Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 3 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1400 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 3 m/s²s = 1400 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 5 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 5 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kutu, yatayla 30° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 15 kgθ = 30°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 125 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 2 kg’lık bloğu çekiyor; 12 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 12 kgm2 = 2 kgF = 125 Nμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 28 m/s hızla ve yatayın 20° üstünde, 31 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 28 m/sθ = 20°x = 31 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top 20 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 15° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 27 m/sθ = 15°h = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
1 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 12 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,35. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 1 kgθ = 40°μ = 0,35d = 12 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.İş ve enerjiZor
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 4 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,2) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 1500 N/m) çarpıyor. Blok yaya ulaştığındaki hızı v değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 3,5 mL = 4 mμ = 0,2k = 1500 N/mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
5 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 4,5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 16 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 5 gM = 4,5 kgh = 16 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 24 m/s hızla doğuya giden 1900 kg’lık bir otomobil, 8 m/s hızla kuzeye giden 1300 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1900 kgv1 = 24 m/s (E)m2 = 1300 kgv2 = 8 m/s (N)
θ = °
11.Hidrostatik kuvvetOrta
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, deniz suyu dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 1 mH = 3 mb = 2 mρ = 1025 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, 100 mm değerinden 50 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 150 kPa, hız 1 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Su, 150 mm değerinden 40 mm değerine daralan ve 3 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 200 kPa, hız 0,5 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Tersinir bir soğutucu 6,5 kW ısı çekerek bir soğuk odayı -20 °C’de tutuyor ve 35 °C’deki çevreye ısı atıyor. Isı atma hızı Q̇H değerini bulun.
TL = -20 °CTH = 35 °CQ̇L = 6,5 kW
Q̇H = kW
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 400 °C’deki bir kaynaktan 80 kW ısı alıyor ve 25 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -10 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 25 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 400 °CT0 = 25 °CTL = -10 °CQ̇H = 80 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 25 cm olan ince bir ıraksak merceğin 8 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 8 cmf = −25 cm
di = cm
20.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir optik lifin çekirdeği n₁ = 1,5, kılıfı n₂ = 1,49’dir. Havadan gelen ışığın lifin ucuna girip yine toplam iç yansımayla iletilebileceği, lif eksenine göre en büyük açıyı, θa, bulun.
n1 = 1,5n2 = 1,49n0 = 1,00
θa = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 91,65 m/s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·3·1400) = 91,65 m/s
Cevap
v = 91,65 m/s
(329,9 km/h)
2.Kinematik
Cevap: t = 3,229 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−35 = 5·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 5·t − 35 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (5 + √(5² + 2·9,81·35))/9,81 = 3,229 s
Cevap
t = 3,229 s
3.Newton yasaları
Cevap: F = 111,8 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 73,57 + 38,23 = 111,8 N
Cevap
F = 111,8 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 107,1 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: y = 4,474 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Duvara kadar süre
vx = 28·cos 20° = 26,31 m/s
t = x/vx = 31/26,31 = 1,178 s
O andaki yükseklik
y = 9,577·1,178 − ½·9,81·1,178² = 4,474 m
Cevap
y = 4,474 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 74,42 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 27·cos 15° = 26,08 m/s
vy = v0·sin θ = 27·sin 15° = 6,988 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 20 + 6,988·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (6,988 + √(48,83 + 392,4))/9,81 = 2,854 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 26,08·2,854 = 74,42 m
Cevap
x = 74,42 m
7.İş ve enerji
Cevap: Wf = 31,56 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 9,81·0,766 = 7,515 N
F = μN = 0,35·7,515 = 2,63 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 2,63·12 = 31,56 J
Cevap
Wf = 31,56 J
8.İş ve enerji
Cevap: v = 7,278 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(3,5 − 0,2·4) = 66,22 J
Yaydaki hız
½mv² = mg(h − μL) → v = √(2g(h − μL)) = √(2·9,81·2,7) = 7,278 m/s
Cevap
v = 7,278 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 1596 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,16) = 1,772 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,005 + 4,5)·1,772/0,005 = 1596 m/s
Cevap
v = 1596 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 12,85 °
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentum bileşenleri
px = 1900·24 = 45600 kg·m/s
py = 1300·8 = 10400 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 0,2281 → θ = 12,85°
Cevap
θ = 12,85°
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 88,29 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 1/2 = 3 m
A = H·b = 1·3 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3·3 = 88,29 kN
Cevap
F = 88,29 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 150,8 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1 + 3/2 = 2,5 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·2,5·6 = 150,8 kN
Cevap
F = 150,8 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 142,5 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 35 + 273,15 = 308,1 K
TL = -20 + 273,15 = 253,1 K
Tersinir ısı oranı
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 6,5·308,1/253,1 = 7,912 kW
Cevap
Q̇H = 7,912 kW
Giriş gücü: Ẇ = 1,412 kW.
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 335,1 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 400 + 273,15 = 673,1 K
T0 = 25 + 273,15 = 298,1 K
TL = -10 + 273,15 = 263,1 K
Makine işi
η = 1 − 298,1/673,1 = 0,5571
Ẇ = 0,5571·80 = 44,57 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 263,1/(298,1 − 263,1) = 7,519
Q̇L = 7,519·44,57 = 335,1 kW
Cevap
Q̇L = 335,1 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −6,061 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/(−25) − 1/8
di = −6,061 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −6,061 cm
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θa = 9,957 °
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.