Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 1,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1100 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 1,5 m/s²s = 1100 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 9 s boyunca 1,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 22 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 5 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 1,5 m/s²t1 = 9 st2 = 22 sa3 = −5 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 15° üstünde bir halatla 90 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,4. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgF = 90 Nθ = 15°μ = 0,4g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 110 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 5 kg’lık bloğu çekiyor; 9 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 9 kgm2 = 5 kgF = 110 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 32 m/sθ = 45°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 50° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 12 m/sθ = 50°h = 55 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1 kg olan bir top, 1 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 90° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 1 kgL = 1 mθ = 90°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 5 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,2). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 2 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 1 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 5 kgm2 = 2 kgμ = 0,2d = 1 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
7 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 0,5 kgm2 = 3,5 kgv1 = 7 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
20 g’lık bir mermi, 1,3 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 20° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 20 gM = 5 kgL = 1,3 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 3 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 3 mH = 2 mb = 1 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Hidrostatik kuvvetZor
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, gliserin dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
Su, 75 mm değerinden 40 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 280 kPa, hız 1,25 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Su, 200 mm değerinden 100 mm değerine daralan ve 3 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 330 kPa, hız 2,25 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Tersinir bir soğutucu 4 kW ısı çekerek bir soğuk odayı -5 °C’de tutuyor ve 25 °C’deki çevreye ısı atıyor. Isı atma hızı Q̇H değerini bulun.
TL = -5 °CTH = 25 °CQ̇L = 4 kW
Q̇H = kW
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı makinesi çevrim başına 350 °C’deki bir kaynaktan 1600 kJ ısı alıyor, 704 kJ iş üretiyor ve kalanı 10 °C’deki bir kaynağa atıyor. Çevrim başına üretilen toplam entropi Sgen değerini bulun.
TH = 350 °CTL = 10 °CQH = 1600 kJW = 704 kJ
Sgen = kJ/K
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
5 cm boyunda bir cisim, odak uzaklığı 20 cm olan ince bir yakınsak merceğin 30 cm önünde duruyor. Görüntü boyunu, hi, bulun (ters görüntü için negatif).
ho = 5 cmdo = 30 cmf = 20 cm
hi = cm
20.Dalgalar, ses ve optikZor
589 nm dalga boylu ışık, 0,1 mm genişliğinde tek bir yarıktan geçiyor. 1. karanlık saçağın doğrudan geçiş doğrultusuna göre açısını, θ1, bulun.
λ = 589 nma = 0,1 mmm = 1
θ1 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 57,45 m/s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·1,5·1100) = 57,45 m/s
Cevap
v = 57,45 m/s
(206,8 km/h)
2.Kinematik
Cevap: s = 376 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 1,5·9 = 13,5 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·1,5·9² = 60,75 m
s2 = 13,5·22 = 297 m
s3 = 13,5²/(2·5) = 18,23 m
Toplam mesafe
s = 60,75 + 297 + 18,23 = 376 m
Cevap
s = 376 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,493 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 90·sin 15° = 123,9 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 86,93 − 49,54
a = 37,39/15 = 2,493 m/s²
Cevap
a = 2,493 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 70,71 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: H = 26,1 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 32·cos 45° = 22,63 m/s
vy = v0·sin θ = 32·sin 45° = 22,63 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 22,63²/(2·9,81) = 26,1 m
Cevap
H = 26,1 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 34,05 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 12·cos 50° = 7,713 m/s
vy = v0·sin θ = 12·sin 50° = 9,193 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 55 + 9,193·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (9,193 + √(84,5 + 1079))/9,81 = 4,414 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 7,713·4,414 = 34,05 m
Cevap
x = 34,05 m
7.İş ve enerji
Cevap: T = 29,43 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1·(1 − cos 90°) = 19,62 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 1·9,81 = 9,81 N
T = mg + mv²/L = 9,81 + 1·19,62/1 = 29,43 N
Cevap
T = 29,43 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 29,43 N.
8.İş ve enerji
Cevap: v = 1,674 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 19,62·1 = 19,62 J
μ·m₁g·d = 0,2·49,05·1 = 9,81 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 9,81 → v = √(2·9,81/7) = 1,674 m/s
Cevap
v = 1,674 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −5,25 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (0,5 − 3,5)/(0,5 + 3,5)·7 = −5,25 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 3,5)·7 = 1,75 m/s
Cevap
v′1 = −5,25 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 311,3 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,3·(1 − cos 20°) = 0,0784 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,0784) = 1,24 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 5,02·1,24/0,02 = 311,3 m/s
Cevap
v = 311,3 m/s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 78,48 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 3 + 2/2 = 4 m
A = H·b = 2·1 = 2 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·4·2 = 78,48 kN
Cevap
F = 78,48 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: ycp = 3,308 m
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 1,5/2 = 3,25 m
A = H·b = 1,5·2 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·3,25·3 = 120,5 kN
Basınç merkezi
Basınç derinlikle arttığından bileşke ağırlık merkezinin altında etkir.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 25 + 273,15 = 298,1 K
TL = -5 + 273,15 = 268,1 K
Tersinir ısı oranı
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 4·298,1/268,1 = 4,448 kW
Cevap
Q̇H = 4,448 kW
Giriş gücü: Ẇ = 0,4475 kW.
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Sgen = 0,5968 kJ/K
Entropi üretimi: tam bir çevrim boyunca iş akışkanının net entropi değişimi yoktur. Sıcak kaynak QH/TH kaybeder, soğuk kaynak QL/TL kazanır. Bunların toplamı üretilen entropidir; tersinir çevrim için sıfır, her gerçek çevrim için pozitiftir.
Atılan ısı
QL = QH − W = 1600 − 704 = 896 kJ
Mutlak sıcaklıklar
TH = 350 + 273,15 = 623,1 K
TL = 10 + 273,15 = 283,1 K
Kaynakların entropi değişimleri
ΔSH = −1600/623,1 = −2,568 kJ/K
ΔSL = 896/283,1 = 3,164 kJ/K
Sgen = 3,164 − 2,568 = 0,5968 kJ/K
Cevap
Sgen = 0,5968 kJ/K
Sgen > 0, yani makine mümkündür ama tersinmezdir.
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: hi = −10 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/20 − 1/30
di = 60 cm
Büyütme ve boy
m = −60/30 = −2
hi = −2·5 = −10 cm
Cevap
hi = −10 cm
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ1 = 0,3375 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …