Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçağın kalkış için 250 km/h hıza ihtiyacı var ve kullanılabilir pist 2300 m uzunluğunda. Durgun hâlden başlayarak hangi sabit ivmeye a ihtiyaç duyar?
v₀ = 0v = 250 km/hs = 2300 m
a = m/s²
2.KinematikZor
Bir top, yerden 5 m yükseklikteki bir çatının kenarından 16 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 16 m/sh₀ = 5 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
6 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 6 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
20° eğimli bir rampadaki 1,5 kg’lık bir blok, rampanın tepesindeki sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple 6 kg’lık asılı bir kütleye bağlıdır. Asılı kütle aşağı doğru hareket ediyor. Rampa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 1,5 kgm2 = 6 kgθ = 20°μ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 20° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Topun ulaştığı en büyük yükseklik H değerini bulun.
v0 = 30 m/sθ = 20°g = 9,81 m/s²
H = m
6.Eğik atışZor
Bir top 50 m’lik bir uçurumun tepesinden 21 m/s hızla ve yatayın 45° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yere yatayın altında hangi açıyla α çarpar?
v₀ = 21 m/sθ = 45°h = 50 mg = 9,81 m/s²
α = °
7.İş ve enerjiOrta
2 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 4 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,1. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 2 kgθ = 40°μ = 0,1d = 4 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 15 kg olan bir blok, 25° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 115 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25’tür. Blok eğim boyunca 3 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
7 m/s hızla giden 2,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 4,5 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra ikinci kızağın hızı v′2 değerini bulun.
m1 = 2,5 kgm2 = 4,5 kgv1 = 7 m/sv2 = 0
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,4 kg’lık bir top bir duvara 26 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 10 ms sürüyor. Duvarın topa verdiği itmenin büyüklüğü J değerini bulun.
m = 0,4 kgvin = 26 m/svout = 5 m/sΔt = 10 ms
J = N·s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, yağ dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 0,5 mH = 3 mb = 1 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, giriş çapı 100 mm ve boğaz çapı 60 mm olan yatay bir venturimetreden akıyor. Girişteki basınç boğazdakinden 35 kPa yüksektir. Kayıpları ihmal ederek debi Q değerini bulun.
Su, 200 mm değerinden 75 mm değerine daralan ve 2 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 250 kPa, hız 0,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Tersinir (Carnot) bir ısı makinesi, çevrim başına 550 °C’deki bir kaynaktan 600 kJ ısı alıyor ve 225 kJ atıyor. Soğuk kaynağın sıcaklığı TL değerini °C cinsinden bulun.
TH = 550 °CQH = 600 kJQL = 225 kJ
TL = °C
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı makinesi çevrim başına 600 °C’deki bir kaynaktan 3500 kJ ısı alıyor, 1400 kJ iş üretiyor ve kalanı 15 °C’deki bir kaynağa atıyor. Çevrim başına üretilen toplam entropi Sgen değerini bulun.
TH = 600 °CTL = 15 °CQH = 3500 kJW = 1400 kJ
Sgen = kJ/K
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip için 5. harmonik frekansının 833 Hz olması gerekir; üzerinde dalgalar 200 m/s ile yayılır. Uzunluğunu, L, bulun.
v = 200 m/sn = 5f5 = 833 Hz
L = m
20.Dalgalar, ses ve optikZor
480 nm dalga boylu ışık, aralarında 0,3 mm olan iki yarığa düşüyor. Ekran 2 m uzaklıkta. Merkezi aydınlık saçaktan 3. aydınlık saçağa olan uzaklığı, y3, bulun.
λ = 480 nmd = 0,3 mmL = 2 mm = 3
y3 = mm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: a = 1,048 m/s²
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v = 250/3,6 = 69,44 m/s
İvme
a = v²/(2s) = 69,44²/(2·2300) = 1,048 m/s²
Cevap
a = 1,048 m/s²
2.Kinematik
Cevap: hmax = 18,05 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 16²/(2·9,81) = 13,05 m
Yerden yükseklik
hmax = 5 + 13,05 = 18,05 m
Cevap
hmax = 18,05 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,812 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
İp boyunca kuvvetler
m₂·g = 58,86 N
m₁·g·sin θ = 5,033 N
μ·m₁·g·cos θ = 0 N
Sistemin ivmesi
a = (58,86 − 5,033 − 0)/7,5 = 7,177 m/s²
Asılı kütleden ip gerilmesi
m2·g − T = m2·a → T = 6·(9,81 − 7,177) = 15,8 N
Cevap
T = 15,8 N
5.Eğik atış
Cevap: H = 5,366 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 30·cos 20° = 28,19 m/s
vy = v0·sin θ = 30·sin 20° = 10,26 m/s
En yüksek nokta
Tepede düşey hız sıfırdır: vy² = 2gH.
H = vy²/(2g) = 10,26²/(2·9,81) = 5,366 m
Cevap
H = 5,366 m
6.Eğik atış
Cevap: α = 66,81 °
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 21·cos 45° = 14,85 m/s
vy0 = 21·sin 45° = 14,85 m/s
Çarpmadaki düşey hız
Düşey yönde enerji veya v² = v₀² + 2as.
vy = √(14,85² + 2·9,81·50) = 34,66 m/s
Çarpma açısı
tan α = vy/vx = 34,66/14,85 → α = 66,81°
Cevap
α = 66,81°
7.İş ve enerji
Cevap: Wf = 6,012 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 19,62·0,766 = 15,03 N
F = μN = 0,1·15,03 = 1,503 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 1,503·4 = 6,012 J
Cevap
Wf = 6,012 J
8.İş ve enerji
Cevap: v = 2,791 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 15·9,81 = 147,2 N
mg·sin θ = 62,19 N
μ·mg·cos θ = 33,34 N
İş–enerji
½mv² = (115 − 95,53)·3 = 58,41 J
v = √(2·58,41/15) = 2,791 m/s
Cevap
v = 2,791 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 5 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (2,5 − 4,5)/(2,5 + 4,5)·7 = −2 m/s
v′2 = 2·2,5/(2,5 + 4,5)·7 = 5 m/s
Cevap
v′2 = 5 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: J = 12,4 N·s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,4·(5 + 26) = 12,4 N·s
Cevap
J = 12,4 N·s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 82,77 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1 + 2,5/2 = 2,25 m
A = H·b = 2,5·1,5 = 3,75 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,25·3,75 = 82,77 kN
Cevap
F = 82,77 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 51,8 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 3/2 = 2 m
A = H·b = 3·1 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·2·3 = 51,8 kN
Cevap
F = 51,8 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: Q = 25,36 L/s
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik
v1 = v2·(60/100)² = 0,36·v2
Giriş ile boğaz arasında Bernoulli
Boru yataydır, bu yüzden yalnızca basınç ve hız değişir.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 303,1 K, T2 = 413,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 2·(100/650)·(413,1/303,1) = 0,4193 L
Cevap
V2 = 0,4193 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: TL = 35,53 °C
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Kaynağın mutlak sıcaklığı
TH = 550 + 273,15 = 823,1 K
Tersinir ısı oranı
TL = TH·QL/QH = 823,1·225/600 = 308,7 K = 35,53 °C
Cevap
TL = 35,53 °C
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Sgen = 3,279 kJ/K
Entropi üretimi: tam bir çevrim boyunca iş akışkanının net entropi değişimi yoktur. Sıcak kaynak QH/TH kaybeder, soğuk kaynak QL/TL kazanır. Bunların toplamı üretilen entropidir; tersinir çevrim için sıfır, her gerçek çevrim için pozitiftir.
Atılan ısı
QL = QH − W = 3500 − 1400 = 2100 kJ
Mutlak sıcaklıklar
TH = 600 + 273,15 = 873,1 K
TL = 15 + 273,15 = 288,1 K
Kaynakların entropi değişimleri
ΔSH = −3500/873,1 = −4,008 kJ/K
ΔSL = 2100/288,1 = 7,288 kJ/K
Sgen = 7,288 − 4,008 = 3,279 kJ/K
Cevap
Sgen = 3,279 kJ/K
Sgen > 0, yani makine mümkündür ama tersinmezdir.
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: L = 0,6002 m
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Dalga boyu
λ = v/f = 200/833 = 0,2401 m
Uzunluk
L = nλ/2 = 5·0,2401/2 = 0,6002 m
Cevap
L = 0,6002 m
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: y3 = 9,6 mm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …