Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
108 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 0,8 s’dir; ardından otomobil 4,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 108 km/htr = 0,8 sa = −4,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 5 s boyunca 2,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 5 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 2 m/s² ile fren yapıyor. İki durak arasındaki toplam mesafe s değerini bulun.
a1 = 2,5 m/s²t1 = 5 st2 = 5 sa3 = −2 m/s²
s = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 15° üstünde bir halatla 80 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 15 kgF = 80 Nθ = 15°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 35° eğimli bir rampada 8 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 8 m/sθ = 35°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 25°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 5 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 26 m/sθ = 30°h = 5 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1200 kg olan bir otomobil 8° eğimli bir yokuşu sabit 72 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 200 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
1 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 4 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 2,5 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 4000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 1 kgh = 4 mL = 2,5 mμ = 0,15k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
10 m/s hızla giden 2 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 5 kgv1 = 10 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,45 kg’lık bir top bir duvara 10 m/s hızla çarpıyor ve 20 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,45 kgvin = 10 m/svout = 20 m/sΔt = 10 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 1 mH = 3 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Hidrostatik kuvvetZor
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, gliserin dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, giriş çapı 200 mm ve boğaz çapı 100 mm olan yatay bir venturimetreden akıyor. Girişteki basınç boğazdakinden 18 kPa yüksektir. Kayıpları ihmal ederek debi Q değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 120 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 2,5 m altındaki 50 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: jet hızı v. g = 9,81 m/s² alın.
Bir ısı makinesi 425 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 40 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. Mümkün olan en yüksek ısıl verim ηmax değerini bulun.
TH = 425 °CTL = 40 °C
ηmax = %
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 650 °C’deki bir kaynaktan 110 kW ısı alıyor ve 20 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -5 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 20 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 650 °CT0 = 20 °CTL = -5 °CQ̇H = 110 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 1 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 4. harmonik frekansını, f4, bulun.
v = 343 m/sn = 4L = 1 m
f4 = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
450 nm dalga boylu ışık, milimetrede 500 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 3. mertebe maksimumunun açısını, θ3, bulun.
N = 500 mm⁻¹λ = 450 nmm = 3
θ3 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: d = 124 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 108/3,6 = 30 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 30·0,8 = 24 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 30²/(2·4,5) = 100 m
Toplam
d = 24 + 100 = 124 m
Cevap
d = 124 m
2.Kinematik
Cevap: s = 132,8 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2,5·5 = 12,5 m/s
Her evrenin mesafesi
s1 = ½·2,5·5² = 31,25 m
s2 = 12,5·5 = 62,5 m
s3 = 12,5²/(2·2) = 39,06 m
Toplam mesafe
s = 31,25 + 62,5 + 39,06 = 132,8 m
Cevap
s = 132,8 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 3,466 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 147,2 − 80·sin 15° = 126,4 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 77,27 − 25,29
a = 51,99/15 = 3,466 m/s²
Cevap
a = 3,466 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: d = 4,424 m
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 35° + 0,2·cos 35°) = 7,234 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 8²/(2·7,234) = 4,424 m
Cevap
d = 4,424 m
5.Eğik atış
Cevap: H = 2,949 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 25° = 16,31 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 25° = 7,607 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 7,607²/(2·9,81) = 2,949 m
Cevap
H = 2,949 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 67,35 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 26·cos 30° = 22,52 m/s
vy = v0·sin θ = 26·sin 30° = 13 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 5 + 13·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (13 + √(169 + 98,1))/9,81 = 2,991 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 22,52·2,991 = 67,35 m
Cevap
x = 67,35 m
7.İş ve enerji
Cevap: P = 36,77 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1200·9,81 = 11772 N
mg·sin θ = 11772·sin 8° = 1638 N
F = 1638 + 200 = 1838 N
Güç
v = 72/3,6 = 20 m/s
P = F·v = 1838·20 = 36767 W = 36,77 kW
Cevap
P = 36,77 kW
8.İş ve enerji
Cevap: x = 13,33 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 9,81·(4 − 0,15·2,5) = 35,56 J
En büyük sıkışma
½kx² = 35,56 → x = √(2·35,56/4000) = 0,1333 m = 13,33 cm
Cevap
x = 13,33 cm
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 5,714 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (2 − 5)/(2 + 5)·10 = −4,286 m/s
v′2 = 2·2/(2 + 5)·10 = 5,714 m/s
Cevap
v′2 = 5,714 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 1350 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,45·(20 + 10) = 13,5 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 13,5/0,01 = 1350 N
Cevap
Favg = 1350 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 220,7 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1 + 3/2 = 2,5 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,5·9 = 220,7 kN
Cevap
F = 220,7 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 37,08 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1,5 + 1/2 = 2 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·2·1,5 = 37,08 kN
Cevap
F = 37,08 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: Q = 48,67 L/s
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik
v1 = v2·(100/200)² = 0,25·v2
Giriş ile boğaz arasında Bernoulli
Boru yataydır, bu yüzden yalnızca basınç ve hız değişir.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Yüzeyden jete Bernoulli
v = √(2·(120000/1000 + 9,81·2,5)) = 17 m/s
Cevap
v = 17 m/s
15.İdeal gaz yasası
Cevap: V = 65,92 L
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = 200/28,01 = 7,14 mol
T = 60 + 273,15 = 333,1 K
Hacim
V = nRT/P = 7,14·8,314·333,1/300 = 65,92 L
Cevap
V = 65,92 L
16.İdeal gaz yasası
Cevap: V2 = 8,785 L
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 308,1 K, T2 = 433,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(250/800)·(433,1/308,1) = 8,785 L
Cevap
V2 = 8,785 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: ηmax = 55,15 %
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 425 + 273,15 = 698,1 K
TL = 40 + 273,15 = 313,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 313,1/698,1 = 55,15 %
Cevap
ηmax = 55,15 %
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 805,2 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 650 + 273,15 = 923,1 K
T0 = 20 + 273,15 = 293,1 K
TL = -5 + 273,15 = 268,1 K
Makine işi
η = 1 − 293,1/923,1 = 0,6824
Ẇ = 0,6824·110 = 75,07 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 268,1/(293,1 − 268,1) = 10,73
Q̇L = 10,73·75,07 = 805,2 kW
Cevap
Q̇L = 805,2 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f4 = 686 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·1/4 = 0,5 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,5 = 686 Hz
Cevap
f4 = 686 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ3 = 42,45 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …