26 m/sθ = 15°h = 55 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.Dairesel hareketOrta
0,4 m uzunluğundaki bir ipe bağlı küçük bir top, ip düşeyle sabit 25° açı yapacak şekilde yatay bir çemberde dönüyor (konik sarkaç). g = 9,81 m/s² alın. Bir tur için geçen süre T değerini bulun.
L = 0,4 mθ = 25°g = 9,81 m/s²
T = s
8.Dairesel hareketZor
1,4 m uzunluğunda bir ipe bağlı 1,2 kg’lık bir top düşey bir çember üzerinde döndürülüyor. En alt noktada 8,5 m/s hızla hareket ediyor. g = 9,81 m/s² alın. En alt noktada ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1,2 kgr = 1,4 mv = 8,5 m/sg = 9,81 m/s²
T = N
9.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 110 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,6’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 110 km/hμ = 0,6g = 9,81 m/s²
d = m
10.İş ve enerjiZor
0,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 0,5 kgh = 5 mL = 1,5 mμ = 0,15k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
11.Momentum ve çarpışmalarOrta
4 m/s hızla giden 5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 1 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 1 kgv1 = 4 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
12.Momentum ve çarpışmalarZor
0,2 kg’lık bir top bir duvara 14 m/s hızla çarpıyor ve 18 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 40 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,2 kgvin = 14 m/svout = 18 m/sΔt = 40 ms
J = N·s
13.Yaylar ve sarkaçlarOrta
k = 110 N/m olan bir yaydaki 3,3 kg’lık kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 19 cm genlikle salınıyor. Dengeden 16 cm uzaktayken hızı v değerini bulun.
m = 3,3 kgk = 110 N/mA = 19 cmx = 16 cm
v = m/s
14.Yaylar ve sarkaçlarZor
k = 130 N/m olan bir yaydaki kütle sürtünmesiz bir yüzeyde 4 cm genlikle salınıyor. Kütle dengeden 2 cm uzaktayken yayda depolanan enerji U değerini bulun.
k = 130 N/mA = 4 cmx = 2 cm
U = J
15.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 0,4 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 5. harmonik frekansını, f5, bulun.
v = 343 m/sn = 5L = 0,4 m
f5 = Hz
16.Dalgalar, ses ve optikZor
600 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,3 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 3. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y3, bulun.
λ = 600 nmd = 0,3 mmL = 2,5 mm = 3
y3 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 7,5 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 108/3,6 = 30 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 30/4 = 7,5 s
Cevap
t = 7,5 s
2.Kinematik
Cevap: t = 2,602 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 7·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 7·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (7 + √(7² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,602 s
Cevap
t = 2,602 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 4,805 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 150·sin 25° = 132,8 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 135,9 − 39,84
a = 96,1/20 = 4,805 m/s²
Cevap
a = 4,805 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 28,86 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Duvara kadar süre
vx = 28·cos 70° = 9,577 m/s
t = x/vx = 31/9,577 = 3,237 s
O andaki yükseklik
y = 26,31·3,237 − ½·9,81·3,237² = 33,77 m
Cevap
y = 33,77 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 103,1 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 26·cos 15° = 25,11 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 15° = 6,729 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 55 + 6,729·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (6,729 + √(45,28 + 1079))/9,81 = 4,104 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 25,11·4,104 = 103,1 m
Cevap
x = 103,1 m
7.Dairesel hareket
Cevap: T = 1,208 s
Uniform circular motion: an object moving at speed v on a circle of radius r accelerates towards the centre with a = v²/r, so it needs a net inward force F = m·v²/r. That force is supplied by something real: friction, tension, gravity or a normal force.
Çemberin yarıçapı
r = L·sin θ = 0,4·sin 25° = 0,169 m
Sürat
İp gerilmesi ve yerçekimi birlikte içe doğru kuvveti verir: tan θ = v²/(r·g).
v = √(r·g·tan θ) = √(0,169·9,81·tan 25°) = 0,8794 m/s
Periyot
T = 2π·r/v = 2π·0,169/0,8794 = 1,208 s
Cevap
T = 1,208 s
8.Dairesel hareket
Cevap: T = 73,7 N
Düzgün dairesel hareket: r yarıçaplı bir çember üzerinde v hızıyla hareket eden bir cisim merkeze doğru a = v²/r ivmesiyle ivmelenir; bu yüzden içe doğru F = m·v²/r net kuvvetine ihtiyaç duyar. Bu kuvveti gerçek bir etki sağlar: sürtünme, ip gerilmesi, yer çekimi ya da normal kuvvet.
En alt noktadaki kuvvetler
Merkeze doğru (yukarı) yön pozitiftir.
T − m·g = m·v²/r
T = 1,2·9,81 + 1,2·8,5²/1,4 = 11,77 + 61,93 = 73,7 N
Cevap
T = 73,7 N
9.İş ve enerji
Cevap: d = 79,31 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 110/3,6 = 30,56 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 30,56²/(2·0,6·9,81) = 79,31 m
Cevap
d = 79,31 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
10.İş ve enerji
Cevap: x = 30,61 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 4,905·(5 − 0,15·1,5) = 23,42 J
En büyük sıkışma
½kx² = 23,42 → x = √(2·23,42/500) = 0,3061 m = 30,61 cm
Cevap
x = 30,61 cm
11.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 6,667 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (5 − 1)/(5 + 1)·4 = 2,667 m/s
v′2 = 2·5/(5 + 1)·4 = 6,667 m/s
Cevap
v′2 = 6,667 m/s
12.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 6,4 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,2·(18 + 14) = 6,4 N·s
Cevap
J = 6,4 N·s
13.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: v = 0,5916 m/s
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Açısal frekans
ω = √(110/3,3) = 5,774 rad/s
x’teki hız
v = ω·√(A² − x²) = 5,774·√(0,19² − 0,16²) = 0,5916 m/s
Cevap
v = 0,5916 m/s
14.Yaylar ve sarkaçlar
Cevap: U = 0,026 J
Simple harmonic motion: a mass m on a spring of stiffness k oscillates with angular frequency ω = √(k/m) and period T = 2π/ω = 2π·√(m/k). A simple pendulum of length L has T = 2π·√(L/g). With amplitude A, the largest speed is A·ω, the largest acceleration A·ω² and the energy ½·k·A².
Toplam enerji
E = ½·k·A² = ½·130·0,04² = 0,104 J
x’teki yay enerjisi
U = ½·k·x² = ½·130·0,02² = 0,026 J
Cevap
U = 0,026 J
15.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f5 = 2144 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,4/5 = 0,16 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,16 = 2144 Hz
Cevap
f5 = 2144 Hz
16.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y3 = 15 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …