Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 220 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 800 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 220 km/hs = 800 m
a = m/s²
2.KinematikZor
Bir top, yerden 30 m yükseklikteki bir çatının kenarından 11 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 11 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
25 kg’lık bir kızak düz karda, yatayın 25° üstünde bir halatla 160 N kuvvetle çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Kızağın ivmesi a değerini bulun.
m = 25 kgF = 160 Nθ = 25°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 50 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 2 kg’lık bloğu çekiyor; 10 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 10 kgm2 = 2 kgF = 50 Nμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 30° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 10 m/sθ = 30°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 10 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 45° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpana kadar geçen uçuş süresi t değerini bulun.
v0 = 35 m/sθ = 45°h = 10 mg = 9,81 m/s²
t = s
7.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 15° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Eğim boyunca 5 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 15°μ = 0,1d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 15 kg olan bir blok, 30° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 150 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25’tür. Blok eğim boyunca 6 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
Yatay olarak 15 m/s hızla giden 15 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 11 kg’lık parça 74 m/s hızla ileri devam ediyor. 4 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 15 kgu = 15 m/sm1 = 11 kgv′1 = 74 m/sm2 = 4 kg
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,6 kg’lık bir top bir duvara 18 m/s hızla çarpıyor ve 11 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,6 kgvin = 18 m/svout = 11 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 110 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 1,5 m altındaki 20 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: debi Q. g = 9,81 m/s² alın.
Bir ısı makinesi 550 °C’deki bir kaynaktan ısı alıyor ve 20 °C’deki çevreye ısı atıyor. Gerçek ısıl verimi %48’dir. Gerçek verimin Carnot verimine oranı olan ikinci yasa verimi ηII değerini bulun.
TH = 550 °CTL = 20 °Cη = 48%
ηII = %
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
İki Carnot makinesi seri çalışıyor. A makinesi 600 °C’deki bir kaynaktan ısı alıyor ve Tm sıcaklığındaki bir ara kaynağa ısı atıyor. B makinesi bu ısının tamamını alıyor ve 20 °C’deki bir kaynağa ısı atıyor. İki makinenin ısıl verimi aynıdır. Tm değerini °C cinsinden bulun.
TH = 600 °CTL = 20 °C
Tm = °C
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Küçük bir kaynak sesi her yöne eşit olarak yayar. Ondan 5 m uzaklıkta düzey 95 dB’dir. Soğurma ve yansımaları yok sayarak 15 m uzaklıktaki düzeyi, β2, bulun.
β1 = 95 dBr1 = 5 mr2 = 15 m
β2 = dB
20.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 10 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 15 cm olan 1. mercek ve f₂ = 5 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 50 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 15 cmf2 = 5 cms = 10 cmdo = 50 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: a = 2,334 m/s²
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v = 220/3,6 = 61,11 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 61,11²/(2·800) = 2,334 m/s²
Cevap
a = 2,334 m/s²
2.Kinematik
Cevap: t = 3,837 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−30 = 11·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 11·t − 30 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (11 + √(11² + 2·9,81·30))/9,81 = 3,837 s
Cevap
t = 3,837 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 4,379 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Normal kuvvet
N = m·g − F·sin θ = 245,3 − 160·sin 25° = 177,6 N
Yatay kuvvetler
m·a = F·cos θ − μ·N = 145 − 35,53
a = 109,5/25 = 4,379 m/s²
Cevap
a = 4,379 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 41,67 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: H = 1,274 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 10·cos 30° = 8,66 m/s
vy = v0·sin θ = 10·sin 30° = 5 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 5²/(2·9,81) = 1,274 m
Cevap
H = 1,274 m
6.Eğik atış
Cevap: t = 5,422 s
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 35·cos 45° = 24,75 m/s
vy = v0·sin θ = 35·sin 45° = 24,75 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 10 + 24,75·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (24,75 + √(612,5 + 196,2))/9,81 = 5,422 s
Cevap
t = 5,422 s
7.İş ve enerji
Cevap: v = 3,989 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,2588 − 0,1·0,9659)) = 3,989 m/s
Cevap
v = 3,989 m/s
8.İş ve enerji
Cevap: v = 5,971 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 73,57 N
μ·mg·cos θ = 31,86 N
İş–enerji
½mv² = (150 − 105,4)·6 = 267,4 J
v = √(2·267,4/15) = 5,971 m/s
Cevap
v = 5,971 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −147,3 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 15·15 = 225 kg·m/s
Sonraki momentum
225 = 11·74 + 4·v′2
v′2 = (225 − 814)/4 = −147,3 m/s
Cevap
v′2 = −147,3 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 696 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,6·(11 + 18) = 17,4 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 17,4/0,025 = 696 N
Cevap
Favg = 696 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 47,82 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 1,5/2 = 3,25 m
A = H·b = 1,5·1 = 1,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3,25·1,5 = 47,82 kN
Cevap
F = 47,82 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 58,86 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 2/2 = 1,5 m
A = H·b = 2·2 = 4 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·4 = 58,86 kN
Cevap
F = 58,86 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p1 = 209,9 kPa
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 288,1 K, T2 = 523,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 5·(150/200)·(523,1/288,1) = 6,808 L
Cevap
V2 = 6,808 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: ηII = 74,55 %
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 550 + 273,15 = 823,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Carnot verimi
ηCarnot = 1 − 293,1/823,1 = 64,39 %
İkinci yasa verimi
ηII = η/ηCarnot = 48/64,39 = 74,55 %
Cevap
ηII = 74,55 %
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Tm = 232,8 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 600 + 273,15 = 873,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Eşit verimler
1 − Tm/TH = 1 − TL/Tm, Tm² = TH·TL verir.
Tm = √(873,1·293,1) = 505,9 K = 232,8 °C
Cevap
Tm = 232,8 °C
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: β2 = 85,46 dB
Dalgalar: periyodik bir dalga bir periyotta bir dalga boyu ilerler; dolayısıyla v = fλ ve T = 1/f. Gerilmiş bir iplikte v = √(T/μ); burada T gerilme kuvveti, μ = m/L ise metre başına kütledir. Havada ses 20 °C’de yaklaşık 343 m/s ile, boşlukta ışık c = 3,00 × 10⁸ m/s ile yayılır. Ses yüksekliği logaritmik bir ölçekte ölçülür: β = 10·log₁₀(I/I₀) dB, I₀ = 10⁻¹² W/m²; yani şiddetin 10 katı 10 dB ekler. Noktasal bir kaynak gücünü, P, bir küre üzerine yayar: I = P/(4πr²).
Şiddet oranı
I₂/I₁ = (5/15)² = 0,1111
Yeni düzey
β₂ = 95 + 10·log₁₀(0,1111) = 85,46 dB
Cevap
β2 = 85,46 dB
Uzaklığın her ikiye katlanması düzeyi yaklaşık 6 dB düşürür.
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = 3,478 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.