Birimleri çevirin: nm, mm ve cm’yi m’ye; ve açıların normalden ölçülüp ölçülmediğini denetleyin.
İşaretleri ve makullüğü denetleyin: sanal görüntünün dᵢ < 0’dır, yaklaşan kaynak daha tiz duyulur, kapalı borunun yalnızca tek harmonikleri vardır.
2Alıştırma soruları
1.KinematikOrta
120 km/h hızla giden bir otomobil, durana kadar 8 m/s² sabit yavaşlamayla fren yapıyor. Frenleme ne kadar sürer? t değerini bulun.
v₀ = 120 km/ha = −8 m/s²v = 0
t = s
2.KinematikZor
Bir top, yerden 15 m yükseklikteki bir çatının kenarından 6 m/s hızla düşey olarak yukarı atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Top atıldıktan ne kadar süre sonra yere çarpar? t değerini bulun.
v₀ = 6 m/sh₀ = 15 mg = 9,81 m/s²
t = s
3.Newton yasalarıOrta
7 kg ve 2 kg’lık kütleler, hafif bir iple bağlı olarak hafif ve sürtünmesiz bir makaranın iki yanında asılı. Sistem durgun hâlden bırakılıyor. g = 9,81 m/s² alın. Kütlelerin ivmesi a değerini bulun.
m1 = 7 kgm2 = 2 kgg = 9,81 m/s²
a = m/s²
4.Newton yasalarıZor
Yatay bir masa üzerindeki 1 kg’lık bir blok, sürtünmesiz bir makaradan geçen hafif bir iple asılı 2 kg’lık bir kütleye bağlıdır. Masa sürtünmesizdir. g = 9,81 m/s² alın. İpteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m1 = 1 kgm2 = 2 kgμ = 0g = 9,81 m/s²
T = N
5.Eğik atışOrta
Bir top düz zeminden yatayın 15° üstünde atılıyor ve 40 m uzağa düşüyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Atış hızı v0 değerini bulun.
θ = 15°R = 40 mg = 9,81 m/s²
v0 = m/s
6.Eğik atışZor
Bir top 55 m’lik bir uçurumun tepesinden 14 m/s hızla ve yatayın 55° üstünde atılıyor. Hava direncini ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. Uçurumun dibindeki zeminden en büyük yükseklik H değerini bulun.
v₀ = 14 m/sθ = 55°h = 55 mg = 9,81 m/s²
H = m
7.İş ve enerjiOrta
Kütlesi 5 kg olan bir top, 3 m uzunluğunda hafif bir ipe asılıdır. İp düşeyle 40° açı yapana kadar yana çekiliyor ve durgun hâlden bırakılıyor. Top en alt noktadan geçerken ipteki gerilme kuvveti T değerini bulun.
m = 5 kgL = 3 mθ = 40°g = 9,81 m/s²
T = N
8.İş ve enerjiZor
30° eğimli bir yüzeyin dibindeki yay sabiti 5000 N/m olan bir yay, kütlesi 0,5 kg olan bir bloğa karşı 8 cm sıkıştırılıp bırakılıyor. Blok ile eğim arasındaki kinetik sürtünme katsayısı 0,25’dır. Blok durmadan önce bırakma noktasından eğim boyunca ne kadar d yukarı çıkar? (Yayın ittiği kısa mesafeyi ihmal edin, yani sürtünmeyi ve yerçekimini tüm d mesafesi boyunca alın.)
15 g’lık bir mermi, hafif iplerle asılı 3 kg’lık bir tahta bloğa yatay olarak ateşleniyor ve içinde kalıyor. Blok, başlangıçtakinden 9 cm daha yükseğe salınıyor. g = 9,81 m/s² alın. Mermi çarpmadan önceki hızı v değerini bulun.
m = 15 gM = 3 kgh = 9 cmg = 9,81 m/s²
v = m/s
10.Momentum ve çarpışmalarZor
Bir kavşakta 15 m/s hızla doğuya giden 800 kg’lık bir otomobil, 24 m/s hızla kuzeye giden 2000 kg’lık bir otomobille çarpışıyor. Otomobiller birbirine kenetleniyor. Çarpışmadan hemen sonra enkazın hızı v′ değerini bulun.
m1 = 800 kgv1 = 15 m/s (E)m2 = 2000 kgv2 = 24 m/s (N)
v′ = m/s
11.Hidrostatik kuvvetOrta
1,5 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, su dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 0,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
2 m genişliğinde düşey dikdörtgen bir kapak, deniz suyu dolu bir tankın duvarında, üst kenarı yüzeyin 1,5 m altında bulunuyor. Kapağa etkiyen bileşke hidrostatik kuvvet F değerini bulun.
Su, büyük ve açık bir tanktan 50 mm çaplı keskin kenarlı bir orifisten boşalıyor. Su seviyesi orifisin 3 m üstünde tutuluyor ve debi katsayısı 0,62’dir. Debi Q değerini bulun. g = 9,81 m/s² alın.
d = 50 mmh = 3 mCd = 0,62g = 9,81 m/s²
Q = L/s
14.Süreklilik ve BernoulliZor
İç çapı 32 mm olan bir hortum, açık bir tanktan sifonla su çekiyor. Hortumun en yüksek noktası C, su yüzeyinin 2,5 m üstündedir ve (havaya açık) çıkış, su yüzeyinin 5 m altındadır. Kayıpları ihmal edin ve g = 9,81 m/s² alın. C noktasındaki mutlak basınç pC değerini bulun. Atmosfer basıncı 101,3 kPa’dır.
Tersinir (Carnot) bir ısı makinesi, çevrim başına 600 °C’deki bir kaynaktan 4800 kJ ısı alıyor ve 1612 kJ atıyor. Soğuk kaynağın sıcaklığı TL değerini °C cinsinden bulun.
TH = 600 °CQH = 4800 kJQL = 1612 kJ
TL = °C
18.Isı makineleri ve soğutucularZor
Bir ısı pompası, dışarısı 0 °C iken evi 21 °C sıcaklığında tutuyor ve eve 8 kW ısı veriyor. Gereken en küçük güç girdisi Ẇmin değerini bulun.
TH = 21 °CTL = 0 °CQ̇H = 8 kW
Ẇmin = kW
19.Dalgalar, ses ve optikOrta
İki ucu sabit bir ip, 1,2 m uzunluğundadır; üzerinde dalgalar 120 m/s ile yayılır. temel (birinci harmonik) frekansını, f1, bulun.
v = 120 m/sn = 1L = 1,2 m
f1 = Hz
20.Dalgalar, ses ve optikZor
Milimetrede 1200 çizgili bir ağ, bir spektrum çizgisinin 1. mertebe maksimumunu doğrudan geçiş doğrultusundan 39,7° açıyla gösteriyor. Çizginin dalga boyunu, λ, bulun.
N = 1200 mm⁻¹θ1 = 39,7°m = 1
λ = nm
3Çözeltiler
1.Kinematik
Cevap: t = 4,167 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Birimler
v₀ = 120/3,6 = 33,33 m/s
Frenleme süresi
0 = v₀ − a·t → t = v₀/a = 33,33/8 = 4,167 s
Cevap
t = 4,167 s
2.Kinematik
Cevap: t = 2,464 s
Sabit ivmeli hareket: v = v₀ + a·t, s = v₀·t + ½·a·t² ve v² = v₀² + 2·a·s. Bildiğiniz üç büyüklüğü ve aradığınız büyüklüğü içeren denklemi seçin ve işaretleri tek bir pozitif yöne göre tutarlı tutun.
Hareket denklemi
Yukarı pozitiftir ve yer, başlangıç noktasının h₀ altındadır.
−15 = 6·t − ½·9,81·t²
4,905·t² − 6·t − 15 = 0
İkinci derece denklemi çözün
Yalnızca pozitif kök fiziksel olarak anlamlıdır.
t = (6 + √(6² + 2·9,81·15))/9,81 = 2,464 s
Cevap
t = 2,464 s
3.Newton yasaları
Cevap: a = 5,45 m/s²
Newton’s second law: the net force on a body equals its mass times its acceleration, ΣF = m·a. Draw a free-body diagram, choose a positive direction along the motion, and add every force in that direction: applied forces, friction μ·N against the motion, and the components of gravity.
İvme
Net itici kuvvet ağırlıkların farkıdır; toplam kütleyi hareket ettirir.
a = (7 − 2)·9,81/(7 + 2) = 5,45 m/s²
Cevap
a = 5,45 m/s²
4.Newton yasaları
Cevap: T = 6,54 N
Newton’un ikinci yasası: bir cisme etkiyen net kuvvet, kütlesi ile ivmesinin çarpımına eşittir: ΣF = m·a. Bir serbest cisim diyagramı çizin, hareket doğrultusunda bir pozitif yön seçin ve o doğrultudaki tüm kuvvetleri toplayın: uygulanan kuvvetler, harekete karşı koyan μ·N sürtünmesi ve yer çekiminin bileşenleri.
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Menzil formülünü v₀ için çözün
v₀ = √(g·R/sin 2θ) = √(9,81·40/sin 30°) = 28,01 m/s
Cevap
v0 = 28,01 m/s
6.Eğik atış
Cevap: H = 61,7 m
Projectile motion: with no air resistance, x = vxt and y = h + vyt − ½gt². The two directions are independent except that they share the same time.
Düşey atış hızı
vy = 14·sin 55° = 11,47 m/s
Uçurumun üstündeki yükselme
Δh = vy²/(2g) = 11,47²/(2·9,81) = 6,703 m
Yerden yükseklik
H = 55 + 6,703 = 61,7 m
Cevap
H = 61,7 m
7.İş ve enerji
Cevap: T = 72 N
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d). Dairesel bir yörüngede merkeze doğru net kuvvet mv²/r’ye eşit olmalıdır.
Alttaki hız
v² = 2gL(1 − cos θ) = 2·9,81·3·(1 − cos 40°) = 13,77 m²/s²
Alttaki kuvvetler
m·g = 5·9,81 = 49,05 N
T = mg + mv²/L = 49,05 + 5·13,77/3 = 72 N
Cevap
T = 72 N
Kontrol: T = mg(3 − 2cos θ) = 72 N.
8.İş ve enerji
Cevap: d = 4,553 m
İş–enerji ilkesi: kinetik enerjideki değişim tüm kuvvetlerin işine eşittir. Yer çekimi ve yayları potansiyel enerji (mgh ve ½kx²) olarak yazmak bunu bir denkliğe çevirir: ilk enerji = son enerji + sürtünmeyle kaybedilen enerji (μN·d).
Yay enerjisi
x = 8 cm = 0,08 m
½kx² = ½·5000·0,08² = 16 J
Eğim boyunca enerji denkliği
m·g = 0,5·9,81 = 4,905 N
½kx² = mg·d·(sin θ + μ·cos θ)
d = 16/(4,905·(0,5 + 0,25·0,866)) = 4,553 m
Cevap
d = 4,553 m
9.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v = 267,1 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Çarpmadan sonra salınım
V = √(2·g·h) = √(2·9,81·0,09) = 1,329 m/s
Çarpışma
m·v = (m + M)·V → v = (0,015 + 3)·1,329/0,015 = 267,1 m/s
Cevap
v = 267,1 m/s
10.Momentum ve çarpışmalar
Cevap: v′ = 17,67 m/s
Conservation of momentum: when no external force acts during a collision, the total momentum Σm·v before equals the total after. Velocities have a direction, so pick a positive direction and give velocities the other way a minus sign. In an elastic collision kinetic energy is conserved too; in a perfectly inelastic one the bodies stick together.
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 0,5 + 2/2 = 1,5 m
A = H·b = 2·1,5 = 3 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1000·9,81·1,5·3 = 44,15 kN
Cevap
F = 44,15 kN
12.Hidrostatik kuvvet
Cevap: F = 40,22 kN
Düzlem yüzeye hidrostatik kuvvet: F = ρ·g·yc·A. Her zaman ağırlık merkezinin altında bulunan basınç merkezinde, ycp = yc + Ic/(ycA), etkir.
Ağırlık merkezi derinliği ve alan
yc = d + H/2 = 1,5 + 1/2 = 2 m
A = H·b = 1·2 = 2 m²
Bileşke kuvvet
F = ρ·g·yc·A = 1025·9,81·2·2 = 40,22 kN
Cevap
F = 40,22 kN
13.Süreklilik ve Bernoulli
Cevap: Q = 9,34 L/s
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
İdeal jet hızı
√(2gh) = √(2·9,81·3) = 7,672 m/s
Gerçek debi
Debi katsayısı, jetin daralmasını ve kenardaki sürtünmeyi hesaba katar.
Continuity and Bernoulli: for an incompressible fluid the flow rate is the same at every section, Q = A₁v₁ = A₂v₂. Along a streamline without losses, p + ½ρv² + ρgz is constant, so where the fluid is faster or higher its pressure is lower.
Hortumdaki hız
Yüzey ve çıkış ikisi de havaya açıktır, bu yüzden basınç terimleri sadeleşir.
Bu basınç suyun buhar basıncına düşerse sifon çalışmayı durdurur.
15.İdeal gaz yasası
Cevap: V = 62,16 L
İdeal gaz yasası: PV = nRT, n = m/M ile.
Mol
n = 460/28,01 = 16,42 mol
T = 0 + 273,15 = 273,1 K
Hacim
V = nRT/P = 16,42·8,314·273,1/600 = 62,16 L
Cevap
V = 62,16 L
16.İdeal gaz yasası
Cevap: ρ = 4,889 kg/m³
İdeal gaz yoğunluğu: ρ = PM/(RT).
Gaz yasasını düzenleyin
PV = (m/M)RT → ρ = m/V = PM/(RT)
T = 120 + 273,15 = 393,1 K
Yoğunluk
ρ = 400·39,95/(8,314·393,1) = 4,889 kg/m³
Cevap
ρ = 4,889 kg/m³
17.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: TL = 20,08 °C
Second-law limits: no cycle working between reservoirs at absolute temperatures TH and TL can beat the reversible (Carnot) cycle: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) and COPHP,max = TH/(TH − TL). Energy is always conserved: QH = W + QL.
Kaynağın mutlak sıcaklığı
TH = 600 + 273,15 = 873,1 K
Tersinir ısı oranı
TL = TH·QL/QH = 873,1·1612/4800 = 293,2 K = 20,08 °C
Cevap
TL = 20,08 °C
18.Isı makineleri ve soğutucular
Cevap: Ẇmin = 0,5711 kW
İkinci yasa sınırları: mutlak sıcaklıkları TH ve TL olan kaynaklar arasında çalışan hiçbir çevrim tersinir (Carnot) çevrimi geçemez: ηmax = 1 − TL/TH, COPR,max = TL/(TH − TL) ve COPHP,max = TH/(TH − TL). Enerji her zaman korunur: QH = W + QL.
En az işi, en yüksek COP’a sahip tersinir bir makine gerektirir.
Ẇmin = Q̇H/COP = 8/14,01 = 0,5711 kW
Cevap
Ẇmin = 0,5711 kW
19.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: f1 = 50 Hz
Duran dalgalar ve Doppler etkisi: iki ucu sabit bir ip ya da iki ucu açık bir boru içine tam sayıda yarım dalga boyu sığdırır: L = nλ/2, fn = n·v/(2L), n = 1, 2, 3, … Bir ucu kapalı bir borunun kapalı ucunda düğüm, açık ucunda karın vardır: L = nλ/4, yalnızca tek n ile, fn = n·v/(4L). Kaynak ya da gözlemci aralarındaki doğru boyunca hareket ettiğinde f′ = f·(v ± vo)/(v ∓ vs): birbirine doğru hareket için üstteki işaretleri kullanın. Frekansları yaklaşık eşit iki dalga |f₁ − f₂| frekansıyla vurum yapar.
Bu modun dalga boyu
λ = 2L/n = 2·1,2/1 = 2,4 m
Frekans
f = v/λ = 120/2,4 = 50 Hz
Cevap
f1 = 50 Hz
20.Dalgalar, ses ve optik
Cevap: λ = 532,3 nm
Girişim ve kırınım: aralarında d uzaklığı olan iki yarıktan gelen ışık, ekrandaki bir noktaya d·sin θ yol farkıyla ulaşır. Aydınlık saçaklar d·sin θ = mλ olan yerlerde görünür (m = 0, ±1, ±2, …). L ≫ d uzaklığındaki bir ekran için m. aydınlık saçak y = mλL/d konumundadır ve saçak aralığı Δy = λL/d’dir. Milimetrede N çizgisi olan bir ağın d = 1/N’dir ve d·sin θ = mλ’da keskin maksimumları vardır; sin θ ≤ 1 olduğundan en yüksek mertebe m ≤ d/λ olan en büyük tam sayıdır. a genişliğindeki tek bir yarığın karanlık saçakları a·sin θ = mλ’dadır, m = ±1, ±2, …