Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 120 km/ha = −4 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir taş bir kuyuya durgun hâlden bırakılıyor. Suya çarpma sesi taş bırakıldıktan 2,2 s sonra duyuluyor. Ses hızı 343 m/s’dir; hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Kuyunun derinliği d değerini bulun.
ttotal = 2,2 svsound = 343 m/sg = 9,81 m/s²
d = m
3.Newton yasalarıOrta
9 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 9 kgθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 7,5 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 7,5 m/sθ = 15°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 14 m/sθ = 55°g = 9,81 m/s²
t = s
6.Eğik atışZor
Bir top 20 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 28 m/sθ = 35°h = 20 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 5 kg olan bir top, 0,8 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 40° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 5 kgL = 0,8 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 5 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 40 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15’tür. Blok eğim boyunca 5 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
Yatay olarak 23 m/s hızla giden 5 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 52 m/s hızla ileri devam ediyor. 3 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 5 kgu = 23 m/sm1 = 2 kgv′1 = 52 m/sm2 = 3 kg
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,5 kg’lık bir top bir duvara 8 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,5 kgvin = 8 m/svout = 11 m/sΔt = 25 ms
J = N·s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, yağ dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 1 mH = 3 mb = 1 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, 100 mm değerinden 40 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 350 kPa, hız 1,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 170 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 2 m altındaki 40 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: jet hızı v. g = 9,81 m/s² alın.
Tersinir (Carnot) bir ısı makinesi, çevrim başına 250 °C’deki bir kaynaktan 4500 kJ ısı alıyor ve 2393 kJ atıyor. Soğuk kaynağın sıcaklığı TL değerini °C cinsinden bulun.
TH = 250 °CQH = 4500 kJQL = 2393 kJ
TL = °C
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı pompası, dışarısı -5 °C iken evi 20 °C sıcaklığında tutuyor ve eve 6 kW ısı veriyor. Mümkün olan en yüksek etkinlik katsayısı COPmax değerini bulun.
TH = 20 °CTL = -5 °CQ̇H = 6 kW
COPmax =
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip için 2. harmonik frekansının 450 Hz olması gerekir; üzerinde dalgalar 180 m/s ile yayılır. Uzunluğunu, L, bulun.
v = 180 m/sn = 2f2 = 450 Hz
L = m
20.Dalgalar, ses ve optikZor
589 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,2 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 4. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y4, bulun.
λ = 589 nmd = 0,2 mmL = 1,5 mm = 4
y4 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 8,333 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 33,33/4 = 8,333 s
Cevap
t = 8,333 s
2.Kinematik
Cevap: d = 22,35 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Sürenin iki kısmı
½·9,81·t₁² = 343·(2,2 − t₁)
4,905·t₁² + 343·t₁ − 754,6 = 0
Düşme süresi
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t₁ = (−343 + √(343² + 4·4,905·754,6))/(2·4,905) = 2,135 s
Derinlik
d = ½·9,81·2,135² = 22,35 m
Cevap
d = 22,35 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,368 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 15° + 0,2·cos 15°) = 4,434 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 7,5²/(2·4,434) = 6,343 m
Cevap
d = 6,343 m
5.Eğik atış
Cevap: t = 2,338 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 14·cos 55° = 8,03 m/s
vy = v0·sin θ = 14·sin 55° = 11,47 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·11,47/9,81 = 2,338 s
Cevap
t = 2,338 s
6.Eğik atış
Cevap: x = 97,17 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 28·cos 35° = 22,94 m/s
vy = v0·sin θ = 28·sin 35° = 16,06 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 20 + 16,06·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (16,06 + √(257,9 + 392,4))/9,81 = 4,237 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 22,94·4,237 = 97,17 m
Cevap
x = 97,17 m
7.İş ve enerji
Cevap: T = 72 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·0,8·(1 − cos 40°) = 3,672 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
T = mg + mv²/L = 49,05 + 5·3,672/0,8 = 72 N
Cevap
T = 72 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 72 N.
8.İş ve enerji
Cevap: v = 4,267 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
mg·sin θ = 24,52 N
μ·mg·cos θ = 6,372 N
İş–enerji
½mv² = (40 − 30,9)·5 = 45,52 J
v = √(2·45,52/5) = 4,267 m/s
Cevap
v = 4,267 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 3,667 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 5·23 = 115 kg·m/s
Sonraki momentum
115 = 2·52 + 3·v′2
v′2 = (115 − 104)/3 = 3,667 m/s
Cevap
v′2 = 3,667 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 9,5 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,5·(11 + 8) = 9,5 N·s
Cevap
J = 9,5 N·s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 14,71 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 1/2 = 1 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1·1,5 = 14,71 kN
Cevap
F = 14,71 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 64,75 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1 + 3/2 = 2,5 m
A = H·b = 3·1 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·2,5·3 = 64,75 kN
Cevap
F = 64,75 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 291,7 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Yüzeyden jete Bernoulli
v = √(2·(170000/1000 + 9,81·2)) = 19,47 m/s
Cevap
v = 19,47 m/s
15.İdeal gaz yasası
Cevap: V = 9,677 L
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = 80/44,01 = 1,818 mol
T = 15 + 273,15 = 288,1 K
Hacim
V = nRT/P = 1,818·8,314·288,1/450 = 9,677 L
Cevap
V = 9,677 L
16.İdeal gaz yasası
Cevap: V2 = 44,86 L
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 293,1 K, T2 = 493,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(400/300)·(493,1/293,1) = 44,86 L
Cevap
V2 = 44,86 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: TL = 5,05 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Kaynağın mutlak sıcaklığı
TH = 250 + 273,15 = 523,1 K
Tersinir ısı oranı
TL = TH·QL/QH = 523,1·2393/4500 = 278,2 K = 5,05 °C
Cevap
TL = 5,05 °C
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: COPmax = 11,73
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 180/450 = 0,4 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 2·0,4/2 = 0,4 m
Cevap
L = 0,4 m
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y4 = 17,67 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …