Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Sabit 33 m/s hızla giden bir araç, duran bir polis arabasının yanından geçiyor. O anda polis arabası harekete geçiyor ve 4,5 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. Polis arabasının yetişmesi ne kadar sürer? t değerini bulun.
vcar = 33 m/sapolice = 4,5 m/s²v0,police = 0
t = s
2.KinematikZor
A topu 40 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 28 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?
H = 40 mv0B = 28 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
20 kg’lık bir kutu, yatayla 15° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 20 kgθ = 15°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Düz bir zemindeki iki blok hafif yatay bir iple bağlıdır. 125 N’luk yatay bir kuvvet öndeki 2 kg’lık bloğu çekiyor; 8 kg’lık blok arkadan çekiliyor. İki blok için de kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Blokların ivmesi a değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 2 kgF = 125 Nμ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 40° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 18 m/sθ = 40°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 40 m’lik bir uçurumun tepesinden 25 m/s hızla ve yatayın 30° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 25 m/sθ = 30°h = 40 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 2 kg olan bir top, 3 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 40° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 2 kgL = 3 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
40° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 3000 N/m olan bir yay, kütlesi 5 kg olan bir bloğa karşı 20 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)
2 m/s hızla giden 1 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 3 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 3 kgv1 = 2 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
2000 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1900 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 9,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,75. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, 200 mm değerinden 50 mm değerine daralan ve 10 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 360 kPa, hız 0,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Tersinir (Carnot) bir ısı makinesi, çevrim başına 325 °C’deki bir kaynaktan 3100 kJ ısı alıyor ve 1545 kJ atıyor. Soğuk kaynağın sıcaklığı TL değerini °C cinsinden bulun.
TH = 325 °CQH = 3100 kJQL = 1545 kJ
TL = °C
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı pompası 2 °C’deki bir kaynaktan ısı alarak 22 °C’deki bir ısıtma sistemine 18 kW ısı veriyor. Gerçek COP’u bu sıcaklıklar arasındaki Carnot COP’unun %50’idir. Harcadığı elektrik gücü Ẇ değerini bulun.
TH = 22 °CTL = 2 °CηII = 50%Q̇H = 18 kW
Ẇ = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir ucu kapalı bir boru, 1,2 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
v = 343 m/sn = 1L = 1,2 m
f1 = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir kırınım ağının milimetrede 800 çizgisi vardır. 600 nm dalga boylu ışık ağa dik olarak düşüyor. Görülebilecek en yüksek aydınlık maksimum mertebesi, mmax, kaçtır?
N = 800 mm⁻¹λ = 600 nm
mmax =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 14,67 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Eşit mesafeler
v·t = ½·a·t² → t = 2v/a = 2·33/4,5 = 14,67 s
Cevap
t = 14,67 s
O anda polis arabası 2v = 66 m/s hızla hareket eder.
2.Kinematik
Cevap: y = 29,99 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
40 − ½g·t² = 28·t − ½g·t² → t = 40/28 = 1,429 s
Karşılaşma yüksekliği
y = 28·1,429 − ½·9,81·1,429² = 29,99 m
Cevap
y = 29,99 m
3.Newton yasaları
Cevap: F = 98,16 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 50,78 + 47,38 = 98,16 N
Cevap
F = 98,16 N
4.Newton yasaları
Cevap: a = 10,54 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 18·cos 40° = 13,79 m/s
vy = v0·sin θ = 18·sin 40° = 11,57 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·11,57/9,81 = 2,359 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 13,79·2,359 = 32,53 m
Cevap
x = 32,53 m
6.Eğik atış
Cevap: H = 47,96 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 25·sin 30° = 12,5 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 12,5²/(2·9,81) = 7,964 m
Yerden yükseklik
H = 40 + 7,964 = 47,96 m
Cevap
H = 47,96 m
7.İş ve enerji
Cevap: T = 28,8 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·3·(1 − cos 40°) = 13,77 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
T = mg + mv²/L = 19,62 + 2·13,77/3 = 28,8 N
Cevap
T = 28,8 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 28,8 N.
8.İş ve enerji
Cevap: d = 1,7 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 20 cm = 0,2 m
½kx² = ½·3000·0,2² = 60 J
Eğim boyunca enerji denkliği
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 60/(49,05·(0,6428 + 0,1·0,766)) = 1,7 m
Cevap
d = 1,7 m
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 1 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (1 − 3)/(1 + 3)·2 = −1 m/s
v′2 = 2·1/(1 + 3)·2 = 1 m/s
Cevap
v′2 = 1 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 23,06 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 4 + 2,5/2 = 5,25 m
A = H·b = 2,5·2 = 5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5,25·5 = 257,5 kN
Cevap
F = 257,5 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 14,71 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 1/2 = 1 m
A = H·b = 1·1,5 = 1,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1·1,5 = 14,71 kN
Cevap
F = 14,71 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p1 = 281,4 kPa
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 293,1 K, T2 = 423,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(350/750)·(423,1/293,1) = 13,47 L
Cevap
V2 = 13,47 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: TL = 24,96 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Kaynağın mutlak sıcaklığı
TH = 325 + 273,15 = 598,1 K
Tersinir ısı oranı
TL = TH·QL/QH = 598,1·1545/3100 = 298,1 K = 24,96 °C
Cevap
TL = 24,96 °C
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇ = 2,439 kW
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 22 + 273,15 = 295,1 K
TL = 2 + 273,15 = 275,1 K
Carnot ve gerçek COP
COPmax = 295,1/(295,1 − 275,1) = 14,76
COP = 0,5·14,76 = 7,379
Giriş gücü
Ẇ = Q̇H/COP = 18/7,379 = 2,439 kW
Cevap
Ẇ = 2,439 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 71,46 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 4L/n = 4·1,2/1 = 4,8 m
Frekans
f = v/λ = 343/4,8 = 71,46 Hz
Cevap
f1 = 71,46 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: mmax = 2
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …