Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
108 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 108 km/ha = −8 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir tramvay durgun hâlden başlayıp 12 s boyunca 2,5 m/s² ile hızlanıyor, sonra 10 s sabit hızla gidiyor ve son olarak durana kadar 4 m/s² ile fren yapıyor. Toplam yolculuk süresi t değerini bulun.
a1 = 2,5 m/s²t1 = 12 st2 = 10 sa3 = −4 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
Bir kutu düz bir zeminde 2 m/s ilk hızla kayıyor ve 0,82 m sonra duruyor. g = 9,81 m/s² alın. Kinetik sürtünme katsayısı μ değerini bulun.
v₀ = 2 m/sd = 0,82 mg = 9,81 m/s²
μ =
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 1 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 1 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,2. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 1 kgμ = 0,2g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 60° üstünde atılıyor ve 20 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 60°R = 20 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top yer seviyesinden 25 m/s hızla ve yatayın 65° üstünde atılıyor. İnerken 16 m yüksekliğindeki bir binanın düz çatısına düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış noktasından düştüğü yere kadar yatay uzaklık x değerini bulun.
v₀ = 25 m/sθ = 65°hroof = 16 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. Eğim boyunca 14 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 40°μ = 0,25d = 14 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 8 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,4). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 4 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 1,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 8 kgm2 = 4 kgμ = 0,4d = 1,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
Yatay olarak 19 m/s hızla giden 15 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 14 kg’lık parça 29 m/s hızla ileri devam ediyor. 1 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 15 kgu = 19 m/sm1 = 14 kgv′1 = 29 m/sm2 = 1 kg
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,55 kg’lık bir top bir duvara 28 m/s hızla çarpıyor ve 14 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 25 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,55 kgvin = 28 m/svout = 14 m/sΔt = 25 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, gliserin dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 3 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
Su, 100 mm değerinden 50 mm değerine daralan ve 8 m yükselen bir boruda yukarı akıyor. Kesit 1’de basınç 340 kPa, hız 0,75 m/s. Kayıpları ihmal ederek kesit 2’deki basınç p2 değerini bulun.
Tersinir (Carnot) bir ısı makinesi, çevrim başına 700 °C’deki bir kaynaktan 1300 kJ ısı alıyor ve 405 kJ atıyor. Soğuk kaynağın sıcaklığı TL değerini °C cinsinden bulun.
TH = 700 °CQH = 1300 kJQL = 405 kJ
TL = °C
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı pompası, dışarısı 7 °C iken evi 21 °C sıcaklığında tutuyor ve eve 10 kW ısı veriyor. Gereken en küçük güç girdisi Ẇmin değerini bulun.
TH = 21 °CTL = 7 °CQ̇H = 10 kW
Ẇmin = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
Saydam bir bloğun içindeki ışık, 40°’nin üzerindeki her geliş açısı için akrilik (n = 1,49) ile sınırda tam yansır. Bloğun kırılma indisini, n1, bulun.
θc = 40°n2 = 1,49
n1 =
20.Dalgalar, ses ve optikZor
633 nm dalga boylu ışık, milimetrede 1200 çizgili bir ağa dik olarak düşüyor. 1. mertebe maksimumunun açısını, θ1, bulun.
N = 1200 mm⁻¹λ = 633 nmm = 1
θ1 = °
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 3,75 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 108/3,6 = 30 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 30/8 = 3,75 s
Cevap
t = 3,75 s
2.Kinematik
Cevap: t = 29,5 s
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
En yüksek hız
v = a1·t1 = 2,5·12 = 30 m/s
Frenleme süresi
t3 = v/a3 = 30/4 = 7,5 s
Toplam süre
t = 12 + 10 + 7,5 = 29,5 s
Cevap
t = 29,5 s
3.Newton yasaları
Cevap: μ = 0,2486
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
a = v₀²/(2d) = 2²/(2·0,82) = 2,439 m/s²
Sürtünme katsayısı
μ·m·g = m·a → μ = a/g = 2,439/9,81 = 0,2486
Cevap
μ = 0,2486
4.Newton yasaları
Cevap: T = 5,886 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·20/sin 120°) = 15,05 m/s
Cevap
v0 = 15,05 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 39,61 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
vx = 10,57 m/s, vy = 22,66 m/s
Çatıya iniş süresi
Büyük kök: top iniyor.
16 = 22,66·t − 4,905·t²
t = (22,66 + √(22,66² − 2·9,81·16))/9,81 = 3,749 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 10,57·3,749 = 39,61 m
Cevap
x = 39,61 m
7.İş ve enerji
Cevap: v = 11,13 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·14·(0,6428 − 0,25·0,766)) = 11,13 m/s
Cevap
v = 11,13 m/s
8.İş ve enerji
Cevap: v = 1,401 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 39,24·1,5 = 58,86 J
μ·m₁g·d = 0,4·78,48·1,5 = 47,09 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 11,77 → v = √(2·11,77/12) = 1,401 m/s
Cevap
v = 1,401 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = −121 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 15·19 = 285 kg·m/s
Sonraki momentum
285 = 14·29 + 1·v′2
v′2 = (285 − 406)/1 = −121 m/s
Cevap
v′2 = −121 m/s
Eksi işareti ikinci parçanın geriye doğru uçtuğu anlamına gelir.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 924 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,55·(14 + 28) = 23,1 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 23,1/0,025 = 924 N
Cevap
Favg = 924 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 55,18 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 1,5/2 = 1,25 m
A = H·b = 1,5·3 = 4,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,25·4,5 = 55,18 kN
Cevap
F = 55,18 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: ycp = 4,373 m
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 3 + 2,5/2 = 4,25 m
A = H·b = 2,5·1 = 2,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1260·9,81·4,25·2,5 = 131,3 kN
Basınç merkezi
Basınç derinlikle arttığından bileşke ağırlık merkezinin altında etkir.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Kaynağın mutlak sıcaklığı
TH = 700 + 273,15 = 973,1 K
Tersinir ısı oranı
TL = TH·QL/QH = 973,1·405/1300 = 303,2 K = 30,02 °C
Cevap
TL = 30,02 °C
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇmin = 0,4759 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
En az işi, en yüksek COP’a sahip tersinir bir makine gerektirir.
Ẇmin = Q̇H/COP = 10/21,01 = 0,4759 kW
Cevap
Ẇmin = 0,4759 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: n1 = 2,318
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.
Bloğun kırılma indisi
n₁ = n₂/sin θc = 1,49/0,6428 = 2,318
Cevap
n1 = 2,318
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: θ1 = 49,43 °
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …