Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
72 km/h hızla giden bir sürücü bir engel görüyor. Tepki süresi 1,4 s’dir; ardından otomobil 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Engeli gördüğü andan itibaren toplam durma mesafesi d değerini bulun.
v₀ = 72 km/htr = 1,4 sa = −6,5 m/s²
d = m
2.KinematikZor
Bir top, yerden 35 m yükseklikteki bir çatının kenarından 8 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 8 m/sh₀ = 35 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
11 kg’lık bir blok, yatayla 30° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 11 kgθ = 30°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 90 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 10 kg’lık bloğu çekiyor; 4 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bağlantı ipindeki gerilme T değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 10 kgF = 90 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden 12 m/s hızla atılıyor ve 10 m uzağa düşmelidir. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. İki olası atış açısından küçük olanı θ bulun.
v₀ = 12 m/sR = 10 mg = 9,81 m/s²
θ = °
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 55° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 22 m/sθ = 55°h = 15 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 40 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,7’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 40 km/hμ = 0,7g = 9,81 m/s²
d = m
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 10 kg olan bir blok, 25° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 100 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3’tür. Blok eğim boyunca 3 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
5 m/s hızla giden 4 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 0,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 4 kgm2 = 0,5 kgv1 = 5 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 16 m/s hızla doğuya giden 1700 kg’lık bir otomobil, 9 m/s hızla kuzeye giden 1200 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın doğudan kuzeye doğru ölçülen yönü θ değerini bulun.
m1 = 1700 kgv1 = 16 m/s (E)m2 = 1200 kgv2 = 9 m/s (N)
θ = °
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 4 mH = 2 mb = 1 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Hidrostatik kuvvetZor
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 3 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
Su, 150 mm değerinden 75 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 110 kPa, hız 1 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 200 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 3 m altındaki 40 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: debi Q. g = 9,81 m/s² alın.
Tersinir bir soğutucu 4,5 kW ısı çekerek bir soğuk odayı -20 °C’de tutuyor ve 20 °C’deki çevreye ısı atıyor. Isı atma hızı Q̇H değerini bulun.
TL = -20 °CTH = 20 °CQ̇L = 4,5 kW
Q̇H = kW
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 950 °C’deki bir kaynaktan 110 kW ısı alıyor ve 20 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, 0 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 20 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 950 °CT0 = 20 °CTL = 0 °CQ̇H = 110 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
440 Hz’lik bir kaynak, durgun bir gözlemciden uzaklaşarak 15 m/s ile hareket ediyor. Ses sürati 343 m/s’dir. Gözlemcinin duyduğu frekansı, f′, bulun.
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Birimler
v₀ = 72/3,6 = 20 m/s
Tepki mesafesi
d1 = v₀·tr = 20·1,4 = 28 m
Fren mesafesi
d2 = v₀²/(2a) = 20²/(2·6,5) = 30,77 m
Toplam
d = 28 + 30,77 = 58,77 m
Cevap
d = 58,77 m
2.Kinematik
Cevap: t = 3,608 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−35 = 8·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 8·t − 35 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (8 + √(8² + 2·9,81·35))/9,81 = 3,608 s
Cevap
t = 3,608 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,781 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İki blokta aynı μ varken sürtünme düşer: T = F·m₁/(m₁ + m₂).
5.Eğik atış
Cevap: θ = 21,47 °
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülü
R = v₀²·sin 2θ/g → sin 2θ = 9,81·10/12² = 0,6813
Açı
2θ = 42,94° → θ = 21,47°
Cevap
θ = 21,47°
Diğer çözüm 90° − θ = 68,53°.
6.Eğik atış
Cevap: x = 55,19 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 22·cos 55° = 12,62 m/s
vy = v0·sin θ = 22·sin 55° = 18,02 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 15 + 18,02·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (18,02 + √(324,8 + 294,3))/9,81 = 4,373 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 12,62·4,373 = 55,19 m
Cevap
x = 55,19 m
7.İş ve enerji
Cevap: d = 8,989 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 40/3,6 = 11,11 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 11,11²/(2·0,7·9,81) = 8,989 m
Cevap
d = 8,989 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
8.İş ve enerji
Cevap: v = 4,373 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 10·9,81 = 98,1 N
mg·sin θ = 41,46 N
μ·mg·cos θ = 26,67 N
İş–enerji
½mv² = (100 − 68,13)·3 = 95,61 J
v = √(2·95,61/10) = 4,373 m/s
Cevap
v = 4,373 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = 3,889 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (4 − 0,5)/(4 + 0,5)·5 = 3,889 m/s
v′2 = 2·4/(4 + 0,5)·5 = 8,889 m/s
Cevap
v′1 = 3,889 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: θ = 21,66 °
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Momentum bileşenleri
px = 1700·16 = 27200 kg·m/s
py = 1200·9 = 10800 kg·m/s
Yön
tan θ = py/px = 0,3971 → θ = 21,66°
Cevap
θ = 21,66°
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 98,1 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 4 + 2/2 = 5 m
A = H·b = 2·1 = 2 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5·2 = 98,1 kN
Cevap
F = 98,1 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: ycp = 3,8 m
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 3 + 1,5/2 = 3,75 m
A = H·b = 1,5·1 = 1,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3,75·1,5 = 55,18 kN
Basınç merkezi
Basınç derinlikle arttığından bileşke ağırlık merkezinin altında etkir.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 298,1 K, T2 = 343,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(300/400)·(343,1/298,1) = 17,26 L
Cevap
V2 = 17,26 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇H = 5,211 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 20 + 273,15 = 293,1 K
TL = -20 + 273,15 = 253,1 K
Tersinir ısı oranı
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 4,5·293,1/253,1 = 5,211 kW
Cevap
Q̇H = 5,211 kW
Giriş gücü: Ẇ = 0,711 kW.
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 1142 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 950 + 273,15 = 1223 K
T0 = 20 + 273,15 = 293,1 K
TL = 0 + 273,15 = 273,1 K
Makine işi
η = 1 − 293,1/1223 = 0,7603
Ẇ = 0,7603·110 = 83,64 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 273,1/(293,1 − 273,1) = 13,66
Q̇L = 13,66·83,64 = 1142 kW
Cevap
Q̇L = 1142 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f′ = 421,6 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.