Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
36 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 6,5 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 36 km/ha = −6,5 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 20 m yükseklikteki bir çatının kenarından 14 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Yerden en büyük yükseklik hmax değerini bulun.
v₀ = 14 m/sh₀ = 20 mg = 9,81 m/s²
hmax = m
3.Newton yasalarıOrta
15 kg’lık bir kutu, yatayla 20° açı yapan bir rampada rampaya paralel bir kuvvetle sabit hızla yukarı itiliyor. Kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İtme kuvveti F değerini bulun.
m = 15 kgθ = 20°μ = 0,25g = 9,81 m/s²
F = N
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 1 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 6 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Blok ile masa arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 6 kgμ = 0,25g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 15° üstünde atılıyor ve 45 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 15°R = 45 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 30 m yüksekliğindeki bir uçurumun tepesinden yatayın 15° üzerinden fırlatılıyor. Hava direncini ihmal edin. Top yere çarpmadan önce aldığı yatay mesafe x değerini bulun.
v0 = 19 m/sθ = 15°h = 30 mg = 9,81 m/s²
x = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 1800 kg olan bir otomobil 6° eğimli bir yokuşu sabit 90 km/h hızla çıkıyor. Hava direnci ve yuvarlanma direnci toplamı 800 N’dir. Tekerleklerin vermesi gereken güç P değerini kW cinsinden bulun.
Kütlesi 4 kg olan bir blok pürüzlü yatay bir masada duruyor (μ = 0,1). Ondan çıkan hafif bir ip, masanın kenarındaki sürtünmesiz bir makaradan geçerek kütlesi 5 kg olan asılı bir bloğa bağlanıyor. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. Asılı blok 1,5 m düştükten sonra blokların hızı v değerini bulun.
m1 = 4 kgm2 = 5 kgμ = 0,1d = 1,5 mg = 9,81 m/s²
v = m/s
9.Momentum ve çarpışmalarOrta
15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 5 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 15 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 5 kgh = 15 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
8 g’lık bir mermi, 1,5 m uzunluğunda hafif iplerle asılı 2,5 kg’lık bir bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. İpler düşeyden en fazla 40° açıyla salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 8 gM = 2,5 kgL = 1,5 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
v = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 4 m altında bulunuyor. Basınç merkezinin yüzeyden derinliği ycp değerini bulun.
d = 4 mH = 3 mb = 2 mρ = 1000 kg/m³g = 9,81 m/s²
ycp = m
13.Süreklilik ve BernoulliOrta
Su, büyük ve açık bir tanktan 25 mm çaplı keskin kenarlı bir orifisten boşalıyor. Su seviyesi orifisin 5,5 m üstünde tutuluyor ve debi katsayısı 0,6’dir. Debi Q değerini bulun. g = 9,81 m/s² alın.
d = 25 mmh = 5,5 mCd = 0,6g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Süreklilik ve BernoulliZor
Yatay bir venturimetre (giriş 80 mm, boğaz 40 mm) su taşıyor. Giriş ile boğaz arasına bağlı cıvalı bir U-tüp manometre 390 mm seviye farkı gösteriyor. Debi katsayısı 0,97’tür. Debi Q değerini bulun. Su için ρ = 1000 kg/m³, cıva için 13 600 kg/m³ ve g = 9,81 m/s² alın.
Tersinir bir soğutucu 7 kW ısı çekerek bir soğuk odayı 5 °C’de tutuyor ve 40 °C’deki çevreye ısı atıyor. Isı atma hızı Q̇H değerini bulun.
TL = 5 °CTH = 40 °CQ̇L = 7 kW
Q̇H = kW
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı makinesi çevrim başına 750 °C’deki bir kaynaktan 4900 kJ ısı alıyor, 2793 kJ iş üretiyor ve kalanı 20 °C’deki bir kaynağa atıyor. Çevrim başına üretilen toplam entropi Sgen değerini bulun.
TH = 750 °CTL = 20 °CQH = 4900 kJW = 2793 kJ
Sgen = kJ/K
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 1 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 100 m/s ile yayılır. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 36/3,6 = 10 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 10/6,5 = 1,538 s
Cevap
t = 1,538 s
2.Kinematik
Cevap: hmax = 29,99 m
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Çatının üzerine yükselme
0 = v₀² − 2·g·Δh → Δh = 14²/(2·9,81) = 9,99 m
Yerden yükseklik
hmax = 20 + 9,99 = 29,99 m
Cevap
hmax = 29,99 m
3.Newton yasaları
Cevap: F = 84,9 N
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
Eğim boyunca kuvvetler
Sabit hız: kuvvetler dengelenir.
F = m·g·sin θ + μ·m·g·cos θ
İtme kuvveti
F = 50,33 + 34,57 = 84,9 N
Cevap
F = 84,9 N
4.Newton yasaları
Cevap: T = 10,51 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·45/sin 30°) = 29,71 m/s
Cevap
v0 = 29,71 m/s
6.Eğik atış
Cevap: x = 55,51 m
Eğik atış: hava direnci yokken x = vxt ve y = h + vyt − ½gt². İki yön, aynı süreyi paylaşmaları dışında birbirinden bağımsızdır.
