Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
54 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 5,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 54 km/ha = −5,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir model roket durgun hâlden dik olarak yukarı fırlatılıyor. Motoru ona 2 s boyunca 26 m/s² sabit yukarı ivme veriyor; ardından motor duruyor ve roket serbestçe hareket ediyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Roketin ulaştığı en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
a = 26 m/s²t1 = 2 sg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
5 kg’lık bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,15. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 5 kgθ = 25°μ = 0,15g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Bir bloğa itme veriliyor ve 15° eğimli bir rampada 12 m/s hızla yukarı kaymaya başlıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Durmadan önce rampa boyunca ne kadar d kayar?
v₀ = 12 m/sθ = 15°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
d = m
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 25° üstünde atılıyor ve 45 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 25°R = 45 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m’lik bir uçurumun tepesinden 27 m/s hızla ve yatayın 35° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 27 m/sθ = 35°h = 55 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.İş ve enerjiOrta
0,5 kg kütleli bir blok, yatayla 40° açı yapan bir eğimde 12 m kayıyor; kinetik sürtünme katsayısı 0,4. Sürtünmeye karşı yapılan iş Wf değerini bulun.
m = 0,5 kgθ = 40°μ = 0,4d = 12 mg = 9,81 m/s²
Wf = J
8.İş ve enerjiZor
Kütlesi 2 kg olan bir blok, 25° eğimli bir yüzeyin dibinde durgun hâlden başlıyor ve eğime paralel 20 N sabit bir kuvvetle yukarı çekiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2’tür. Blok eğim boyunca 2 m yukarı hareket ettikten sonraki hızı v değerini bulun.
Yatay olarak 25 m/s hızla giden 12 kg’lık bir mermi, aynı doğru boyunca hareket eden iki parçaya ayrılarak patlıyor. 2 kg’lık parça 45 m/s hızla ileri devam ediyor. 10 kg’lık parçanın hızı v′2 değerini bulun (ilk yönde pozitif).
M = 12 kgu = 25 m/sm1 = 2 kgv′1 = 45 m/sm2 = 10 kg
v′2 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
0,2 kg’lık bir top bir duvara 9 m/s hızla çarpıyor ve 5 m/s hızla tam geri sekiyor. Temas 5 ms sürüyor. Duvarın topa uyguladığı ortalama kuvvet Favg değerini bulun.
m = 0,2 kgvin = 9 m/svout = 5 m/sΔt = 5 ms
Favg = N
11.Hidrostatik kuvvetOrta
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, yağ dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1,5 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
Su, 150 mm değerinden 75 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 100 kPa, hız 2,5 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 170 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 1,5 m altındaki 20 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: debi Q. g = 9,81 m/s² alın.
Bir ısı makinesi 425 °C sıcaklığındaki sıcak kaynak ile 20 °C sıcaklığındaki soğuk kaynak arasında çalışıyor. 2200 kJ ısı alıyor. Üretebileceği en fazla iş Wmax değerini bulun.
TH = 425 °CTL = 20 °CQH = 2200 kJ
Wmax = kJ
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı pompası, dışarısı -5 °C iken evi 21 °C sıcaklığında tutuyor ve eve 6 kW ısı veriyor. Gereken en küçük güç girdisi Ẇmin değerini bulun.
TH = 21 °CTL = -5 °CQ̇H = 6 kW
Ẇmin = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 1,2 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 300 m/s ile yayılır. 5. harmonik frekansını, f5, bulun.
v = 300 m/sn = 5L = 1,2 m
f5 = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
Bir kırınım ağının milimetrede 100 çizgisi vardır. 550 nm dalga boylu ışık ağa dik olarak düşüyor. Görülebilecek en yüksek aydınlık maksimum mertebesi, mmax, kaçtır?
N = 100 mm⁻¹λ = 550 nm
mmax =
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 2,727 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 54/3,6 = 15 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 15/5,5 = 2,727 s
Cevap
t = 2,727 s
2.Kinematik
Cevap: hmax = 189,8 m
Motion with constant acceleration: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² and v² = v₀² + 2·a·s. Pick the equation that contains the three things you know and the one you want, and keep the signs consistent with one positive direction.
Motorlu evre
v₁ = 26·2 = 52 m/s
h₁ = ½·26·2² = 52 m
Yukarı serbest uçuş
Tepede hız sıfırdır.
Δh = v₁²/(2g) = 52²/(2·9,81) = 137,8 m
hmax = 52 + 137,8 = 189,8 m
Cevap
hmax = 189,8 m
3.Newton yasaları
Cevap: a = 2,812 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Yavaşlama
İki kuvvet de eğim aşağı yönlüdür; kütle sadeleşir.
a = 9,81·(sin 15° + 0,3·cos 15°) = 5,382 m/s²
Yol
d = v₀²/(2a) = 12²/(2·5,382) = 13,38 m
Cevap
d = 13,38 m
5.Eğik atış
Cevap: v0 = 24,01 m/s
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·45/sin 50°) = 24,01 m/s
Cevap
v0 = 24,01 m/s
6.Eğik atış
Cevap: H = 67,22 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 27·sin 35° = 15,49 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 15,49²/(2·9,81) = 12,22 m
Yerden yükseklik
H = 55 + 12,22 = 67,22 m
Cevap
H = 67,22 m
7.İş ve enerji
Cevap: Wf = 18,04 J
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Sürtünme kuvveti
N = mg·cos θ = 4,905·0,766 = 3,757 N
F = μN = 0,4·3,757 = 1,503 N
Sürtünmeye karşı iş
Wf = F·d = 1,503·12 = 18,04 J
Cevap
Wf = 18,04 J
8.İş ve enerji
Cevap: v = 4,038 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca kuvvetler
m·g = 2·9,81 = 19,62 N
mg·sin θ = 8,292 N
μ·mg·cos θ = 3,556 N
İş–enerji
½mv² = (20 − 11,85)·2 = 16,3 J
v = √(2·16,3/2) = 4,038 m/s
Cevap
v = 4,038 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′2 = 21 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Önceki momentum
p = M·u = 12·25 = 300 kg·m/s
Sonraki momentum
300 = 2·45 + 10·v′2
v′2 = (300 − 90)/10 = 21 m/s
Cevap
v′2 = 21 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: Favg = 560 N
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Momentumdaki değişim
J = m·Δv = 0,2·(5 + 9) = 2,8 N·s
Ortalama kuvvet
Favg = J/Δt = 2,8/0,005 = 560 N
Cevap
Favg = 560 N
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 88,29 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2,5 + 1/2 = 3 m
A = H·b = 1·3 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3·3 = 88,29 kN
Cevap
F = 88,29 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: ycp = 3,25 m
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1,5 + 3/2 = 3 m
A = H·b = 3·1,5 = 4,5 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·3·4,5 = 116,5 kN
Basınç merkezi
Basınç derinlikle arttığından bileşke ağırlık merkezinin altında etkir.
Ic = b·H³/12 = 1,5·3³/12 = 3,375 m⁴
ycp = yc + Ic/(yc·A) = 3 + 3,375/(3·4,5) = 3,25 m
Cevap
ycp = 3,25 m
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 53,13 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 298,1 K, T2 = 373,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 20·(100/200)·(373,1/298,1) = 12,52 L
Cevap
V2 = 12,52 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Wmax = 1276 kJ
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 425 + 273,15 = 698,1 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Carnot verimi
ηmax = 1 − TL/TH = 1 − 293,1/698,1 = 58,01 %
En fazla iş
Wmax = ηmax·QH = 0,5801·2200 = 1276 kJ
Cevap
Wmax = 1276 kJ
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇmin = 0,5303 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
En az işi, en yüksek COP’a sahip tersinir bir makine gerektirir.
Ẇmin = Q̇H/COP = 6/11,31 = 0,5303 kW
Cevap
Ẇmin = 0,5303 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f5 = 625 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·1,2/5 = 0,48 m
Frekans
f = v/λ = 300/0,48 = 625 Hz
Cevap
f5 = 625 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: mmax = 18
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …