Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
Bir uçak durgun hâlden başlayıp pist boyunca 2 m/s² ile düzgün olarak hızlanıyor. 1300 m sonraki hızı v değerini bulun.
v₀ = 0a = 2 m/s²s = 1300 m
v = m/s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 30 m yükseklikteki bir çatının kenarından 11 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 11 m/sh₀ = 30 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
20 kg’lık bir blok, yatayla 20° açı yapan bir eğik düzlemden aşağı kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,3. g = 9,81 m/s² alın. Bloğun eğim boyunca ivmesi a değerini bulun.
m = 20 kgθ = 20°μ = 0,3g = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 7,5 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 5,5 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 7,5 kgm2 = 5,5 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 35° üstünde atılıyor ve 35 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 35°R = 35 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 25 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 35° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 34 m/sθ = 35°h = 25 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Bir blok, yatayla 25° açı yapan bir eğimden durgun halden kayıyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,2. Eğim boyunca 5 m kaydıktan sonraki hızı v değerini bulun.
θ = 25°μ = 0,2d = 5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
8.İş ve enerjiZor
2,5 kg kütleli bir blok, sürtünmesiz bir rampada 1,5 m yükseklikten durgun halde bırakılıyor. Altta 1 m uzunluğunda pürüzlü yatay bir şeridi (μ = 0,15) geçiyor ve sonra sürtünmesiz bir yüzeyde bir yaya (k = 4000 N/m) çarpıyor. Yayın en büyük sıkışması x değerini bulun.
m = 2,5 kgh = 1,5 mL = 1 mμ = 0,15k = 4000 N/mg = 9,81 m/s²
x = cm
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
6 m/s hızla giden 0,5 kg’lık bir kızak, sürtünmesiz bir ray üzerinde duran 2 kg’lık bir kızakla tamamen esnek, kafa kafaya bir çarpışma yapıyor. Çarpışmadan sonra birinci kızağın hızı v′1 değerini bulun (ilk hareket yönü pozitif).
m1 = 0,5 kgm2 = 2 kgv1 = 6 m/sv2 = 0
v′1 = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
1100 kg’lık bir otomobil park hâlindeki 1400 kg’lık bir otomobile çarpıyor. Enkazlar birbirine kenetleniyor ve durmadan önce 20,5 m kayıyor. Lastikler ile yol arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,8. g = 9,81 m/s² alın. Birinci otomobilin çarpışmadan hemen önceki hızı v1 değerini bulun.
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 2 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
d = 2 mH = 3 mb = 3 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
F = kN
12.Hidrostatik kuvvetZor
3 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, yağ dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
d = 0,5 mH = 1 mb = 3 mρ = 880 kg/m³g = 9,81 m/s²
ycp = m
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, 100 mm değerinden 75 mm değerine daralan yatay bir borudan akıyor. Geniş bölümde basınç 100 kPa, hız 1 m/s. Kayıpları ihmal ederek dar bölümdeki basınç p2 değerini bulun.
Kapalı bir su tankında suyun üstünde 100 kPa gösterge basıncında sıkıştırılmış hava vardır. Su, su yüzeyinin 2 m altındaki 20 mm çaplı bir açıklıktan açık havaya çıkıyor. Kayıpları ihmal ederek şunu bulun: jet hızı v. g = 9,81 m/s² alın.
Bir ısı makinesi 450 °C’deki bir kaynaktan ısı alıyor ve 10 °C’deki çevreye ısı atıyor. Gerçek ısıl verimi %43’dir. Gerçek verimin Carnot verimine oranı olan ikinci yasa verimi ηII değerini bulun.
TH = 450 °CTL = 10 °Cη = 43%
ηII = %
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir Carnot ısı makinesi 450 °C’deki bir kaynaktan 60 kW ısı alıyor ve 20 °C’deki çevreye ısı atıyor. Tüm işi, -25 °C’deki bir dondurucudan ısı çeken ve yine 20 °C’deki çevreye ısı atan bir Carnot soğutucusunu çalıştırıyor. Dondurucudan ısı çekilme hızı Q̇L değerini bulun.
TH = 450 °CT0 = 20 °CTL = -25 °CQ̇H = 60 kW
Q̇L = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu açık bir boru, 0,75 m uzunluğundadır. Ses sürati 343 m/s’dir. 3. harmonik frekansını, f3, bulun.
v = 343 m/sn = 3L = 0,75 m
f3 = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
İki ince mercek aynı eksen üzerinde, birbirinden 25 cm uzaklıkta duruyor: odak uzaklığı f₁ = 8 cm olan 1. mercek ve f₂ = 20 cm olan 2. mercek. Bir cisim 1. merceğin 30 cm önünde duruyor. Son görüntünün konumunu, di2, 2. merceğe göre bulun (2. merceğin ötesinde pozitif, gerçek-pozitif kuralı).
f1 = 8 cmf2 = 20 cms = 25 cmdo = 30 cm
di2 = cm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: v = 72,11 m/s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Mesafe sonundaki hız
v = √(2·a·s) = √(2·2·1300) = 72,11 m/s
Cevap
v = 72,11 m/s
(259,6 km/h)
2.Kinematik
Cevap: t = 3,837 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−30 = 11·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 11·t − 30 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (11 + √(11² + 2·9,81·30))/9,81 = 3,837 s
Cevap
t = 3,837 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 0,5897 m/s²
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·35/sin 70°) = 19,12 m/s
Cevap
v0 = 19,12 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 139,1 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 34·cos 35° = 27,85 m/s
vy = v0·sin θ = 34·sin 35° = 19,5 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 25 + 19,5·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (19,5 + √(380,3 + 490,5))/9,81 = 4,996 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 27,85·4,996 = 139,1 m
Cevap
x = 139,1 m
7.İş ve enerji
Cevap: v = 4,866 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Eğim boyunca enerji denkliği
Blok d·sin θ kadar alçalırken sürtünme μmg·cos θ·d kadar enerji alır. Kütle sadeleşir.
½v² = g·d·(sin θ − μ·cos θ)
v = √(2·9,81·5·(0,4226 − 0,2·0,9063)) = 4,866 m/s
Cevap
v = 4,866 m/s
8.İş ve enerji
Cevap: x = 12,87 cm
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Pürüzlü şeritten sonra kalan enerji
Rampa sürtünmesizdir, bu yüzden enerjiyi yalnızca şerit alır.
mgh − μmgL = 24,53·(1,5 − 0,15·1) = 33,11 J
En büyük sıkışma
½kx² = 33,11 → x = √(2·33,11/4000) = 0,1287 m = 12,87 cm
Cevap
x = 12,87 cm
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′1 = −3,6 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Duran hedefle esnek çarpışma
Momentum ve enerji korunumunu birlikte çözmek bu iki sonucu verir.
v′1 = (0,5 − 2)/(0,5 + 2)·6 = −3,6 m/s
v′2 = 2·0,5/(0,5 + 2)·6 = 2,4 m/s
Cevap
v′1 = −3,6 m/s
Eksi işareti, birinci kızağın geri sektiği anlamına gelir.
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v1 = 40,77 m/s
Momentumun korunumu: bir çarpışma sırasında dış kuvvet etkimiyorsa, önceki toplam momentum Σm·v sonrakine eşittir. Hızların yönü vardır; bu yüzden bir pozitif yön seçin ve ters yöndeki hızlara eksi işareti verin. Esnek çarpışmada kinetik enerji de korunur; tamamen esnek olmayan çarpışmada cisimler birbirine yapışır.
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 2 + 3/2 = 3,5 m
A = H·b = 3·3 = 9 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·3,5·9 = 309 kN
Cevap
F = 309 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: ycp = 1,083 m
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 1/2 = 1 m
A = H·b = 1·3 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 880·9,81·1·3 = 25,9 kN
Basınç merkezi
Basınç derinlikle arttığından bileşke ağırlık merkezinin altında etkir.
Ic = b·H³/12 = 3·1³/12 = 0,25 m⁴
ycp = yc + Ic/(yc·A) = 1 + 0,25/(1·3) = 1,083 m
Cevap
ycp = 1,083 m
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: p2 = 98,92 kPa
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Süreklilik ve Bernoulli
Pa ile çalışın, sonra kPa elde etmek için 1000’e bölün.
Süreklilik ve Bernoulli: sıkıştırılamaz bir akışkan için debi her kesitte aynıdır, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Kayıpsız bir akım çizgisi boyunca p + ½ρv² + ρgz sabittir; bu yüzden akışkanın daha hızlı ya da daha yüksek olduğu yerde basınç daha düşüktür.
Yüzeyden jete Bernoulli
v = √(2·(100000/1000 + 9,81·2)) = 15,47 m/s
Cevap
v = 15,47 m/s
15.İdeal gaz yasası
Cevap: P = 3665 kPa
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = m/M = 170/28,01 = 6,069 mol
T = 90 + 273,15 = 363,1 K
Basınç
P = nRT/V = 6,069·8,314·363,1/0,005 = 3665 kPa
Cevap
P = 3665 kPa
16.İdeal gaz yasası
Cevap: V2 = 10,02 L
Birleşik gaz yasası: sabit miktarda ideal gaz için P1V1/T1 = P2V2/T2.
Mutlak sıcaklıklar
T1 = 288,1 K, T2 = 433,1 K
Birleşik gaz yasası
V2 = V1·(P1/P2)·(T2/T1) = 10·(100/150)·(433,1/288,1) = 10,02 L
Cevap
V2 = 10,02 L
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: ηII = 70,67 %
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 450 + 273,15 = 723,1 K
TL = 10 + 273,15 = 283,1 K
Carnot verimi
ηCarnot = 1 − 283,1/723,1 = 60,84 %
İkinci yasa verimi
ηII = η/ηCarnot = 43/60,84 = 70,67 %
Cevap
ηII = 70,67 %
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Q̇L = 196,7 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 450 + 273,15 = 723,1 K
T0 = 20 + 273,15 = 293,1 K
TL = -25 + 273,15 = 248,1 K
Makine işi
η = 1 − 293,1/723,1 = 0,5946
Ẇ = 0,5946·60 = 35,68 kW
Soğutucunun çektiği ısı
COPR = 248,1/(293,1 − 248,1) = 5,514
Q̇L = 5,514·35,68 = 196,7 kW
Cevap
Q̇L = 196,7 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f3 = 686 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·0,75/3 = 0,5 m
Frekans
f = v/λ = 343/0,5 = 686 Hz
Cevap
f3 = 686 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: di2 = −47,69 cm
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.