Atış hızını bileşenlerine ayırın
Yatay hız sabittir; düşey hareketin aşağı doğru sabit ivmesi g = 9,81 m/s² değerindedir.
vx = v0·cos θ = 19·cos 15° = 18,35 m/s
vy = v0·sin θ = 19·sin 15° = 4,918 m/s
Havada kalma süresi
y(t) = h + vy·t − ½gt² = 0 denklemini pozitif kök için çözün.
0 = 30 + 4,918·t − 4,905·t²
t = (vy + √(vy² + 2gh))/g = (4,918 + √(24,18 + 588,6))/9,81 = 3,025 s
Yatay mesafe
x = vx·t = 18,35·3,025 = 55,51 m
Cevap
x = 55,51 m
7.İş ve enerji
Cevap: P = 66,14 kW
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Güç, kuvvet çarpı hızdır: P = F·v.
İtici kuvvet
m·g = 1800·9,81 = 17658 N
mg·sin θ = 17658·sin 6° = 1846 N
F = 1846 + 800 = 2646 N
Güç
v = 90/3,6 = 25 m/s
P = F·v = 2646·25 = 66144 W = 66,14 kW
Cevap
P = 66,14 kW
8.İş ve enerji
Cevap: v = 3,878 m/s
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Açığa çıkan ve kaybolan enerji
m₂g·d = 49,05·1,5 = 73,58 J
μ·m₁g·d = 0,1·39,24·1,5 = 5,886 J
İki bloğun kinetik enerjisi
½(m₁ + m₂)v² = 67,69 → v = √(2·67,69/9) = 3,878 m/s
Cevap
v = 3,878 m/s
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 573,6 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,15) = 1,716 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 5)·1,716/0,015 = 573,6 m/s
Cevap
v = 573,6 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 822,6 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Bloğun yükselmesi
h = L·(1 − cos θ) = 1,5·(1 − cos 40°) = 0,3509 m
Çarpmadan sonraki hız
V = √(2·9,81·0,3509) = 2,624 m/s
Çarpışma
v = (m + M)·V/m = 2,508·2,624/0,008 = 822,6 m/s
Cevap
v = 822,6 m/s
11.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 49,05 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1,5 + 2/2 = 2,5 m
A = H·b = 2·1 = 2 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·2,5·2 = 49,05 kN
Cevap
F = 49,05 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: ycp = 5,636 m
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 4 + 3/2 = 5,5 m
A = H·b = 3·2 = 6 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·5,5·6 = 323,7 kN
Basınç merkezi
Basınç derinlikle arttığından bileşke ağırlık merkezinin altında etkir.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
İdeal jet hızı
√(2gh) = √(2·9,81·5,5) = 10,39 m/s
Gerçek debi
Debi katsayısı, jetin daralmasını ve kenardaki sürtünmeyi hesaba katar.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Manometreden basınç farkı
Δp = (13600 − 1000)·9,81·0,39 = 48206 Pa
Boğaz hızı
Süreklilik ve Bernoulli birlikte ideal boğaz hızını verir.
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Mutlak sıcaklıklar
TH = 40 + 273,15 = 313,1 K
TL = 5 + 273,15 = 278,1 K
Tersinir ısı oranı
Q̇H = Q̇L·TH/TL = 7·313,1/278,1 = 7,881 kW
Cevap
Q̇H = 7,881 kW
Giriş gücü: Ẇ = 0,8808 kW.
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Sgen = 2,398 kJ/K
Entropi üretimi: tam bir çevrim boyunca iş akışkanının net entropi değişimi yoktur. Sıcak kaynak QH/TH kaybeder, soğuk kaynak QL/TL kazanır. Bunların toplamı üretilen entropidir; tersinir çevrim için sıfır, her gerçek çevrim için pozitiftir.
Atılan ısı
QL = QH − W = 4900 − 2793 = 2107 kJ
Mutlak sıcaklıklar
TH = 750 + 273,15 = 1023 K
TL = 20 + 273,15 = 293,1 K
Kaynakların entropi değişimleri
ΔSH = −4900/1023 = −4,789 kJ/K
ΔSL = 2107/293,1 = 7,187 kJ/K
Sgen = 7,187 − 4,789 = 2,398 kJ/K
Cevap
Sgen = 2,398 kJ/K
Sgen > 0, yani makine mümkündür ama tersinmezdir.
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 50 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·1/1 = 2 m
Frekans
f = v/λ = 100/2 = 50 Hz
Cevap
f1 = 50 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: NA = 0,2408
Geometrik optik: bir sınırda n₁·sin θ₁ = n₂·sin θ₂ (Snell yasası); açılar normalden ölçülür ve n = c/v. Daha yavaş bir ortama geçerken ışın normale doğru kırılır. Daha yoğun bir ortamdan (n₁ > n₂) kritik açının θc = arcsin(n₂/n₁) ötesinde ışığın tamamı yansır: toplam iç yansıma. İnce mercekler ve küresel aynalar 1/f = 1/do + 1/di denklemine uyar; büyütme m = −di/do’dır. İşaret kuralı: yakınsak mercek ve çukur ayna için f > 0 (f = R/2), ıraksak mercek ve tümsek ayna için f < 0; gerçek görüntü için di > 0, sanal görüntü için di < 0 ve ters görüntü için m < 0.