Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
54 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 4 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Fren mesafesi s değerini bulun.
v₀ = 54 km/ha = −4 m/s²v = 0
s = m
2.KinematikZor
A topu 20 m yükseklikten durgun hâlden bırakılıyor. Aynı anda B topu tam altındaki yerden 24 m/s hızla dik olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden hangi yükseklikte y karşılaşırlar?
H = 20 mv0B = 24 m/sg = 9,81 m/s²
y = m
3.Newton yasalarıOrta
16 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 16 kgθ = 20°μ = 0,2g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
30° eğimli bir rampadaki 2 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 4 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Blok ile rampa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,1. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 2 kgm2 = 4 kgθ = 30°μ = 0,1g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 50° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 24 m/sθ = 50°g = 9,81 m/s²
x = m
6.Eğik atışZor
Bir top 15 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 25° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 17 m/sθ = 25°h = 15 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Düz bir yolda 100 km/h hızla giden bir otomobil sert fren yapıyor ve tekerlekleri kilitli olarak kayarak duruyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,7’dir. Durma mesafesi d değerini bulun.
v = 100 km/hμ = 0,7g = 9,81 m/s²
d = m
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 20 kg olan bir blok, 15° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 180 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2’tür. Blok eğim boyunca 7 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
Yatay olarak 5 m/s hızla giden 5 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 4 kg’lık parça 26 m/s hızla ileri devam ediyor. 1 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 5 kgu = 5 m/sm1 = 4 kgv′1 = 26 m/sm2 = 1 kg
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
12 g’lık bir mermi, 1 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 1,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 10° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 12 gM = 1,5 kgL = 1 mθ = 10°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, 75 mm değerinden 50 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 240 kPa, hız 3 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Yatay bir venturimetre (giriş 200 mm, boğaz 150 mm) su taşıyor. Giriş ile boğaz arasına bağlı cıvalı bir U-tüp manometre 260 mm seviye farkı gösteriyor. Debi katsayısı 0,96’tür. Debi Q değerini bulun. Su için ρ = 1000 kg/m³, cıva için 13 600 kg/m³ ve g = 9,81 m/s² alın.
Tersinir (Carnot) bir ısı makinesi, çevrim başına 525 °C’deki bir kaynaktan 1200 kJ ısı alıyor ve 501 kJ atıyor. Soğuk kaynağın sıcaklığı TL değerini °C cinsinden bulun.
TH = 525 °CQH = 1200 kJQL = 501 kJ
TL = °C
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
İki Carnot makinesi seri çalışıyor. A makinesi 950 °C’deki bir kaynaktan ısı alıyor ve Tm sıcaklığındaki bir ara kaynağa ısı atıyor. B makinesi bu ısının tamamını alıyor ve 25 °C’deki bir kaynağa ısı atıyor. İki makinenin ısıl verimi aynıdır. Tm değerini °C cinsinden bulun.
TH = 950 °CTL = 25 °C
Tm = °C
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Bir cisim, odak uzaklığı 30 cm olan ince bir yakınsak merceğin 25 cm önünde duruyor. Görüntü uzaklığını, di, bulun. 1/f = 1/do + 1/di işaret kuralını kullanın (ıraksak mercek için f < 0, sanal görüntü için di < 0).
do = 25 cmf = 30 cm
di = cm
20.Dalgalar, ses ve optikZor
532 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,25 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 1,5 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 5. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y5, bulun.
λ = 532 nmd = 0,25 mmL = 1,5 mm = 5
y5 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: s = 28,13 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Fren mesafesi
0 = v₀² − 2·a·s → s = v₀²/(2a) = 15²/(2·4) = 28,13 m
Cevap
s = 28,13 m
2.Kinematik
Cevap: y = 16,59 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Karşılaşma zamanı
Yukarısı pozitif, yer y = 0.
20 − ½g·t² = 24·t − ½g·t² → t = 20/24 = 0,8333 s
Karşılaşma yüksekliği
y = 24·0,8333 − ½·9,81·0,8333² = 16,59 m
Cevap
y = 16,59 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 1,512 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 39,24 N
m₁·g·sin θ = 9,81 N
μ·m₁·g·cos θ = 1,699 N
Sistemin ivmesi
a = (39,24 − 9,81 − 1,699)/6 = 4,622 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 4·(9,81 − 4,622) = 20,75 N
Cevap
T = 20,75 N
5.Eğik atış
Cevap: x = 57,82 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 24·cos 50° = 15,43 m/s
vy = v0·sin θ = 24·sin 50° = 18,39 m/s
Havada kalma süresi
Aynı yükseklikten atılıp aynı yüksekliğe düşerse: t = 2vy/g.
t = 2·18,39/9,81 = 3,748 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 15,43·3,748 = 57,82 m
Cevap
x = 57,82 m
6.Eğik atış
Cevap: x = 40,49 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 17·cos 25° = 15,41 m/s
vy = v0·sin θ = 17·sin 25° = 7,185 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 15 + 7,185·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (7,185 + √(51,62 + 294,3))/9,81 = 2,628 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 15,41·2,628 = 40,49 m
Cevap
x = 40,49 m
7.İş ve enerji
Cevap: d = 56,18 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Temel birimlerde hız
v = 100/3,6 = 27,78 m/s
Enerji denkliği
½mv² = μmg·d → d = v²/(2μg) = 27,78²/(2·0,7·9,81) = 56,18 m
Cevap
d = 56,18 m
Hızı iki katına çıkarmak durma mesafesini dört katına çıkarır.
8.İş ve enerji
Cevap: v = 7,995 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 20·9,81 = 196,2 N
mg·sin θ = 50,78 N
μ·mg·cos θ = 37,9 N
İş–enerji
½mv² = (180 − 88,68)·7 = 639,2 J
v = √(2·639,2/20) = 7,995 m/s
Cevap
v = 7,995 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −79 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 5·5 = 25 kg·m/s
Sonraki momentum
25 = 4·26 + 1·v′2
v′2 = (25 − 104)/1 = −79 m/s
Cevap
v′2 = −79 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 68,79 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1·(1 − cos 10°) = 0,01519 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,01519) = 0,546 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 1,512·0,546/0,012 = 68,79 m/s
Cevap
v = 68,79 m/s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 80,93 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2 + 1,5/2 = 2,75 m
A = H·b = 1,5·2 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,75·3 = 80,93 kN
Cevap
F = 80,93 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 128,8 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 2,5/2 = 1,75 m
A = H·b = 2,5·3 = 7,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,75·7,5 = 128,8 kN
Cevap
F = 128,8 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 221,7 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Manometreden basınç farkı
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,26 = 32138 Pa
Boğaz hızı
Süreklilik ve Bernoulli birlikte ideal boğaz hızını verir.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 293,1 K, T2 = 403,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(400/250)·(403,1/293,1) = 4,401 L
Cevap
V2 = 4,401 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: TL = 60,08 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Kaynağın mutlak sıcaklığı
TH = 525 + 273,15 = 798,1 K
Tersinir ısı oranı
TL = TH·QL/QH = 798,1·501/1200 = 333,2 K = 60,08 °C
Cevap
TL = 60,08 °C
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Tm = 330,7 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 950 + 273,15 = 1223 K
TL = 25 + 273,15 = 298,1 K
Eşit verimler
1 − Tm/TH = 1 − TL/Tm, Tm² = TH·TL verir.
Tm = √(1223·298,1) = 603,9 K = 330,7 °C
Cevap
Tm = 330,7 °C
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di = −150 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
İnce mercek denklemi
1/di = 1/f − 1/do = 1/30 − 1/25
di = −150 cm
Işın şeması
sanal, cisimle aynı tarafta
Cevap
di = −150 cm
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y5 = 15,96 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …