Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
50 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,5 s’dir; ardından otomobil 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 50 km/htr = 1,5 sa = −4,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 6 s boyunca 1,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 5 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 1,5 m/s²t1 = 6 st2 = 5 sa3 = −4 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
20 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 15° üstünde bir halatla 40 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 20 kgF = 40 Nθ = 15°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 8,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 3 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Sistemin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 8,5 kgm2 = 3 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 45° üstünde atılıyor ve 125 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 45°R = 125 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 5 m’lik bir uçurumun tepesinden 17 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 17 m/sθ = 35°h = 5 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 10 kg olan bir top, 1,5 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 20° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 10 kgL = 1,5 mθ = 20°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,3) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 5 mL = 2 mμ = 0,3k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 16 m/s hızla giden 10 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 6 kg’lık parça 73 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 10 kgu = 16 m/sm1 = 6 kgv′1 = 73 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 16 m/s hızla doğuya giden 1100 kg’lık bir otomobil, 9 m/s hızla kuzeye giden 800 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.
m1 = 1100 kgv1 = 16 m/s (E)m2 = 800 kgv2 = 9 m/s (N)
v′ = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 3 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 3 mH = 3 mb = 2 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Hidrostatik kuvvetZor
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
Su, 75 mm değerinden 50 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 100 kPa, hız 1,25 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Su, 150 mm değerinden 75 mm değerine daralan ve 8 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 400 kPa, hız 2,25 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Bir ısı makinesi 425 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 35 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. 1300 kJ ısı alıyor. Üretebileceği en fazla iş Wmax değerini bulun.
TH = 425 °CTL = 35 °CQH = 1300 kJ
Wmax = kJ
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir buzdolabı, 32 °C sıcaklığındaki bir mutfakta soğuk bölmesini 2 °C sıcaklığında tutuyor ve soğuk bölmeden 4,5 kW ısı çekiyor. Gereken en küçük güç girdisi Ẇmin değerini bulun.
TH = 32 °CTL = 2 °CQ̇L = 4,5 kW
Ẇmin = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir makine, belirli bir noktada 70 dB ses düzeyi veriyor. 2 özdeş makine aynı anda çalıştığında (evresiz kaynaklar) o noktadaki düzeyi, β, bulun.
β1 = 70 dBn = 2
β = dB
20.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir cisim, eğrilik yarıçapı 40 cm olan çukur aynanın 12 cm önündedir. Görüntü uzaklığını, di, bulun; aynanın önündeki (gerçek) görüntü için pozitif, arkasındaki (sanal) görüntü için negatif.
do = 12 cmR = 40 cm
di = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 42,27 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 13,89·1,5 = 20,83 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·4,5) = 21,43 m
Toplam
d = 20,83 + 21,43 = 42,27 m
Cevap
d = 42,27 m
2.Kinematik
Cevap: s = 82,13 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 1,5·6 = 9 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·1,5·6² = 27 m
s2 = 9·5 = 45 m
s3 = 9²/(2·4) = 10,13 m
Toplam mesafe
s = 27 + 45 + 10,13 = 82,13 m
Cevap
s = 82,13 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,003 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 196,2 − 40·sin 15° = 185,8 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 38,64 − 18,58
a = 20,05/20 = 1,003 m/s²
Cevap
a = 1,003 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: a = 1,109 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·125/sin 90°) = 35,02 m/s
Cevap
v0 = 35,02 m/s
6.Eğik atış
Cevap: α = 44,94 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 17·cos 35° = 13,93 m/s
vy0 = 17·sin 35° = 9,751 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(9,751² + 2·9,81·5) = 13,9 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 13,9/13,93 → α = 44,94°
Cevap
α = 44,94°
7.İş ve enerji
Cevap: T = 109,9 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·1,5·(1 − cos 20°) = 1,775 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
T = mg + mv²/L = 98,1 + 10·1,775/1,5 = 109,9 N
Cevap
T = 109,9 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 109,9 N.
8.İş ve enerji
Cevap: v = 9,291 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(5 − 0,3·2) = 107,9 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·4,4) = 9,291 m/s
Cevap
v = 9,291 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −69,5 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 10·16 = 160 kg·m/s
Sonraki momentum
160 = 6·73 + 4·v′2
v′2 = (160 − 438)/4 = −69,5 m/s
Cevap
v′2 = −69,5 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′ = 10,01 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 425 + 273,15 = 698,1 K
TL = 35 + 273,15 = 308,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 308,1/698,1 = 55,86 %
En fazla iş
Wmax = ηmax·QH = 0,5586·1300 = 726,2 kJ
Cevap
Wmax = 726,2 kJ
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇmin = 0,4906 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
En az işi, en yüksek COP’a sahip tersinir bir makine gerektirir.
Ẇmin = Q̇L/COP = 4,5/9,172 = 0,4906 kW
Cevap
Ẇmin = 0,4906 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β = 73,01 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Toplam şiddet
I = 2·I₁
Seviye
β = 70 + 10·log₁₀(2) = 73,01 dB
Cevap
β = 73,01 dB
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −30 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.