Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
50 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 7 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 50 km/ha = −7 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 8 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 8 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan sürtünmesiz bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgθ = 25°μ = 0g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 5,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 5,5 kgm2 = 1 kgμ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 14 m/s hızla ve yatayın 25° üstünde, 9 m uzaktaki bir duvara doğru vuruluyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top duvarın üzerinden hangi yükseklikte y geçer?
v₀ = 14 m/sθ = 25°x = 9 mg = 9,81 m/s²
y = m
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 40 m/s hızla ve yatayın 40° üstünde atılıyor. İnerken 3 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 40 m/sθ = 40°hroof = 3 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1800 kg olan bir otomobil 3° eğimli bir yokuşu sabit 54 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 300 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 3 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 500 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 3 mL = 2,5 mμ = 0,15k = 500 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
22 m/s hızla giden 1000 kg’lık bir otomobil, duran 1700 kg’lık bir otomobile çarpıyor ve ikisi birbirine kenetleniyor. Başlangıçtaki kinetik enerjinin yüzde kaçı ΔK/K kaybolur?
m1 = 1000 kgv1 = 22 m/sm2 = 1700 kgv2 = 0
ΔK/K = %
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,25 kg’lık bir top bir duvara 15 m/s hızla çarpıyor ve 16 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 50 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,25 kgvin = 15 m/svout = 16 m/sΔt = 50 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, yağ dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 2 mH = 2 mb = 3 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, 150 mm değerinden 100 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 320 kPa, hız 0,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Su, 75 mm değerinden 50 mm değerine daralan ve 6 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 260 kPa, hız 1,25 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Bir ısı makinesi 700 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 20 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. Mümkün olan en yüksek ısıl verim ηmax değerini bulun.
TH = 700 °CTL = 20 °C
ηmax = %
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 750 °C’deki bir kaynaktan 180 kW ısı alıyor ve 30 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -30 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 30 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 750 °CT0 = 30 °CTL = -30 °CQ̇H = 180 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Saydam bir bloğun içindeki ışık, 45°’nin üzerindeki her geliş açısı için su (n = 1,33) ile sınırda tam yansır. Bloğun kırılma indisini, n1, bulun.
θc = 45°n2 = 1,33
n1 =
20.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 10 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 10 cm olan 1. mercek ve f₂ = 5 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 15 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 10 cmf2 = 5 cms = 10 cmdo = 15 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 13,78 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 50/3,6 = 13,89 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 13,89²/(2·7) = 13,78 m
Cevap
s = 13,78 m
2.Kinematik
Cevap: t = 2,993 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−20 = 8·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 8·t − 20 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (8 + √(8² + 2·9,81·20))/9,81 = 2,993 s
Cevap
t = 2,993 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 4,146 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Duvara kadar süre
vx = 14·cos 25° = 12,69 m/s
t = x/vx = 9/12,69 = 0,7093 s
O andaki yükseklik
y = 5,917·0,7093 − ½·9,81·0,7093² = 1,729 m
Cevap
y = 1,729 m
Top duvarda zaten aşağı inmektedir.
6.Eğik atış
Cevap: x = 157 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 30,64 m/s, vy = 25,71 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
3 = 25,71·t − 4,905·t²
t = (25,71 + √(25,71² − 2·9,81·3))/9,81 = 5,122 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 30,64·5,122 = 157 m
Cevap
x = 157 m
7.İş ve enerji
Cevap: P = 18,36 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1800·9,81 = 17658 N
mg·sin θ = 17658·sin 3° = 924,1 N
F = 924,1 + 300 = 1224 N
Güç
v = 54/3,6 = 15 m/s
P = F·v = 1224·15 = 18362 W = 18,36 kW
Cevap
P = 18,36 kW
8.İş ve enerji
Cevap: x = 50,75 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(3 − 0,15·2,5) = 64,38 J
En büyük sıkışma
½kx² = 64,38 → x = √(2·64,38/500) = 0,5075 m = 50,75 cm
Cevap
x = 50,75 cm
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: ΔK/K = 62,96 %
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Ortak hız
v′ = m1·v1/(m1 + m2) = 1000·22/2700 = 8,148 m/s
Önceki ve sonraki kinetik enerji
Kbefore = ½·1000·22² = 242000 J
Kafter = ½·2700·8,148² = 89630 J
Kaybolan kesir
ΔK/K = 152370/242000 = 62,96 %
Cevap
ΔK/K = 62,96 %
Kaybolan enerji şekil değiştirmeye, ısıya ve sese gider.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 155 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,25·(16 + 15) = 7,75 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 7,75/0,05 = 155 N
Cevap
Favg = 155 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 80,93 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2 + 1,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 1,5·2 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,75·3 = 80,93 kN
Cevap
F = 80,93 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 155,4 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2 + 2/2 = 3 m
A = H·b = 2·3 = 6 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·3·6 = 155,4 kN
Cevap
F = 155,4 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 318,9 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 700 + 273,15 = 973,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 293,1/973,1 = 69,88 %
Cevap
ηmax = 69,88 %
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 513,3 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 750 + 273,15 = 1023 K
T0 = 30 + 273,15 = 303,1 K
TL = -30 + 273,15 = 243,1 K
Makine işi
η = 1 − 303,1/1023 = 0,7037
Ẇ = 0,7037·180 = 126,7 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 243,1/(303,1 − 243,1) = 4,052
Q̇L = 4,052·126,7 = 513,3 kW
Cevap
Q̇L = 513,3 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: n1 = 1,881
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
Bloğun kırılma indisi
n₁ = n₂/sin θc = 1,33/0,7071 = 1,881
Cevap
n1 = 1,881
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = 4 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.